Tom van Aken, CEO van duurzaam chemiebedrijf Avantium dat dinsdag is geopend door koningin Máxima, ziet zijn bedrijf als een lichtpuntje in de op dit moment stroef lopende vergroening van de industrie.
Ben je opgelucht dat Avantium is geopend? Je bent hier 19 jaar mee bezig geweest.
,,Er is vooral een enorme trots dat we dit punt met zijn allen hebben bereikt. Er zijn niet zo veel bedrijven die dit halen, die zoiets groots van de grond krijgen. Natuurlijk is er ook opluchting, het was zeker geen makkelijke weg hier naar toe. We kwamen behoorlijk wat hobbels en uitdagingen tegen.’’
Gaat Avantium in Delfzijl nu ook volledig draaien?
,,Nee. De constructie is nu klaar, maar we gaan eerst allerlei chemicaliën gebruiken om de apparatuur goed te testen voordat we het productieproces echt opstarten. Dat proces doorloop je altijd netjes in stapjes. Het duurt nog even voordat we weten of de fabriek ook echt goed draait. Er is nog nooit zo’n fabriek gebouwd, dus ik verwacht nog wel wat kinderziektes te zien. Het is als een baby die kan staan, nu moet hij nog gaan lopen.’’
Wat maakt deze fabriek zo uniek?
,,De meeste plastics worden gemaakt uit aardolie. Wij werken met plantaardige suikers, een hernieuwbare grondstof. De plantaardige plastics die tot nu toe naar de markt worden gebracht zijn qua kwaliteit aanzienlijk minder dan de gangbare plastics gemaakt uit aardolie. Avantium brengt nu PEF op de markt, de eerste bioplastics die aantoonbaar een stuk beter zijn dan de plastics die uit fossiele grondstoffen worden gehaald. Mensen zeggen: het is goed voor het milieu, de footprint is veel kleiner, het is volledig circulair. Maar waar iedereen echt enthousiast van wordt is dat het beter is dan de conventionele plastics die van aardolie worden gemaakt. En PEF is volledig recyclebaar. Dat verklaart ook waarom er over de hele wereld zoveel interesse is in ons product.’’
Waarin verschilt jullie plantaardige vervanger van de veelgebruikte kunststof PET?
,,PET wordt op enorme schaal toegepast in flessen, verpakkingen en textiel. Bij die eerste twee gaat het er vooral om hoe goed zo’n materiaal in staat is om gassen en lucht tegen te houden. Als je een koolzuurhoudende frisdrank hebt, wil die CO2 naar buiten. Het gaat uiteindelijk door de wand van de fles heen. PEF houdt koolzuur tien keer beter tegen dan PET. Dat betekent dat de houdbaarheid met een factor tien omhoog gaat. Je kunt ook lichtere flessen maken, hoeft minder conserveringsmiddelen te gebruiken en minder voedsel weg te gooien. Dit is voor het eerst dat we een product zien gemaakt van planten dat beter is dan wat we gewend zijn van dingen die we uit olie maken.’’
Waar komen jullie plantaardige grondstoffen vandaan?
,,We gebruiken siroop die wordt gemaakt uit zetmeel. Die is afkomstig van tarwe uit Noord-Frankrijk. We zijn ook bezig om te kijken of we meer soorten plantaardige suikers kunnen gebruiken, afkomstig uit de hele wereld. Je kunt het maken uit maïs, tarwe, suikerbieten en suikerriet. We kijken ook naar afval uit de natuur of de landbouw.’’
Zouden jullie in de toekomst ook samen kunnen werken met bedrijven zoals Avebe en Cosun, die in Groningen veel plantaardig afval produceren?
,,Ja, dat is een terechte vraag. Daar kunnen we met verschillende landbouworganisaties over gaan praten. Staatsbosbeheer is ook geïnteresseerd. Er is elk jaar veel afval uit de bossen, dat kun je verbranden maar ook op een andere manier gebruiken.’’
Zijn de prijzen van jullie product vergelijkbaar met die van gangbare kunststoffen?
,,We hebben een fabriek gebouwd met een capaciteit van 5000 ton. Dat is ongeveer honderd keer zo klein als een gewone PET-fabriek. Deze fabriek is kleiner en dus duurder, je hebt niet de voordelen van schaalgrootte. Je hebt klanten nodig die bereid zijn die prijzen tijdens de beginperiode te betalen. En dat lukt, we hebben nu zestien afname-contracten. Het is nu dus duurder, maar als je het uiteindelijk op dezelfde schaalgrootte gaat doen als PET dan kunnen we op prijs concurreren.’’
Avantium moest de laatste jaren regelmatig de boer op om nieuwe financiering te zoeken. Waarom liep dat soms moeizaam?
,,Iets nieuws is altijd lastiger te financieren dan bewezen technologie. Wij zijn er in geslaagd partijen zoals de Nederlandse overheid, de regionale overheid hier in Groningen, pensioenfondsen, maar ook een aantal particuliere investeerders en Nederlandse banken bij elkaar te brengen om de schouders onder dit project te zetten. Alleen zo kun je innovatie-projecten van de grond tillen. En als er iets mis gaat, moet je niet meteen stoppen, maar kijken: hoe lossen we dit op? Onze volgende fase kent ongetwijfeld ook tegenvallers en hobbels. Dan moet je kijken: hoe spring je daar over heen? Dat doen we al 19 jaar, ik heb er vertrouwen in dat we dat straks ook kunnen.’’
Behalve zelf produceren zetten jullie ook in op licenties. Is daar al belangstelling voor bij producenten?
,,We hebben inmiddels één licentie verkocht, aan het Amerikaanse Origin Materials. Andere partijen hebben wel interesse om een licentie te kopen, maar kijken naar twee dingen: Doet de fabriek het, opereert hij stabiel? En ten tweede moet het product op de markt te zien zijn. Er moeten PEF-flesjes bij de AH liggen, er moeten textielproducten met PEF van mooie merken te koop zijn en bierflesjes van ons materiaal. Het gaat steeds om die twee dingen; de technologische en commerciële validatie. Dit project is dus geslaagd als die producten in de supermarkt liggen en de fabriek goed draait.’’
Waarom produceren jullie het eindproduct niet zelf in Delfzijl? Nu wordt het in Portugal gemaakt.
,,Dan hadden we nog een fabriek moeten bouwen en nog meer geld nodig. En dat terwijl er her en der op de wereld geschikte fabrieken leegstaan. We hebben een producent gevonden in Portugal die de capaciteit had dit te doen, dan hoefden we niet nog een fabriek te bouwen. Het FDCA gaat in poedervorm naar Portugal om daar verwerkt te worden. Vervolgens gaat het in korrelvorm naar producenten die het gebruiken voor de productie van bijvoorbeeld flesjes of verpakkingen.’’
De energietransitie en de verduurzaming lopen op dit moment moeizaam, ook in de industrie. De vaart lijkt er uit. Zijn jullie een lichtpuntje?
,,Ik denk het wel. Waarom? Omdat ons product ook technisch beter is. Veel bedrijven die verduurzamen maken dingen die al bestaan of die je elders kunt krijgen. Dit is een project waar velen naar kijken. Iedereen ziet het als een positieve uitzondering op de malaise in de verduurzaming van de industrie. Terwijl die vergroening juist heel hard nodig is. Kijk naar de klimaatverandering en de vervuiling over de hele wereld. Veel mensen realiseren zich dat we deze kant op moeten, maar je wilt ook mooie voorbeelden en producten zien. En met ons materiaal kun je heel mooie producten maken.’’
