Cornald Maas neemt gedwongen afscheid van ‘Opium op Oerol’, maar zint op een manier om terug te komen op Terschelling

Achttien jaar lang heeft Cornald Maas de kar getrokken. Vijf avonden in de week vanaf Oerol, kunst rechtstreeks de huiskamer in, vlak voor prime time. En nu is het gebeurd: Opium op Oerol is een van de NPO-programma’s die niet terugkomen. Bezuinigingen bij de Nederlandse Publieke Omroep.

„Ik heb nog geen argument gehoord”, zegt hij over die maatregel. „Ja, bezuinigingen.” Plus dat er minder ruimte is voor kortere programma’s (in lengte of in looptijd) zoals Opium op Oerol, luidt het officiële statement

„Maar NPO doet toch zo graag verslag van evenementen? En zo duur is dit programma nou ook weer niet. Zodra er bezuinigd moet worden, is cultuur te vaak aan de beurt. Dan staan we vooraan in de rij. Hoezeer de NPO ook beweert dat cultuur ongeveer de levensader is van de programmering. Daar merk ik met mijn eeuwenlange ervaring betrekkelijk weinig van.”

Maar vorig weekend werd Cornald Maas aan een restauranttafeltje ergens op Terschelling gespot met Taco Zimmerman, algemeen directeur van AVROTROS. En dat is de omroep die dit programma al sinds mensenheugenis op televisie brengt. Wat broeit hier?

„Op een andere manier terugkomen. Dat is nu waar ik op inzet, en mijn algemeen directeur ook. Hij vindt dat de NPO en zijn eigen omroep scherp aan de wind mogen zeilen, qua cultuur.”

Dus wordt er verder gewerkt aan zijn al eerder ingediende plan, om een reportage-achtig programma te maken. „Mijn algemeen directeur gaat toch eens praten met deze en gene om te kijken of we volgend jaar of anders het jaar daarop op een andere manier terug te komen.”

Bezuinigingen, het is ook maar relatief. „Van de waarnemend burgemeester van Terschelling tot het opperhoofd van Rederij Doeksen tot het Cultuurfonds: allemaal partijen die wel willen meedenken en eventueel meefinancieren om de boel te redden.”

Want ja, wat biedt dit programma wel niet? Jonge theatermakers die je verder niet op tv ziet, „over de thema’s van deze tijd, met de nodige aandacht voor diversiteit. En ook nog es een keer, waar de NPO zo prat op gaat, weg uit Amsterdam en de Randstad: daar is dit een uitgelezen voorbeeld van. En het is ook niet per se de elite van Nederland, er komen allerlei soorten mensen naar Oerol.”

Hij krijgt de hele tijd berichten, wordt als hij over het eiland fietst ook live gecondoleerd. „Denk je dat dat in Amsterdam gebeurt? Of op het Mediapark? Oké, de bubbel hier, maar dat geeft toch iets aan.” Mensen die het programma erg gaan missen, die er zodoende op de vaste wal toch een beetje bij waren.

Shit happens, dacht hij toen hij het slechte nieuws hoorde. „Dingen houden op, ook als ze goed zijn.” Maar ook zijn tv-uitzendingen rond het Theaterfestival stopten, „en toen ging die hele Eurovision Songfestivalshit er ook nog bij. Toen ging het bij mij echt wroeten, daar had ik last van.”

Want ja, Oerol. Waar makers en publiek even tijdelijk in die bubbel zitten, waarbij ze elkaar steeds weer tegenkomen. Waar publiek en critici milder worden over de nieuwe dingen die steeds weer geprobeerd worden. Waar de boel wordt opengegooid, weg uit de black box van het stenen theater, waar locatie, landschap, natuur nadrukkelijk hun rol opeisen.

„De magie van voorstellingen die verankerd zijn in het landschap. Zoals ze dat hier doen, dat gebeurt nergens anders. Jonge makers die iets te vertellen hebben, die het risico aangaan. Die samenballing daarvan hier op het eiland is veel groter dan ik ooit in het reguliere theatercircuit merk.”

Afzien hoort er ook bij, overgeleverd aan de weersomstandigheden. „Ik heb wel eens letterlijk aluminiumfolie om me heen gekregen, omdat ik onderkoeld was geraakt. Dat je na afloopt ook applaudiseert voor jezelf, omdat je het gehaald hebt.” Sindsdien neemt hij thermisch ondergoed mee. „Dat zijn wel ervaringen.”

Cornald Maas nam in 2009 de presentatie over van Fries Sipke Jan Bousema. In het begin was de uitzending, steeds vanuit de ‘kuil’ bij de Stayokay (de vroegere jeugherberg) laat op de avond. Studenten van de naastgelegen Zeevaartschool wilden dan wel eens vuurpijlen afsteken, „moest onze toenmalige producer ernaartoe om in te grijpen”.

„Ik vind het altijd heel naar om hier weg te gaan. Dat zal nu wel veel erger zijn. Eurovision zuigt je leeg, dat is een opgepompte luchtballon die aan het einde met een knal leegloopt, wat ook weer de charme ervan is. En dan dit! Kon dit het hele jaar door maar zo zijn. Optrekken met heel leuke jonge makers die van alles uitproberen en iets vertellen over deze wereld en deze tijd, ik krijg daar heel veel energie van.”

Van zijn eigen programma ook – „het lijkt me heel leuk om daarin te gast te zijn.” Het is in al die jaren ook altijd doorgegaan, ook met slecht weer. Cornald weet nog dat op zeker moment, presentatrice Antoinette Hertsenberg was te gast, een uur van te voren nog werd beslist dat de hele handel naar binnen moest wegens wel heel heftige regen.

„Als je dat terugziet... Ik wist niet precies hoe ik moest staan, zij ook niet. Allemaal beslagen cameralenzen. Maar totale gemeenzaamheid met de mensen in het publiek die ook allemaal naar binnen moesten, met regenkappen en alles. En de mensen thuis vonden het ook grappig. Er gebeurt wat! Niet gepland! Roeien met de riemen die we niet hebben!”

Ja, de gasten die hij in die achttien jaar heeft mogen verwelkomen. Want dat was al die jaren de formule: het verhaal van Oerol verkopen via bekende Nederlanders. André van Duin, prinses Laurentien met haar dochter, gravin Eloise. Michel van Egmond, de voetbaljournalist die helemaal geen zin had in Oerol, „maar in de uitzending luidkeels uitlegde hoe geweldig hij de voorstelling vond waar hij was geweest. Kijk, dan maken we een slag”.

En Jort Kelder, die nota bene een huis heeft op Terschelling. „Die had er zo niks mee, en dat ging hij ook volhouden in de uitzending, dat Oerol aan hem totaal niet besteed was. Dat was ook wel weer grappig. Hanneke Groenteman die De Warme Winkel had gezien en waar alle spelers bij waren, ging vertellen dat ze geen enkel contact had gekregen met de voorstelling.”

Favoriete gasten: Yentl en De Boer, deze week te gast en al vaker, in 2015 voor het eerst. „Toen schreven ze voor elke uitzending een nieuw lied. Ze houden nog altijd vol dat dat hun echte doorbraak is geweest.”

Dit jaar moest Cornald Maas het dus ook nog eens stellen zonder het Eurovision Songfestival, dat hij ook al sinds mensenheugenis van commentaar voorzag. AVROTROS boycotte het immers wegens de deelname van Israël, waarna de NOS het alsnog uitzond. „Zodat dat hele statement verwaterde.” En hoe dat in de toekomst zal gaan...

„Als AVROTROS beslist om weer mee te doen, ga ik graag weer het commentaar doen. Ja het is een heel contrast met Oerol. Ik beweeg tussen de glamourous outfits van de inzending van Malta en een rauwe stellage van een voorstelling van de Young Gangsters.” Hij heeft dit jaar nog net wel gekeken, „met Paul de Leeuw”.

Hoe liep hij nu deze week rond op Terschelling, in het besef dat het, in deze vorm in ieder geval, voor het laatst is geweest? Boos, weemoedig? „Wel weemoedig, nee, niet boos. Bovendien voel ik, dat is het ouwe vuur in mij, toch weer openingetjes. Nou, we moeten nog maar es zien of we niet op een bepaalde manier terugkomen hier.”