Moreel is hij schuldig, erkent Jonathan van der L. (37), die acht miljoen euro zou hebben verduisterd van kerkgenootschap Noorse Broeders uit Stadskanaal.
Maar volgens hem moeten zijn misdaden worden gezien in het licht van een zieke graaicultuur van de kerkleiding, die duistere financiële zaakjes door hem liet regelen.
Hij zou met medeweten van de kerktop hebben gegoocheld met miljoenen, opgehoest door orthodoxe gelovigen.
Vorige week stond Van der L. voor de rechtbank Zutphen, met medeverdachte Frederique P. (25) uit Zeist, een ex-escortdame die samen met de hoofdverdachte een fortuin zou hebben verbrast op kosten van de gelovigen, met snoepreisjes, luxegoederen en een maandelijks ‘loon’ van tienduizend euro.
Justitie verdenkt beiden van vervalsing, verduistering, witwassen en deelneming aan een misdadige organisatie.
Het duo werd begin 2016 gearresteerd na aangifte van de geloofsgemeenschap. Van der L., die jarenlang bestuurder was van allerlei entiteiten binnen het netwerk van de Noorse broeders, officieel de Christelijke Gemeente Nederland (GGN) in Stadskanaal, zou miljoenen achterover hebben gedrukt, onder meer van de goededoelenstichting Hippo Mundo Charity (HMC) in Koekange. Deze stichting eist de miljoenen terug, in deze strafzaak en in een recent gestarte civiele procedure.
De strafzaak is nog altijd niet inhoudelijk behandeld. De zitting vorige week was een tussentijdse zitting. Volgens officier van justitie Edo Edens is de zaak erg complex.
Het fraudegeld is onder meer beland op bankrekeningen in Saint Vincent en de Grenadines en in Dubai. Daar staat het ten dele nog steeds. Alleen Van der L. kan daarbij, justitie niet.
Bovendien lijkt het alsof belangrijke getuigen bewust proberen te ontsnappen aan een justitieel verhoor, door telkens te verhuizen naar een ander land.
De verdediging wil kerkleiders in het buitenland laten verhoren, om daarmee het beeld neer te zetten dat de verdachte handelde tussen leiders die financieel ook rommelden en zichzelf schaamteloos verrijkten.
Van der L. was van 30 december 2009 tot 1 februari 2016 bestuurder bij de benadeelde stichting. Zijn bedrog werd ontdekt toen hij 29 januari 2016 plotseling zijn werkzaamheden voor de stichting neerlegde en zich liet uitschrijven als bestuurder van een groot aantal Nederlandse stichtingen en bedrijven.
Diezelfde dag kregen vrienden en medebestuurders een briefje: hij wenste geen enkel contact meer met mensen uit zijn ‘oude leven’, de wereldwijd vertakte kerk. Ook die dag biechtte hij thuis zijn twee jaar durende, buitenechtelijke relatie op met escortdame Frederique P.
Direct ontstond het vermoeden dat miljoenen waren verdampt met valse facturen, dubbele en valse declaraties en vals opgemaakte leningsovereenkomsten. Een week na de aangifte werd het duo gepakt. Van der L. biechtte alles op. Maar, benadrukte hij, ‘Frederique heeft er niets mee te maken’. Zij zweeg de hele rechtbankzitting.
„Moreel ontoelaatbaar”, noemt advocaat John Peters het handelen van zijn cliënt. Maar volgens hem is het niet direct strafbaar, want Van der L. mocht beschikken over de miljoenen vanwege de schimmige financiële constructies. „Het is dus de vraag of het wederrechtelijk is.” Oftewel: het is geen verduistering als Van der L. bevoegd was erover te beschikken. Deze week beslist de rechtbank of de zaak voor eind dit jaar inhoudelijk wordt behandeld.
Bovendien stinkt het geld mogelijk, zegt de advocaat. „Was het geld voor een liefdadigheidsinstelling of voor de zelfverrijking van de geloofstop?” Volgens de advocaat is het antwoord op die vraag van belang voor de straf die Van der L. krijgt: „Is het geld gestolen van een charitatieve instelling of in een circuit van zelfverrijking en heeft mijn cliënt een verkeerde keuze gemaakt?”
Bij de zittingen zijn ex-leden van de kerk aanwezig, die het toejuichen dat de hoogste kerkleiding moet getuigen. De ex-leden verwijten Van der L. zijn malversaties, maar willen nog liever dat de fraudezaak bewijs oplevert voor wat zij al jaren beweren: dat de kerkleiding hypocriet en geldbelust is geworden, over de ruggen van de gelovigen. „Ik heb zelf enkele tonnen gegeven aan de kerk”, aldus een aanwezige ondernemer, die jaren geleden uitstapte.
Volgens de verdediging is het een vreemd beeld: de goede doelen stichting zou aangever zijn, maar zou tevens het verdere justitiële onderzoek frustreren doordat de buitenlandse kerktop zich onbereikbaar houdt.
„Cliënt wil dit hoofdstuk sluiten, want hij heeft ook de fiscus achter zich aan en een civiele zaak aan zijn broek”, aldus advocaat Peters. „Maar ik heb nog liever dat alle getuigen worden gehoord, want dan komt tenminste de hele waarheid boven tafel”, aldus de verdachte. „Ook al gaat dat mogelijk heel veel tijd kosten.”
De goede doelen stichting heeft dezelfde vordering op Van der L. in zowel de strafzaak als de civiele zaak. Een idiote vertoning, aldus advocaat Peters: „Twee rechtbanken die zich gelijktijdig over hetzelfde buigen.”
