In de meeste Drentse gemeenten nemen de lokale partijen het initiatief Beeld: Pluis
De rook van de gemeenteraadsverkiezingen trekt langzaam op. Wat nu? De lokale politici in Drenthe moeten nu een gemeentebestuur formeren en een programma schrijven. Grote vraag: wie doe het met wie en waarom (niet)?
In Tynaarlo was de puinhoop al voor de verkiezingen compleet. Sommige partijen in deze chaotische gemeente, die zich de afgelopen jaren kenmerkte door afsplitsingen en naamsveranderingen, kunnen écht niet met elkaar.
Niet voor niks heeft winnaar D66 in de persoon van Henk Pijlman (oud-bestuurder van de Hanze en voormalig lid van de Eerste Kamer) ingehuurd om het formatieproces in goede banen te leiden.
Nare manier weggebonjourd
Lijsttrekker Herman van Os van winnaar D66 (4 zetels) ziet vooral Tynaarlo Vooruit en VVD als grote mede-winnaars, omdat zij vanuit het niets met drie zetels in de raad komen. Maar hiermee (10 zetels totaal) is er nog geen meerderheid in de 25 zetels tellende raad. Er moeten minstens 3 zetels bij.
GroenLinks is de andere partij met 4 zetels, maar lijkt een no go. Want laat het goed scorende Tynaarlo Vooruit nou zijn opgericht door ex-GroenLinks-wethouder Miguel Ririhena, die op een nare manier uit zijn oude partij is gebonjourd.
Een andere route dan? Gemeentebelangen (3), die wordt gehalveerd, hoopt terug in de coalitie te komen met PvdA (3) en GroenLinks (4). Met D66 levert dat wél een meerderheid (14) op. Maar dan staan winnaars Tynaarlo Vooruit en VVD buitenspel.
Zoete wraak voor Miguel Ririhena. Foto: Marcel Jurian de Jong
In Midden-Drenthe werd GroenLinks/PvdA de grootste. De partij heeft uiteindelijk vier zetels behaald, net als Gemeentebelangen, maar kreeg meer stemmen.
Ingewikkelde puzzel
Gemeentebelangen is doorgaans tegen vrijwel alle gemeentelijke plannen en heeft nog nooit in een coalitie gezeten. Nieuwkomer Forum voor Democratie (drie zetels) lijkt ook geen logische coalitie-kandidaat. De VVD, MiddenDrenthe Nu en het CDA behaalden ook allemaal drie zetels. Kortom: het kan een ingewikkelde puzzel worden.
In de overige Drentse gemeenten werden lokale partijen de grootste. In Emmen ligt een college van Wakker Emmen, PvdA en CDA in Emmen voor de hand. De drie partijen hebben samen een meerderheid met 22 van de 39 beschikbare zetels.
Bovendien hebben de drie eerder samen een college gevormd, voor het laatst nog in de periode 2018-2022. Ze weten dus wat ze aan elkaar hebben.
Tegelijkertijd bestaat er in Emmen een duidelijke voorkeur voor een rechtser geluid, vooral daar waar het op veiligheid aankomt. Partijen zoals Forum voor Democratie, de PVV en nieuwkomer Veilig Emmen hebben daar succesvol campagne mee gevoerd. De drie hebben samen evenwel slechts acht zetels en zijn onervaren.
Wakker Emmen is weer de grootste partij geworden in Emmen. Foto: Boudewijn Benting
En dan is er nog de VVD, die ook veel aandacht heeft besteed aan het thema veiligheid. Mochten de liberalen bij de verdeling van de restzetels alsnog op drie uitkomen, dan komen ze wellicht alsnog in beeld voor een plek op het pluche.
In Hoogeveen is de formatie van een nieuw college geen abc’tje. Forum voor Democratie (FvD) was de afgetekende winnaar en groeide van twee naar vijf zetels.
Hakken in het zand
De radicaal-rechtse partij stoomde op tot tweede partij in Hoogeveen, achter Gemeentebelangen. Die politieke werkelijkheid kan niet eenvoudig terzijde geschoven worden, al heeft FvD zich de voorbije vier jaar hoofdzakelijk als hakken-in-het-zand partij gemanifesteerd, zonder concrete (tegen)voorstellen. In hoeverre wil die partij samenwerken en compromissen sluiten?
Voortzetting van de huidige coalitie van Gemeentebelangen, PvdA, VVD en ChristenUnie blijft een optie, maar met twee collegepartijen (GroenLinks-PvdA en ChristenUnie) die een nederlaag moesten incasseren, is het zeker geen uitgemaakte zaak.
De uitslag in De Wolden maakt het zeer waarschijnlijk dat oude liefdes elkaar gaan terugvinden: grootmacht Gemeentebelangen en de VVD, die een zeteltje terugpakte. Leg Gemeentebelangen en VVD een samenwerking voor en er wordt meteen getekend bij het kruisje.
Windmolens
Het enige heikele punt zijn de plannen voor windmolens aan de rand van Ruinerwold. De lokale partij van Gerrie Hempen verloor er stemmen, die de VVD juist opstreek door de weerstand tegen de windturbines. Er zal Gemeentebelangen veel aan gelegen zijn de VVD dit varkentje bestuurlijk te laten wassen, mocht het tot een gezamenlijk bestuur komen.
In Meppel eist de VVD na een winst van twee zetels, opnieuw een plek aan de onderhandelingstafel. Sterk Meppel blijft met zeven zetels de grootste partij in Meppel.
Pittige discussie
De huidige coalitie van Sterk Meppel, VVD, en D66 zou met een nieuwe meerderheid van 15 zetels verder kunnen. Echter is het maar zeer de vraag of Sterk Meppel weer met de liberalen in zee willen gaan. De afgelopen jaren verliep de samenwerking in het college soms stroef tussen de twee partijen.
„Ik heb ook altijd gezegd dat we een coalitie willen vormen met partijen die dichtbij onze idealen staan”, zei Eduard Annen (Sterk Meppel) na de uitslag. „We verschillen op heel veel punten met de VVD. Dit wordt echt heel moeilijk, we moeten dan pittige discussies gaan voeren.”
In cafe De Gieter in de binnenstad van Meppel ging precies om twaalf uur het stembureau open. Burgemeester Arjen Maathuis bracht als eerste zijn stem uit onder een confettikanon. Foto: Wilbert Bijzitter
Wie Geke Kiers, lijsttrekker van de winnende partij DSW/Gemeentebelangen in Westerveld naar de plannen voor de coalitievorming in Westerveld vraagt, krijgt het deksel op de neus. „De uitslagen bieden mooie uitgangspunten, maar andere partijen hoeven niet uit de krant te lezen wat we gaan doen.”
De partij heeft al een wethouder in het college: Alfred Schoenmaker. Voor de VVD – die tijdens deze verkiezingen haar zetels behield -zit Frank Foreman in het college en voor het CDA – twee zetels - is dat Jacob Boonstra.
Of de twee laatstgenoemden dat ook blijven, is afwachten. Lijsttrekker Romke Jan de Vries van GroenLinks/PvdA/Progressief Westerveld – de partij is goed voor vijf zetels – geeft aan graag bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen. „We hebben meerdere enthousiaste en gekwalificeerde wethouderkandidaten met een groen en rood hart.”
In de huidige coalitie van Aa en Hunze zitten Gemeentebelangen, VVD en PvdA. Te verwachten valt dat grootste partij Gemeentebelangen (GB) met acht zetels opnieuw in de coalitie komt. Een logische partner is de VVD, die nu ook in de coalitie zit. Die partij is de grootste stijger van drie naar vijf zetels.
Een heikel punt wordt het langverwachte onderwijs- en cultuurcentrum in Gieten. Waar de VVD sportpark De Goorns een prima locatie vindt en snel wil beginnen met de bouw, wil Gemeentebelangen eerst meer onderzoek en ziet meer in een centralere plek in het dorp.
Niet stabiel
De standpunten van VVD en GB liggen op papier dichter bij D66 dan bij GroenLinks/PvdA. Maar ook dan moeten nog wel wat verschillen overbrugd worden: laatstgenoemde partij voerde de afgelopen jaren oppositie.
In Assen is Assen Centraal de grootste. Samen met GroenLinks/PvdA en CU hebben ze een nipte meerderheid. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Assen Centraal vorige periode wel een beetje een duiventil was waar mensen uitvlogen en naar binnen fladderden.
Voor de stabiliteit zou een vierde partij (en eventueel een vijfde) verstandig zijn. Dan komen VVD en/of D66 al snel in beeld met ieder drie zetels. Stadspartij Plop heeft slechts 2 van de 5 zetels over en ligt minder voor de hand als coalitiepartner.
Bij Assen Centraal waren ze zelf ook wat verrast door de zege. Foto: Marcel Jurian de Jong
In Borger-Odoorn neemt grootste partij Gemeentebelangen het voortouw. De coalitiepartijen van de afgelopen periode (PvdA, VVD, Leefbaar Borger-Odoorn en CDA/ChristenUnie) hadden in 2022 weinig vertrouwen in een samenwerking met Gemeentebelangen en noemden de partij ‘instabiel’.
Als de twee grootste partijen Gemeentebelangen en GroenLinks-PvdA met elkaar in zee gaan, komen ze op basis van deze uitslag net niet aan een meerderheid (10 van de 21 zetels). Om aan een meerderheid te komen zou een coalitie dus minimaal drie partijen moeten hebben. Ondanks het gesteggel in 2022 zijn partijen goedgemutst als het gaat om de komende formatiegesprekken. Nieuwe ronde, nieuwe kansen, zo is het motto.
Luis in de pels
Inwoners van Noordenveld hebben gekozen voor stabiliteit. Alle partijen in de huidige coalitie behouden hun zetels. Dat betekent dat Gemeentebelangen (10 zetels), GroenLinks/PvdA (4 zetels) en VVD (2 zetels) gewoon vier jaar verder kunnen. Daarbij komt dat een samenwerking met Lijst Groen Noordenveld (drie zetels), al jaren de luis in de pels van het grote Gemeentebelangen, lijkt uitgesloten.
Is er misschien een rol weggelegd voor D66? Deze partij wist als enige een zetel te winnen en staat nu net als de VVD op twee zetels. Vooral voor VVD-wethouder Robert Meijer breekt dus een spannende tijd aan. Toch lijkt de relatie tussen de huidige coalitiepartijen van buitenaf prima. Hoewel de VVD voor een meerderheid niet eens nodig is, zijn er weinig redenen voor Gemeentebelangen (en in mindere mate GL/PvdA) om niet door te willen met de VVD.
Witheet
Op zich hoeft de formatie in Coevorden niet zo moeilijk te zijn voor Mark Boumans, de burgemeester van Doetinchem die zaterdag als informateur de fracties aanhoort. Dat de in Oosterhesselen geboren Boumans niet om BBC2014 heen kan is zo klaar als een klontje, want met het behoud van de huidige tien zetels blijft BBC veruit de grootste partij in Coevorden.
Het CDA blijft met de stijging van drie naar vijf zetels ook in de pot roeren. En de winst van nu nog oppositiepartij VVD (van vier naar vijf zetels) zal ook beloond moeten worden. Dikke kans dat de liberalen de wethouderszetel van de PvdA overnemen, want die partij zakte een zetel naar drie.
Wat nog roet in het eten kan gooien is het extra debat dinsdag over de ‘handelwijze’ van beide BBC-wethouders. Onder hun verantwoordelijkheid verschenen een week voor de verkiezingen verhalen over de hun behaalde successen op de gemeentelijke infopagina’s in de Coevorder Courant. Witheet zijn de andere partijen hierover. Toch is de kans klein dat beide wethouders dinsdag naar huis worden gestuurd.
