William Veltman uit Assen heeft autisme en voelde zich vroeger vaak eenzaam. Foto: Marcel Jurian de Jong
Jongeren met autisme voelen zich vaak eenzaam. William (19) uit Assen was lange tijd een van hen. Hij had nauwelijks vrienden en kwam zelfs een tijdje het huis niet uit. Dankzij een speciale jeugdsoos vond hij de aansluiting die hij zocht.
Niets aan William Veltman (19) verraadt dat hij autisme en adhd heeft. Hij is een stoere jongen om te zien met zijn achterovergekamde haar, kettingen om zijn nek en rode bandana om zijn pols. En hij heeft een vlotte babbel.
„Je kunt niet aan iemand zien dat hij autisme heeft, het is niet iets fysieks”, legt hij tijdens het gesprek uit. „Veel mensen verwachten het niet bij mij. Dat was vroeger wel anders. Toen vroegen mensen vaak: heb je autisme of zo?”
‘Dacht dat ik onzichtbaar was’
Inmiddels gaat het goed met William. Hij woont op zichzelf in een ambulante woongroep. „Maar over een half jaartje hopelijk helemaal zelfstandig.” Hij speelt gitaar, luistert graag naar de muziek van rockband Bon Jovi en hoopt in de toekomst als monteur aan raceauto’s te sleutelen.
Inmiddels heeft William vrienden gemaakt. Foto: Marcel Jurian de Jong
Maar het belangrijkste: hij heeft inmiddels een vriendenkring om zich heen. Dat is niet altijd zo geweest. Hij voelde zich vaak eenzaam. „Ik dacht dat ik onzichtbaar was.”
Op het dieptepunt, aan het begin van de middelbare school, kwam hij in een sociaal isolement terecht. „Ik ging natuurlijk nog wel naar school, maar verder kwam ik niet meer buiten. Ik ging niet naar het zwembad of bowlen, ik had niemand om dat mee te doen.”
Jongeren met autisme vaker eenzaam
Zoals William zijn er meer jongeren met autisme die zich eenzaam voelen. Uit onderzoek blijkt dat jongeren met een autismespectrumstoornis (ASS), zoals de officiële benaming luidt, zich vaker eenzaam voelen dan leeftijdsgenoten die geen autisme hebben. Vaak vinden ze het moeilijk om aansluiting te vinden met niet-autistische leeftijdsgenoten.
Mensen met autisme hebben vaak moeite met het herkennen van sociale signalen. Daar kwam William op school achter.
Hij werd gepest en had het gevoel dat mensen hem niet begrepen. „Op de basisschool was ik extreem druk en hing altijd de clown uit. Ik wilde graag aardig gevonden worden. Maar het werkte niet, ik werd juist de klas uitgestuurd. Ik hoorde vaak dat ik raar was. Mensen wilden niet met me omgaan. Op de middelbare school stond ik met 5-0 achter.”
Speciale jeugdsoos
Naomi de Vos van welzijnsorganisatie Vaart Welzijn in Assen werkt met jongeren die autisme hebben en ziet ze worstelen met hun sociale leven. „Ze weten niet wanneer ze moeten meelachen of meepraten. Dat kunnen ze moeilijk inschatten.”
De Vos ziet dat veel van deze jongeren zich eenzaam voelen. Met collega’s richtte ze daarom in 2021 jeugdsoos Hang-Out op, in wijkcentrum ‘t Markehuus in de Asser wijk Peelo.
Elke dinsdag- en donderdagavond kunnen jongeren van 11 tot en met 17 jaar er terecht voor activiteiten of gewoon om te ontspannen. Voor de iets oudere jongeren, tot en met 19 jaar, is er een keer per maand een soortgelijke avond onder de naam Hang-ouD.
Naomi de Vos richtte Hang-Out op, een jeugdsoos voor jongeren met autisme. Foto: Marcel Jurian de Jong
Zulke plekken zijn belangrijk volgens De Vos. Jongeren met autisme kunnen vaak niet goed meekomen op andere plekken. „Prikkels kunnen bij hen ontzettend heftig binnenkomen. In een gewone soos zijn felle lichten en keiharde muziek. Dat kost veel energie.” Als de sociale context ook nog moeilijk te begrijpen is, wordt het snel te veel. „Dan moet je als jongere met autisme heel veel ballen in de lucht houden.”
Hang-Out is daarom rustiger ingericht. „Wij hebben wel muziek aan staan, maar zachtjes. En we hebben geen discoverlichting.”
‘Hoefde me niet te schamen’
Ook William was tot voor kort bij Hang-Out te vinden – inmiddels is hij te oud. Op zijn 15de kwam hij er voor het eerst, op aanraden van zijn moeder. Het bleek een schot in de roos. „Ik maakte er vrienden.”
In de soos hoefde hij zich niet aan te passen aan niet-autistische jongeren, of zich anders voor te doen dan hij was. „Bijna iedereen die daar komt heeft dezelfde problemen als ik. Je hoeft je dus nergens voor te schamen. Er is niemand die tegen je zegt: wat doe je raar. Je kunt daardoor een betere connectie met iemand maken, omdat de ander weet waarom je bent zoals je bent.”
Williams zelfvertrouwen groeide dankzij de jeugdsoos. „Het lukte me om ook buiten Hang-Out vrienden te maken. Ik ging naar concerten en feestjes. Daar durfde ik mensen aan te spreken.”
‘Probeer op iemand af te stappen’
Hoe heeft William uiteindelijk zijn eenzaamheid overwonnen? „Door de stap gewoon te zetten”, zegt hij. „En de motivatie te vinden om het anders te doen. Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan, want als je diep in de put zit, stap je niet zomaar op iemand af.”
Toch raadt William zijn leeftijdsgenoten aan dat wel te doen. „Probeer iemand aan te spreken op een feestje of bij een concert. Als het niet lukt, lukt het misschien de volgende keer wel. Je leert door ervaring op te doen. Dan wordt de drempel minder hoog.”
Week tegen Eenzaamheid
Veel Nederlanders voelen zich eenzaam. Het landelijke initiatief Eén tegen Eenzaamheid organiseert daarom dit jaar opnieuw de Week tegen Eenzaamheid, van donderdag 25 september tot en met woensdag 1 oktober.
Tijdens deze week willen de overheid, maatschappelijke organisaties en gemeenten ‘het taboe op eenzaamheid doorbreken’ en eenzaamheid bespreekbaar maken.
Uit cijfers van het ministerie van Volksgezondheid, welzijn en sport blijkt dat bijna de helft van de volwassenen (46 procent) zich eenzaam voelt.
Maar eenzaamheid komt ook voor onder jongeren. In 2023 voelde 11 procent van de scholieren tussen de 12 en 16 jaar zich meestal of altijd eenzaam. Meisjes voelen zich vaker eenzaam dan jongens. Bij volwassenen voelen mannen zich iets vaker eenzaam dan vrouwen.
Autisme en eenzaamheid
In Nederland heeft 1 tot 2 procent van de mensen autisme. Dat komt volgens de Nederlandse Vereniging voor Autisme (NVA) neer op ongeveer 200.000 mensen.
Uit onderzoek blijkt dat mensen met autisme vaker eenzaam zijn dan mensen die geen autisme hebben. Ook zitten zij vaker in een sociaal isolement. Dat geldt ook voor jongeren.
Volgens de NVA hebben mensen met autisme vaak moeite met sociale situaties, omdat hun sociale intuïtie op een andere manier lijkt te zijn ontwikkeld. Dat betekent volgens de NVA niet dat ze geen behoefte hebben aan sociaal contact. ‘Maar sociale contacten aangaan en onderhouden is een uitdaging voor veel autistische mensen.’
