Nieuwe 'wegwijzers' op begraafplaatsen van concentratiekampen in Duits grensgebied met Groningen en Drenthe

Daarbij gaat het om grote gedenkborden waarop de historie van de rustplaatsen wordt verteld, aan de hand ook van recent wetenschappelijk en ander onderzoek. ,,Er wordt ook op verteld waar digitaal de namen zijn te vinden van mensen die er liggen begraven’’, vertelt Martin Koers. ,,Bezoekers worden zo veel wijzer gemaakt over die rustplaats en ook de weg gewezen als nog meer willen weten.’’

Koers geeft mede leiding aan het grote Herinneringscentrum in Esterwegen, dorpje over de grens bij Vlagtwedde. Een centrum waarin de geschiedenis wordt verteld van de vijftien concentratiekampen die de nazi’s in het grensgebied bouwden, de zogenoemde Emslandlager.

Daarin werden tussen 1933 en 1945 tegenstanders van het Hitler-regime gevangen gehouden, uit Duitsland en andere landen, ook Nederland. Communisten onder anderen, kunstenaars, mensen die zich op allerlei manieren hadden verzet tegen de nazi’s. Op het eind van de oorlog zaten er ook krijgsgevangenen, uit de Sovjet-Unie met name. Vernietigingskampen waren het niet maar duizenden mensen vonden er de dood, door ziekte, ondervoeding, uitputting, een slechte behandeling.

,,Ze werden begraven op negen begraafplaatsen, in de buurt van de concentratiekampen’’, zegt Koers. ,,Niet altijd in een afzonderlijk graf. Krijgsgevangenen uit de Sowjet-Unie bijvoorbeeld die er omkwamen, kregen een massagraf. In totaal liggen op die negen plekken vele duizenden mensen begraven.’’

De concentratiekampen werden na de oorlog veelal afgebroken, weinig zichtbaars herinnert er nog aan. De begraafplaatsen bleven liggen en liggen er nog altijd. Bezoekers eraan konden wel informatie tot zich nemen over de rustplaats maar die raakte steeds meer verouderd. ,,Ook omdat we in in de afgelopen jaren steeds meer te weten zijn gekomen’’, aldus Koers. ,,Informatie bijvoorbeeld over uit welke voormalige Sovjet-staten de krijgsgevangenen kwamen, veel van hun namen ook.’’

Om bezoekers aan die dodenakkers van die kennis op de hoogte te brengen, en zo ook de mensen die er liggen, meer een ‘gezicht’ te geven, nam het Herinneringscentrum het initiatief voor het groot, meerjarig gedenkborden-project. Een landelijke organisatie die zich met oorlogsgraven bezighoudt, is er ook bij betrokken. ,,Net als scholieren in de regio’’, aldus Koers. ,,Zij helpen mee bij het maken van de informatieborden en verrichten ook onderzoek naar de mensen die er liggen.’’

Inmiddels staan op vier begraafplaatsen van zulke grote borden die bezoekers veel wijzer maken. De vierde waar ze onlangs werden neergezet is de begraafplaats Aschendorfermoor. Een betrekkelijk kleine rustplaats met een gruwelijk verhaal. Op die rustplaats liggen namelijk onder anderen 172 mensen die gevangen zaten in het kamp Aschendorfermoor en in april 1945 het slachtoffer werden van Willi Herold.

Herold was een Duitse korporaal die een uniform van een kapitein vond, dat aantrok, andere soldaten om zich heen trok en moordend door het grensgebied trok. In het kamp Aschendorfermoor richtte hij een bloedbad aan waarbij die 172 mensen werden vermoord. De beul van het Emsland, zoals Herold’s bijnaam luidde, werd later opgepakt door de Britten en ter dood gebracht.

Momenteel, zo vertelt Koers, wordt gewerkt aan gedenkborden voor de begraafplaats van het voormalig kamp Oberlangen, net over de grens bij Ter Apel. ,,Die worden volgend jaar geplaatst. In 2026 krijgen de laatste borden een plekje, dan zit het project er op. Dan hebben al die negen rustplaatsen gedenkborden die meehelpen de herinnering aan de mensen die er liggen, levend te houden.’’