Bas Morsink, directeur van De Nieuwe Rentmeester, in de centrale hal van de Gestichtswachtkazerne. "Die gele kleur is niet origineel. Kennelijk had iemand nog een bus gele verf staan." Foto: Rens Hooyenga
Bijna 2 miljoen euro subsidie stelt de provincie Drenthe beschikbaar om verschillende historische panden van de Koloniën van Weldadigheid op te knappen. Dat is hard nodig, leert een blik achter de voordeur van de voormalige Gestichtswachtkazerne in Veenhuizen.
„Hier douche ik geregeld”, zegt Bas Morsink, terwijl hij de deur opentrekt van een betegeld kleedlokaal annex doucheruimte. Het ruikt er zompig en muf. „Door lekkage zijn er schimmelplekken ontstaan”, weet de directeur van De Nieuwe Rentmeester.
„Het was nog erger toen we het complex weer overnamen van de antikraak die er in zat. Toen staken de plukken haar uit het doucheputje en als je door de gangen liep, dwarrelde het stof door de lucht.”
Huisvesting bewakers
Morsink, die in Denekamp woont, brengt een aantal nachten per week door in het oude marechaussee-gebouw achter het gevangenismuseum. Zo hoeft hij niet steeds heen en weer te rijden naar Overijssel. Zijn kantoor is gevestigd in de Gestichtswachtkazerne, een gebouw dat tussen 1942 en 1984 dienstdeed als huisvestings- en opleidingslocatie voor bewakers van de strafinrichtingen. Bij de dienst waren op het hoogtepunt zo’n 120 mensen werkzaam.
De kazerne biedt behalve aan De Nieuwe Rentmeester ook onderdak aan een aantal Drentse kunstenaars. In een afgesloten deel aan de achterzijde worden nog steeds taakgestraften opgevangen. De Gestichtswachtkazerne is één van de veertien projecten in Veenhuizen, die de komende jaren grondig worden opgeknapt en verbeterd.
De portaalvormige gebinten in het pand worden helemaal in ere hersteld. Foto: Rens Hooyenga
Ook het Maallustcomplex, het Slachthuisje en het Ambachtscluster worden aangepakt. Er komt een nieuw toeristisch informatiepunt op een veel logischer plek. Alle locaties behoren tot het UNESCO Werelderfgoed Koloniën van Weldadigheid.
De verbeterslag is hard nodig. Van buiten zien de panden er op het eerste oog nog wel redelijk tot goed uit, van binnen zijn ze hopeloos gedateerd tot zelfs compleet vervallen. Tientallen jaren werd niets aan onderhoud gedaan, sommige panden zijn finaal uitgeleefd. „Het is de bedoeling dat we de betrokken panden zoveel mogelijk gaan herstellen in oude staat”, zegt Bas Morsink.
Portaalvormige gebinten
Zo blijft in de Gestichtswachtkazerne het karakteristieke ‘luikje’ voor bezoekers intact, maar een paar stalen deuren zijn niet origineel, de verfkleuren en tl-bakken evenmin en de systeemplafonds al helemaal niet. „Dat gaat er allemaal uit.” De portaalvormige gebinten aan het plafond, die samen de draagconstructie vormen, worden helemaal in ere hersteld.
Daar waar mogelijk wordt het pand ook verduurzaamd. Het dak is lek en de isolatielaag verpulverd. In de kelder staat een megagrote, hopeloos verouderde verwarmingsketel. Die wordt vervangen door een moderne variant. De raamsponningen in het pand zijn te smal voor dubbel glas. Speciaal gefabriceerd dun isolatieglas kan een oplossing bieden, maar is bijzonder kostbaar.
„We onderzoeken nog een andere, minder dure oplossing. Dat is misschien hier wel mogelijk. Want de kazerne is wel een historisch pand, maar heeft geen monumentenstatus. Dat biedt meer mogelijkheden bij de restauratie”, aldus Morsink.
Een deel van de oude verwarmingsinstallatie in de kelder van de voormalige kazerne. Foto: Rens Hooyenga
Ondanks dat er miljoenen euro’s gemoeid zijn met de renovatie en restauratie van verschillende panden, zullen veel bouwkundige aanpassingen straks grotendeels onzichtbaar blijven voor het grote publiek. De ruim 120.000 tot 150.000 bezoekers per jaar aan het voormalige pauper- en gevangenisdorp Veenhuizen gaan het vooral merken aan nieuwe bestemmingen en uitbaters van de panden.
Huwelijksnacht in Pannenkoekenhuisje
Het Gevangenismuseum krijgt tientallen vierkante meters extra expositieruimte. De Gestichtswachtkazerne wordt in 2027 het vaste onderkomen voor kunstenaars van Kuunst.nu. Nieuwe ondernemers, bijvoorbeeld voor outdoor-activiteiten, vestigen zich op het terrein.
Ook de horeca in Veenhuizen wordt uitgebreid. Zo kunnen er straks bruiloften en partijen plaatsvinden in het Verenigingsgebouw en wordt de mogelijkheid geboden aan pasgetrouwde stellen om hun huwelijksnacht door te brengen in het Pannenkoekenhuisje.
