Groningen loopt bouwachterstand op door groene ambities. Bouwprojecten worden te duur

Deze oproep doet de Groningse wethouder Rik van Niejenhuis (PvdA, Wonen). Opvallend, omdat hij deel uit maakt van een links en groen gemeentebestuur met GroenLinks. Volgens hem staan de ambities om maximaal klimaat- en milieuvriendelijke woonomgevingen te creëren, op gespannen voet met de gevolgen: minder huizen en hogere ontwikkel- en bouwkosten. Enkele jaren geleden ging de gemeente nog uit van enkele duizenden nieuwe woningen per jaar.

,,We stellen extra eisen aan duurzaam bouwen’’, zegt Van Niejenhuis. ,,We willen geen versteende woongebieden, maar buurten met meer groen. Ook gaan we de klimaatproblemen te lijf met minder autoverkeer, behoud van erfgoed en slimmer gebruik van regenwater. ,,Dat is prima. We willen de wereld redden. Maar als je alle maatregelen maximaal uitvoert, kosten ze extra geld en drukken ze zwaar op de grondexploitaties. In hoeverre is dat voor de gemeente financieel houdbaar?’’

Tijdens de laatste raadsvergadering legde Van Niejenhuis in een debat met de raad de vinger op de zere plek. Daar waar GroenLinks en de Partij voor de Dieren onverkort staan voor vergroening van woonwijken, legde de PvdA ineens sterk de nadruk op het belang van sneller bouwen.

Ook als dat ten koste gaat van de groene ambities. Raadslid Hans Sietsma van coalitiegenoot GroenLinks, gaat daar beslist niet in mee. ,,We kunnen het ons niet permitteren om minder te doen. Het klimaat en de natuur wachten niet tot de economische dip voorbij is.’’

Om de gemeente tegemoet te komen, vindt Van Niejenhuis dat ontwikkelaars meer geld moeten bijdragen aan verduurzaming en openbare voorzieningen in nieuwe wijken. In combinatie met eisen die aan de woningen worden gesteld, levert dat discussies op over nut en noodzaak en de verdeling van de kosten hiervan.

Ontwikkelaars hebben al te maken met hogere prijzen voor bouwmaterialen. Potentiële kopers worstelen met stijgende hypotheekrentes.

Dit alles leidt tot vertraging van plannenmakerij en bouwtempo. De roep richting gemeenten om iets van de grondprijs af te doen, is in veel gevallen tevergeefs. Inkomsten uit grondverkoop zijn een belangrijke geldbron voor gemeenten.

Van Niejenhuis benadrukt ‘dat de optelsom van groene ambities het soms lastig maakt om op een financieel gezonde manier projecten te realiseren’. Wijzend op de hogere kosten en het tijdverlies bij het uitblijven van bouwplannen, wil de wethouder na de zomervakantie van de gemeenteraad weten waar de politieke voorkeur ligt. Bouwen, bouwen en nog eens bouwen of volledig vasthouden aan de groene principes en een lager bouwtempo voor lief nemen.

Sietsma wil dat de gemeente het hoofd koel houdt. ,,Rustig doorgaan met ademhalen, subsidie binnenroeien bij Rijk en Europese Unie en de kop niet gek laten maken door ontwikkelaars. Veel van de zaken die zogenaamd voor kostenstijging zorgen zijn door creatieve architecten en ontwikkelaars prima binnen budget op te lossen.’’ Volgens het GroenLinks-raadslid kan de gemeente het zich niet permitteren om woningen te bouwen die niet klimaatadaptief en natuurinclusief zijn. ,,Door kwaliteit te bouwen gaan woningen langer mee.’’

Volgens de Woonvisie ‘Een thuis voor iedereen’, die de gemeente Groningen in juni 2020 vaststelde, mikt het college de komende jaren op een gemiddelde bouwproductie van 1500 woningen per jaar. In 2019 lukte het nog om 1800 te halen, maar daarna ging het bergafwaarts. Optimistisch werd voor 2020 nog gerept over ruim 2000 en voor 2021 zelfs ruim 3500 woningen. Die aantallen zijn ook door gestegen bouwkosten en hogere hypotheekrente uit zicht geraakt.

Al jaren tamboert de gemeente stevig op de ontwikkeling van Stadshavens, Reitdiepzone, Meerstad, De Suikerzijde, De Held III en de Oosterhamrikzone. Het gaat om vele duizenden woningen die nodig zijn om mensen in de stad te houden. Aan deze ontwikkeling zijn ook miljoenenbijdragen van het Rijk gekoppeld.

Bijvoorbeeld voor de aanpassing en vernieuwing van het weggennet (Ring West) en een nieuw treinstation bij Hoogkerk. Blijft de woningbouw achter, dan kan ook een deel van het externe geld voor de infrastructuur uit zicht raken.

VVD-raadslid Rik Heiner zei afgelopen week dat hij zich grote zorgen maakt. ,,Moeten we de doelen dan maar naar beneden bijstellen? Die 1500 wordt niet gehaald. Het zijn er nog maar 1362. U hebt natuurlijk nog wat tijd om bij te bouwen, maar gaat dat wel lukken?’’

Van Niejenhuis wil niet opgehangen worden aan een getal. ,,We delen allemaal uw zorg. De oplossing is niet ruim 200 woningen op papier erbij te zetten om daarna weer te moeten constateren dat het niet gelukt is. De raad is wel aan zet. Ze moet aangeven of het qua groene ambitie wel of niet een tandje minder mag. Dan kunnen we wellicht meer en sneller bouwen.’’

Het kan ook zijn dat de raad wel maximaal op erfgoed, klimaatadaptie, meer groen en verduurzaming van wijken inzet. Van Niejenhuis: ,,De vraag die dan opdoemt is: moeten dat redden van de wereld dan allemaal uit de gemeentelijke grondexploitatie worden betaald?’’ GroenLinks-raadslid Sietsma gaat daar verder niet op in, maar zegt wel dat hij ‘de zorg of de vergroening uit de grondexploitatie betaalbaar is heel goed snapt’.

Feit is namelijk dat de gemeente Groningen zeer krap bij kas zit. Bij de ontwikkeling van woongebieden gaan de kosten zwaar voor de baten uit. Hoe langer het duurt voor een bouwplan van de grond komt, hoe langer het duurt voor de gemeente er iets aan verdient.

Een mogelijke testcase is de Travertijnstraat, een verouderd gebied in de stad met een grote creatieve broedplaats (Backbone050), dat op de schop gaat. In de omgeving zijn 250 woningen gepland. Lukt het de gemeente om dit plan voortvarend en zonder oeverloze discussies met ontwikkelaarsvan de grond te krijgen?

Met de woorden van de wethouder in het achterhoofd, wordt de discussie over de invulling en de ruimtelijke en stedenbouwkundige eisen, inclusief die voor verduurzaming en vergroening, na de zomer voortgezet.