Drie informateurs moeten proberen een eenheid te smeden van vier nieuwe partijen die samen een provinciebestuur willen vormen. Foto: Archief DvhN
Het kan nog wel even duren voor Groningen een nieuw provinciebestuur heeft. Dat concludeert ‘verkenner’ Peter den Oudsten in zijn eerste advies. Wat maakt het zo lastig een nieuwe coalitie te smeden?
Wie woensdagavond had gerekend op een kant-en-klaar antwoord op de vraag welke partijen straks de teugels overnemen aan het Martinikerkhof, kwam van een koude kermis thuis. Daar is de Groninger provinciepolitiek nog lang niet aan toe, luidt de diagnose van verkenner Peter den Oudsten.
Speelveld ligt in de kreukels na val coalitie rond BBB
Het speelveld ligt danig in de kreukels na de val van de vierpartijencoalitie rond de BBB, constateerde ‘dokter’ Den Oudsten deze week in zijn advies. Voordat de veertien partijen in de Groninger Staten zelfs maar kunnen denken aan nieuwe samenwerking moeten ze eerst grondig met elkaar in gesprek over hoe ze verder willen.
Dus toverde Den Oudsten woensdag nog geen nieuwe combinaties uit de hoge hoed, maar schrijft hij een ‘tussenronde’ voor. Daarin moeten alle fracties in wisselende samenstelling en onder onafhankelijke leiding rond de tafel om te kijken wie nog met wie in het bootje wil stappen en hoeveel concessies ze daarvoor willen doen of, zoals Den Oudsten zegt, hoeveel pijn ze willen lijden.
„Een voorzichtig maar noodzakelijk advies”, zegt de oud-burgemeester van Groningen. Juist de optimistische voortvarendheid waarmee de nu gevallen coalitie rond verkiezingswinnaar BBB halverwege vorig jaar aantrad, heeft de verhoudingen in de politieke arena behoorlijk verzuurd, analyseert Den Oudsten.
Relatietherapie nodig voor opening richting formatietafel
Een meerderheidscoalitie zit er voorlopig niet in, constateert de verkenner. Zonder de twaalf zetels van de BoerBurgerBeweging is het vrijwel onmogelijk, maar mét die partij wordt het evengoed lastig. Iedereen is kopschuw voor samenwerking met die partij, nadat ze tegen de plannen van haar eigen college stemde voor een windpark in de Eemshaven en aldus het laatste restje vertrouwen bij coalitiepartner ChristenUnie wegblies.
Dus is er relatietherapie nodig, en dat is volgens Den Oudsten niet iets om even af te raffelen. Want de ‘open bestuurscultuur’ die nieuwkomer BBB meebracht bij haar entree in het provinciehuis, vraagt júíst om strakke afspraken waarbij je weet wat je aan elkaar hebt als het er op aankomt.
Het leek een interessante nieuwe manier van werken: geen tot in de kleinste details dichtgetimmerd bestuursprogramma, maar een summier ‘hoofdlijnenakkoord’ met ook ruimte voor Provinciale Staten om beleid in te brengen. Maar het zorgt ook voor tweespalt, zowel in de Statenzaal als binnen het college van Gedeputeerde Staten en zelfs tussen GS en de eigen Statenfracties.
Summiere afspraken leidden steeds weer tot botsingen
„Mooi in theorie, maar in de praktijk mislukt”, aldus het harde oordeel van Den Oudsten. Juist het ‘duale’ bestuur dat de BBB voorstaat, met een zelfstandig college en onafhankelijke Statenfracties, vraagt volgens de verkenner ‘onderhoud’: gedeputeerden moeten ‘hun’ Statenfracties meenemen in beleidskeuzes en voornemens van het college. En omgekeerd moeten de coalitiefracties hún keuzes met de bestuurders van hun partij in GS doorspreken.
Mede door onervarenheid aan BBB-zijde bleef dat achterwege, zegt de verkenner. De interpretatie van de hoofdlijnafspraken zorgde keer op keer voor botsingen, tussen coalitiepartners onderling, tussen college en coalitiefracties én binnen het college. „Het vertrouwen dat inhoudelijke problemen onderweg oplosbaar waren, is misplaatst gebleken.”
Ronduit ‘confronterend’, bekende commissaris van de Koning René Paas, is de constatering dat Gedeputeerde Staten onder zijn voorzitterschap nooit een team is geworden. „Er was te weinig collegiaal gevoel en te weinig vermogen om elkaar ook echt wat te gunnen”, zegt Den Oudsten. Veelzeggend is zijn oproep aan de Statenfracties om bij deelname aan een nieuwe coalitie grondiger dan nu te kijken of kandidaat-gedeputeerden kunnen „bijdragen aan deskundigheid, samenwerkingsbereidheid en collegialiteit.”
Voor de microfoon van RTV Noord trok Paas aarzelend het boetekleed aan. Hij erkent dat hij de collegeleden meer achter de broek had kunnen zitten om met een concrete uitvoeringsagenda achter hun hoofdlijnenakkoord te komen. Dat had de herhaalde interpretatiegeschillen kunnen voorkomen. Binnenskamers heeft hij wel geprobeerd de neuzen dezelfde kant op te krijgen, maar hij wil niet zeggen hoe ver hij daarin is gegaan omdat dat onder de vertrouwelijkheid in het college valt.
Er vallen kortom, nog heel wat plooien glad te strijken, zegt Den Oudsten. De verkenner wil zelf de tussenronde leiden, samen met een nog aan te trekken secondant. Hij werd woensdag meteen door de Staten gevraagd daar na de herfstvakantie mee te beginnen. Hij kan nog niet overzien hoelang hij erover doet om genoeg partijen aan de formatietafel te krijgen voor een coalitie die kan rekenen op een meerderheid in de 43-koppige Staten.
„Het hoeft allemaal geen maanden te duren, maar het moet wel gebeuren”, drukt Den Oudsten de Staten op het hart. „Snelheid is hier de vijand van het goede.” Met nog drie jaar te gaan tot de volgende verkiezingen en een berg cruciale dossiers voor Groningen op tafel – van stikstof en natuur tot de versterkingsoperatie in het aardbevingsgebied – kan de provincie zich niet nóg een valse start permitteren.
