Assen ziet goede buur en suikeroom vertrekken: 'Komst NAM één van de mooiste geschenken die de stad ooit heeft gehad'

Anders dan in Groningen, waar de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) het symbool is geworden voor schade en wantrouwen, is de NAM in Assen altijd met fluwelen handschoenen behandeld. In de Drentse hoofdstad profileert het bedrijf zich decennialang als suikeroom, onder meer met grote bijdragen aan het Drents Museum en voor de bouw van De Nieuwe Kolk (DNK), en als hoog gewaardeerd werkgever.

Die innige band tussen Assen en NAM ontstaat in 1967. De Drentse hoofdstad staat op z’n kop als de NAM dat jaar met het hoofdkwartier van Oldenzaal naar de rand van de Drentse hoofdstad verkast. Hier, in hartje Drenthe, zit de NAM tussen twee grote wingewesten: met aan de linkerhand de Groninger gasbel en aan de rechterhand het olieveld bij Schoonebeek.

Assen groeit met de komst van het bedrijf vrij letterlijk. Het inwoneraantal passeert rond de jaren zeventig de grens van veertigduizend.

Duizenden goed betaalde ingenieurs, techneuten en allerhande rekenwonders komen deze kant op en vestigen zich in de stad en de dorpen eromheen. De werkgelegenheid krijgt ook indirect een fikse oppepper. Er is wel eens gezegd dat iedere NAM-baan tweeënhalve baan oplevert bij toeleveranciers.

Op diverse plekken in Assen, onder meer in de Sluisdennen in Assen-Oost en Marsdijk, worden huizen uit de grond gestampt om ‘nammers’ in te huisvesten. Aan het Taxusplantsoen, op een steenworp afstand van het kantoor, laat de NAM twee experimentele woningen bouwen als proef in de industriële woningbouw. Het zijn NAM-sporen die vandaag de dag nog zichtbaar zijn in de Asser samenleving.

Die plotse groei eind jaren zestig is ook goed merkbaar in de middenstand. Winkels met luxeartikelen, zoals juweliers en boekhandels, zien de omzetten explosief stijgen. Maar ook restaurants en hotels draaien als een tierelier. Tot ver in deze eeuw, met bedrijfsfeestjes bij eetcafé Zusjes De Boer en overnachtingen bij hotel Van der Valk.

Ook sportclubs bloeien en het culturele leven komt op een hoger plan. Zo gaat de tennisclub voor NAM-personeel later op in tennisvereniging Amelte. De NAM profileert zich als geldschieter voor grote, maar ook kleine projecten. Een werklozenproject dat krap bij kas zit? De NAM springt bij. Nabuurschap, noemt het bedrijf het.

De komst van de NAM is alsof Assen een koninklijke onderscheiding krijgt, schrijft het Asser Historisch Tijdschrift in de decemberuitgave van 2006. ‘Assen krijgt een economische injectie van een formaat die zich nog altijd niet precies laat berekenen.’ En in hetzelfde stuk: ‘De komst van het hoofdkantoor van de Nederlandse Aardolie Maatschappij is een van de mooiste geschenken die de stad ooit heeft gehad’.

In Assen neemt de NAM in eerste instantie intrek in een pand aan de Schepersmaat, dat tegenwoordig dienst doet als asielzoekerscentrum. Maar in 1989 komt er nieuwbouw: een joekel van een kantoor, pal naast het oude pand. Het kenmerkende pand krijgt op den duur de status van provinciaal monument.

Op dat moment is de NAM op het hoogtepunt van zijn macht: het bedrijf pompt gas en olie op en wordt schathemeltjerijk. De grote opbrengsten van de aardgasbaten helpen de verzorgingsstaat in Nederland op te bouwen. Een succesverhaal, waar iedereen onderdeel van wil zijn, getuige de tienduizend spontane sollicitatiebrieven die de NAM dan jaarlijks krijgt.

Klinkt er dan nooit kritiek? Jawel, geoloog en PvdA-Statenlid Meent van der Sluis uit Assen is de eerste die een jarenlange strijd voert met de NAM. Een aardbeving op Tweede Kerstdag in 1986 in Assen wijt hij aan het werk van de NAM. Van der Sluis komt met de theorie dat de gaswinning bij Slochteren en in kleine velden in Drenthe aardschokken tot gevolg heeft.

De NAM doet het af als flauwekul en gaat er met gestrekt been in tegen Van der Sluis. Jaren later erkent de gaswinner dat de Assenaar, die toen al was overleden, toch gelijk had. Vooral na de aardbevingen in Groningen ligt de NAM onder een vergrootglas en ook de herstart van de oliewinning in Schoonebeek ligt onder vuur. Ook in Assen zwelt kritiek aan als het bedrijf gas wil oppompen uit de kleine gasvelden rondom de Drentse hoofdstad.

Maar ondanks dat wil Assen zijn suikeroom graag binnen de gemeentegrens houden. Als de NAM vijf jaar geleden aankondigt de stad op termijn te verlaten, klinken in de lokale politiek vooral bezorgde geluiden.

Meerdere partijen vinden dat de gemeente alles moet doen om de NAM te behouden voor de stad. ‘Het behoud van de NAM voor Assen is voor het college van belang. Niet alleen omdat het de werkgelegenheid betreft, maar ook vanwege de jarenlange relatie van de NAM met onze gemeente’, schrijft het college nog in januari 2026 van dit jaar.

Maar het loopt toch anders. Na 59 jaar vertrekt de NAM uit Assen.