De kinderrechter noemde het "onbegrijpelijk" dat Martha* niet direct is ingeschakeld om de zorg voor haar dochter over te nemen. Foto: Rob Oostveen
Een 5-jarig meisje en haar moeder zijn tot onbegrip van de kinderrechter van elkaar gescheiden door jeugdwerkers van Jeugdbescherming Noord (JB Noord). Dit alles speelt terwijl de organisatie onder het vergrootglas van de inspectie ligt.
Het is de avond van 4 december, een dag voor pakjesavond, als Martha (niet haar echte naam) tegen 23 uur wakker wordt gebeld. Het is een stagiair van JB Noord. ,,Je dochter is met spoed uit huis geplaatst naar een pleeggezin”, hoort Martha haar zeggen.
Martha schrikt. Hoe kan dit? De dag ervoor was de jeugdbeschermer nog met deze stagiair op bezoek bij haar. De medewerker van Jeugdbescherming Noord wil weten of ze op korte termijn naar Zuidlaren kan afreizen. Voor een ouderschapsbeoordeling van een paar maanden in een speciaal ouder-kindhuis. Samen met haar 5-jarige dochter. Die zit daar op dat moment al met haar ex-man. Maar er zijn zorgen over hem.
Aan het begin van het gesprek – waar ook haar nieuwe vriend bij is – zegt Martha nog dat ze niet naar Zuidlaren wil. Zelf woont en werkt ze op grote afstand: in Utrecht. Maar gedurende het gesprek bedenkt ze zich. Martha wil er voor haar dochter zijn.
Natuurlijk wil ze dat. Ze is alleen wat overvallen door de plotselinge mededeling. ,,Ik vond het een prettig gesprek. De sfeer was goed en de jeugdbeschermer had begrip voor mijn moeilijke situatie.”
Martha snapt dan ook niet waarom de wereld er nu opeens anders uitziet en haar dochter met spoed is weggehaald uit Zuidlaren. De vragen schieten door haar hoofd. Waarom belt de stagiaire met zo’n boodschap? Waarom is haar dochter weg? Waar is ze nu? Ze krijgt geen antwoord.
„En is Muis ook mee, haar knuffel?”, vraagt Martha. Ook dat kan of wil de stagiaire niet zeggen. Het gesprek duurt slechts enkele minuten.
Haar dochter is weg. Waarheen? Ze weet het echt niet. De vrouw stapt uit bed en vertelt radeloos het verhaal aan haar vriend. Woest is ze. Op de jeugdwerker van Jeugdbescherming Noord. En op JB Noord die mensen aanstelt die zo met mensen omgaan.
Maar ze is vooral heel erg verdrietig. Ze belt in tranen achter elkaar haar vader, haar moeder, haar broer en een vriendin.
Geen vertrouwen
Jeugdbescherming Noord ligt onder het vergrootglas van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en Justitie en Veiligheid (Inspectie JenV). Kinderen en hun ouders krijgen volgens de inspecties niet op tijd de passende bescherming, begeleiding en hulp van JB Noord die zij nodig hebben. JB Noord is een zogeheten gecertificeerde instelling (gi). Dat wil zeggen dat JB Noord door de rechter opgelegde kinderbeschermingsmaatregelen moet uitvoeren.
Jaarlijks krijgen zo’n duizend Drentse en Groningse gezinnen te maken met JB Noord. Gezinnen zoals dat van Martha.
De inspecties hebben er momenteel nog geen vertrouwen in dat JB Noord noodzakelijke verbeteringen zelf voor elkaar krijgt. Het afgelopen half jaar werd JB Noord dan ook nauwgezet in de gaten gehouden. Halverwege februari komen de inspecties met hun bevindingen en zal blijken of JB Noord langer onder verscherpt toezicht blijft, of dat er genoeg verbeterd is om dat los te laten.
Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer zei in november tijdens een raadsbijeenkomst in Assen nog dat ze zich „kapot geschrokken” was nadat ze in de eerste helft van 2025 achttien zittingen bijwoonde bij een kinderrechter in Groningen waar vaak ook JB Noord bij betrokken is. Ze zag dat in meeste zaken er geen enkele organisatie was „die zijn werk deed”. Ook concludeerde ze dat ouders enorm in de steek gelaten worden door de jeugdbescherming. „En daarmee kinderen ook”.
Bezwaar bij Keurmerkinstituut
Tegelijkertijd met het verscherpte toezicht van IGJ en de Inspectie J&V loopt er ook een bezwaar van ouders en het meldpunt JB Noord dat is opgericht door enkele Drentse en Groningse raadsfracties tegen het besluit om JB Noord weer een volledig certificaat te geven. In september kreeg JB Noord die weer van het Keurmerkinstituut (KMi) nadat het instituut die tien maanden eerder had ingetrokken. Er waren volgens het KMi grote zorgen over de kwaliteit van JB Noord. Het KMi gaf een overbruggingscertificaat. Het bezwaar van de ouders en het meldpunt zal komende woensdag op 28 januari plaats gaan vinden. Bijzonder is dat aanvankelijk de directeur van het KMi - die het certificaat weer terug had gegeven - ook zitting zou nemen in de hoorcommissie. Uiteindelijk koos zij er voor om terug te treden nadat daar kritiek op was gekomen dat dit niet onafhankelijk zou zijn.
Nog in diezelfde maand rapporteert JB Noord voorzichtige verbeteringen. De organisatie kampt nog wel met structurele personeelstekorten, blijkt uit de voortgangsrapportage van november. Nieuwe jeugdbeschermers en assistenten die hun SKJ‑registratie halen, worden binnengehaald. Maar het ziekteverzuim en het inwerken van grote groepen nieuwe medewerkers blijven voor problemen zorgen. Het lukt dan ook nog steeds niet om alle gezinnen vanaf de start een vaste jeugdbeschermer te bieden. Het aantal dossiers zonder vaste contactpersoon daalt wel iets: van 252 naar 207 - en in de meest recente rapportage van januari naar 194.
Ook werkt de organisatie volgens de rapportage aan stabielere leiding en een betere werkcultuur, in de hoop dat professionals zich gesteund voelen en gezinnen sneller de hulp krijgen die nodig is.
Maar wat heeft Martha daaraan? Haar dochter werd van het ene op het andere moment weggehaald, zonder dat ze wist waarom en waarheen.
Onaanvaardbaar risico
Terwijl JB Noord onder verscherpt toezicht staat, blijft de organisatie grote schade aanrichten bij kinderen en hun ouders, zien ook kinderrechters. Zij blijven in specifieke zaken benoemen dat beslissingen van jeugdbeschermers „onnavolgbaar” en „onbegrijpelijk” zijn of tot een „onaanvaardbaar risico” leiden. Maar ook de kinderrechters kunnen niet voorkomen dat het blijft gebeuren.
Vorige week nog werd JB Noord ontslagen in een zaak waarbij een jongetje van 5 van jeugdbeschermers verschillende verhalen te horen krijgt over de moord door zijn vader op zijn moeder. Zij zouden in een liefdevolle omhelzing zijn gestorven in bed. De kille waarheid is dat de man zijn vrouw had gewurgd. En daarna zelfmoord pleegde. Daarna ging het kind wonen bij de moeder van de moordenaar. De rechter stelde onder meer dat JB Noord „zich onvoldoende heeft verdiept in de plaatsing van het kind na het overlijden van ouders.” Ook noemde de kinderrechter het „volstrekt ontoereikend en onbegrijpelijk” dat JB Noord pas na anderhalf jaar psychische hulp inschakelde voor de getraumatiseerde jongen.
Geen grote veranderingen
De afgelopen maanden zijn, mede naar aanleiding van berichtgeving in DVHN in alle gemeenteraden in Drenthe en Groningen gesprekken gevoerd over de kwaliteit van de jeugdbescherming. De gemeentes moeten namelijk goede bescherming organiseren voor hun kinderen en beleggen dat bij JB Noord. De gemeentes hebben als enige ook de macht om verandering af te dwingen. Wie betaalt, bepaalt immers.
Verschillende raadsfracties hadden de afgelopen maanden in raadbijeenkomsten forse kritiek op hun verantwoordelijke wethouder. Van Stadskanaal tot Emmen, van Tynaarlo tot Westerwolde; raadsleden wilden weten hoe het zover heeft kunnen komen? En er waren zorgen over de gezinnen in hun gemeentes die nog steeds beschadigd worden door het optreden van JB Noord. Maar tot grote veranderingen voor de kwetsbare gezinnen komt het niet, blijkt uit gesprekken die deze krant voerde met ouders, het meldpunt JB Noord en rechtbankuitspraken.
Meer dan honderd ouders meldden zich bij het meldpunt JB Noord, opgezet door een aantal raadsfracties in Assen en Groningen. Ook huisartsen, psychologen en oud-medewerkers deden hun beklag over de handel en wandel bij JB Noord.
Vertrouwenspersoon Marga de Groot, die belangeloos met de melders in gesprek gaat en hen begeleidt, zegt dat mensen zich nog steeds melden. Zij ziet dat echte verbeteringen bij JB Noord uitblijven. „Kijk maar hoe ze omgaan met verzoeken van mensen om hun dossier. Daar hebben ze gewoon recht op!”
De Groot stipt aan dat JB Noord vaak het dossier niet binnen de geldende termijn aan ouders verstrekt. „En anders is het vaak niet compleet.”
„Ouders moeten overal een strijd over voeren met JB Noord”, stelt De Groot moedeloos vast. „Anders gebeurt er niets.” Veel erger nog vindt zij het handelen van sommige jeugdbeschermers. De focus van wethouders en JB Noord ligt steeds op de de procedurele kant van de zaak. Hoe organiseren we op tijd goede jeugdbescherming?
Onlangs dienden vijf ouders een klacht in over de bejegening en handelswijze van twee zelfstandig werkende jeugdbeschermers. Een van hen is afgelopen zomer ook al berispt vanwege onvoldoende professioneel handelen. De berisping is tot 2030 zichtbaar op de site van de Stichting Kwaliteitsregister Jeugd.
Grote schade
Regelmatig blijkt het handelen van individuele jeugdbeschermers grote schade aan te richten in gezinnen. Zo moest een vrouw die zwaar werd mishandeld in contact blijven met de gewelddadige vader van haar kinderen. De jeugdbeschermers vonden dat ze ‘te veel in de emotie zat’.
Na ernstige signalen van seksueel misbruik door een andere vader, moeten kinderen hem zonder begeleiding en zonder veiligheidsafspraken blijven zien. Af en toe stelt een kinderrechter hier paal en perk aan, maar het gebeurt ook de rechters het laten passeren. En dat pas in hoger beroep blijkt dat de moeders (meestal) erkend worden in hun zorgen. Zo kreeg de vrouw die volgens JB Noord ‘te veel in de emotie zat’ uiteindelijk toch gelijk. Het Hof in Leeuwarden beëindigde het gezag van de gewelddadige vader.
In Assen ging het college het meest voortvarend aan de slag, daartoe aangemoedigd door de kritische raadsleden Anita de Rijke (Leefbaar Assen) en zelfstandig raadslid Tirza van Brakel. Er werden verschillende scenario’s uitgewerkt. Ook het opheffen van JB Noord kwam op tafel. Maar ambtenaren en adviseurs waren het erover eens dat JB Noord moest blijven bestaan. Wel willen ze in Drenthe dat echtscheidingszaken niet meer bij JB Noord terechtkomen.
„Dat zou een begin zijn”, verzucht Tirza van Brakel. Ze is zelfstandig raadslid in Assen, nadat ze brak met de SP. Bij de volgende gemeenteraadsverkiezingen staat ze op de lijst voor de PVV. Van Brakel is sinds het begin betrokken bij het meldpunt voor ouders. Volgens haar is alles erop gericht om JB Noord overeind te houden. „Ze hebben juristen en communicatieadviseurs die het verhaal strak regisseren, terwijl op ouders karaktermoord wordt gepleegd. Die ouders hebben geen rechtsbescherming en geen schijn van kans.” Het doet haar denken aan de toeslagenaffaire, waarbij talloze mensen door de Belastingdienst werden aangemerkt als fraudeur.
Ook vindt ze het schadelijk dat JB Noord alleen achter gesloten deuren in gesprek wil met de lokale politiek. Bestuursvoorzitter Hemmala Sheerbahadoersing maakt op dit moment een ronde langs alle gemeenteraden in Drenthe en Groningen om hen in alle beslotenheid bij te praten over de vorderingen die de organisatie maakt. Overigens wil Sheerbahadoersing al tijden niet in gesprek met DVHN over het reilen en zeilen bij JB Noord.
Hoewel de IGJ niet direct ingrijpt bij misstanden, lijkt het de situatie bij JB Noord wel serieus te nemen. Het meldpunt kreeg van inspecteurs de mogelijkheid om zaken aan te dragen van ouders en kinderen die volgens het meldpunt zwaar beschadigd raken door het handelen van jeugdbeschermers van JB Noord.
Radeloos
Daar zit ook de zaak van Martha bij. Ze vindt dat zij en haar 5-jarige dochtertje enorm worden beschadigd door het handelen van de jeugdbeschermer van JB Noord. Hoewel ze onder een gefingeerde naam haar verhaal doet, wil ze zich uitspreken. ,,Zij snoeren mij de mond niet.” Maar ze ziet ook ouders die overdonderd raken door de bejegening en soms zelfs dreigementen van JB Noord-medewerkers.
Dat dit gebeurt, staat vast. DVHN heeft meerdere geluidsbestanden, e-mails en whatsapp-gesprekken beluisterd en ingezien. Regelmatig stellen jeugdbeschermers domweg dat ze kinderen uit huis gaan plaatsen als er niet naar hen wordt geluisterd. Ook worden uitspraken van kinderrechters genegeerd of naar hun eigen wensen ingevuld. Alsof de rechter er niet toe doet.
Dertien dagen nadat de dochter van Martha plotsklaps en met spoed bij haar ex-man werd weggehaald, zit ze in de rechtszaal van Assen. Dertien dagen lang wist ze niet waar haar dochter is. Het maakt haar radeloos.
In de zittingszaal merkt ze tot haar verdriet dat veel andere aanwezigen, zoals haar ex-man en de kinderbescherming, allang wisten waar haar dochter was. Waarom haar dochter zo snel is weggehaald bij haar ex, blijft onduidelijk.
Wat voor haar wel duidelijk wordt, is dat de kinderrechter behoorlijk geïrriteerd is over de gang van zaken. Een moeder die niet weet waar haar dochter is. De kinderrechter noemt het ook „onbegrijpelijk” dat JB Noord Martha niet direct betrok, terwijl ze wel bereid was om naar Zuidlaren af te reizen om de zorg voor haar dochter op zich te nemen.
Nu is het plekje in Zuidlaren vergeven. Pas in de weken daarna wordt voor Martha duidelijk waarom JB Noord haar dochter met spoed weghaalde bij haar ex. Dat gebeurde na ernstige signalen van seksueel misbruik. Haar ex-man mag niet langer bij hun dochter zijn.
Onder de koude douche
De man kijkt sinds hij 11 is naar kinderporno en is daaraan verslaafd geraakt. In 2015 dook hij op in een groot politieonderzoek. Het Openbaar Ministerie gaf hem de kans in behandeling te gaan. Als hij dat zou doen, zou hij niet strafrechtelijk worden vervolgd. Twee jaar later krijgt Martha een relatie met de man. In 2020 wordt hun dochter geboren.
Uit een door JB Noord opgesteld gezinsplan blijkt dat de man van Martha pas in 2021 „volledig gestopt” is met kinderporno kijken. Volgens zijn behandelaren waren het hebben van rust, regelmaat en structuur belangrijke factoren voor het voorkomen van een terugval.
Dit alles is geen enkele belemmering voor instanties om toe te staan dat de man in de zomer van 2024 zijn dochter meeneemt naar Drenthe, waar hij intrekt bij zijn nieuwe vriendin. Martha kampt in die periode met zware psychische problemen, maar krijgt al gauw spijt dat ze instemt met de verhuizing.
Nog geen half jaar na de verhuizing naar Drenthe stelt JB Noord vast dat de nieuwe vriendin van de kinderporno-verslaafde man zijn dochter ‘stelselmatig mishandelt’. Het meisje wordt volgens JB Noord onder de koude douche gezet, urenlang opgesloten in haar kamertje en zonder eten naar bed gestuurd.
Daarop besluit JB Noord tot gezinsdiagnostiek: vader en dochter worden opgenomen in het ouder-kindhuis in Zuidlaren. Het doel: beoordelen of hij wel „goed genoeg ouderschap” laat zien. Eenmaal in het gezinshuis krijgt Martha al snel de indruk dat haar dochter seksueel misbruikt wordt door haar ex. Ze doet een melding en JB Noord grijpt kordaat in door permanent toezicht te regelen.
Op 4 december blijkt dat niet onterecht. Een opmerking van de dochter van Martha over douchen met haar nieuwe vriend, was voor JB Noord aanleiding om haar naar een pleeggezin te sturen. En Martha niet naar Zuidlaren te laten komen. ,,Maar dat is nog nooit gebeurd. En zal ook nooit gebeuren”, bezweren Martha en haar nieuwe vriend. Maar JB Noord – die in al die maanden nooit heeft onderzocht of Martha in staat zou zijn om voor haar dochter te zorgen – is onverbiddelijk. Het 5-jarige meisje moet naar een pleeggezin.
Weer een ander bed, weer een andere school. De kinderrechter maakt daar gehakt van en stelt opnieuw geïrriteerd vast dat JB Noord „niet heeft onderbouwd waarom de douche-opmerking van het meisje een ouderschapsbeoordeling [van Martha, red.] in de vorm van een opname in de weg staat.”
Een simpele opmerking van een getraumatiseerd kind is voor JB Noord voldoende. In plaats van bij haar moeder te zijn, zit het meisje nu in een pleeggezin.
Martha* wil weten van de jeugdbeschermer of Muis wel mee is, de knuffel van haar dochtertje. Ze krijgt geen antwoord. Foto: Rob Oostveen
En is Muis mee? Ja, die was mee, weet Martha nu. Gelukkig. Het is een schrale troost voor haar. Ze wacht nog steeds op een plekje in Zuidlaren, waar ze kan laten zien dat ze wel een goede moeder is. De intake is begin februari. ,,En dan afwachten wanneer er plek voor ons is. Tot die tijd zie ik mijn meisje om het weekend.”
Reactie JB Noord
JB Noord kan niet ingaan op de zaak van Martha*. De jeugdbeschermingsorganisatie zegt wel dat medewerkers werken in moeilijke situaties, waarbij de rechtbank elke stap toetst. Soms stelt de rechter kritische vragen of wijst een verzoek af. Dat hoort volgens JB Noord bij hun taak.
JB Noord legt niet inhoudelijk verantwoording af in openbare raadsbijeenkomsten, omdat daar over individuele zaken wordt gesproken. De organisatie zegt, weliswaar achter gesloten deuren, verantwoording af te leggen aan onder meer gemeenten, inspecties, de Kinderbescherming en aan cliënten zelf. In de reactie benadrukt JB Noord dat naast actie, ook tijd en rust nodig zijn.
Volgens JB Noord werken jeugdbeschermers in een „systeem dat hen tegenwerkt”. Tegelijkertijd stelt ze vast dat ze hun „werk nog beter kunnen doen”. De organisatie werkt sinds 2025 aan herstel en leert naar eigen zeggen van uitspraken van rechters en de inspecties.
JB Noord gaat wel in op de zaak waarin de kinderrechter hard oordeelde over het handelen van JB Noord in de bescherming van een jongetje die alleen achterbleef nadat zijn vader zijn moeder vermoordde. „In ons handelen hebben we voortdurend het belang van het jongetje voorop willen stellen.”
De organisatie stelt vast dat de rechtbank kritiek heeft op het handelen van JB Noord in deze zaak. „Daarom evalueren wij op korte termijn - met behulp van een extern bureau - onze werkwijze.” JB Noord zegt zo te leren van de uitspraak van de rechter in deze complexe zaak om haar kwaliteit te verbeteren.
Vader: ‘Ik heb mijn kinderpornoverslaving onder controle.’
„Bezopen.” Zo noemt de ex-partner van Martha* het plotse besluit van JB Noord om zijn dochter met spoed weg te halen uit een speciaal ouder-kindhuis in Zuidlaren. Volgens hem was er niets aan de hand. De jeugdbeschermers hebben zich volgens de man veel te veel laten leiden door „ongefundeerde beschuldigingen” van zijn ex.
Hij stelt dat hij nog steeds niet weet wat daar precies de reden van is. De man herkent zich in ieder geval niet in de aantijgingen van seksueel misbruik.
De man bevestigt dat hij sinds zijn achtste in aanraking is gekomen met online porno. Gaandeweg ontwikkelde hij naar eigen zeggen een kinderpornoverslaving. In 2015 liep hij tegen de lamp. Sindsdien is hij regelmatig onder behandeling geweest vanwege deze volgens zijn behandelaar pedofiele stoornis. Zelf ontkent hij pedofiel te zijn en zich niet aangetrokken te voelen tot wat hij zelf „levende kinderen” noemt.
Het heeft geen invloed gehad op de zorg voor zijn dochter, zegt hij. Ook de beschuldiging van mishandeling wijst hij met klem van de hand. Op de vraag of hij met zijn worsteling met een kinderpornoverslaving geschikt is om een meisje van 5 op te voeden, antwoordt hij: „Als ik wist dat ik het niet in de hand had, had ik mijn dochter niet in huis willen hebben.” Hij zegt trots te zijn dat hij zijn kinderpornoverslaving volgens hem overwonnen heeft.
Dat hij met zijn verleden extra controles moet ondergaan, zegt hij te snappen. „En daar werk ik altijd open en eerlijk aan mee. Als ik weer door een hoepel moet springen, spring ik erdoor.”
Als JB Noord vindt dat zijn dochter beter af is in het pleeggezin, zegt hij daar vrede mee te hebben. Als het meisje bij zijn ex terecht komt, overweegt hij juridische stappen.
