Richard K.s dubbele moord voltrok zich dinsdagochtend 16 januari aan de Bargerweg in Weiteveen. Foto: ANP/Vincent Jannink
Wat was de rol van de gemeente, politie en OM bij de dubbele moord van Richard K. in Weiteveen? Deze instanties onderzoeken hun eigen rol. Welke zes belangrijke antwoorden moet dat in ieder geval opleveren?
In de koude ochtend van 16 januari maakt Richard K. met steek- en vuurwapens een einde aan het leven van Ineke en haar Poolse echtgenoot Sam. Zij zijn de kopers van K.’s ouderlijk huis, met wie hij al geruime tijd ruzie heeft over verborgen gebreken aan de woning.
Drie dagen na de dubbele moord kondigden OM, politie en gemeente aan, ieder een feitenrelaas op te stellen naar hun eigen rol in deze zaak. Wanneer deze onderzoeken klaar zijn en wie ze opstellen, willen betrokken instanties niet kwijt. Ook niet of de onderzoekers onpartijdige externen zijn of eigen mensen. In dat laatste geval kan eenvoudig het beeld ontstaan dat de slager zijn eigen vlees keurt.
Op basis van wat we nu weten, zijn dit zes belangrijke vragen waar een antwoord op moet komen.
1. Hoe kan het dat de geweldsuitbarsting van K. volgens het OM ‘een volslagen verrassing was voor politie en andere betrokken instanties’?
Voorafgaand aan de dubbele moord op 16 januari zijn politie en gemeente al lang bekend met meerdere aangiftes van ‘strafbaar en overlastgevend gedrag over en weer in het langslepende conflict’. Buren zeggen dat ze de politie vrijwel wekelijks in de doodlopende straat zagen, soms wel tweemaal per week.
Ze vertellen ook dat Sam en Ineke al tijden echt bang waren voor K., juist omdat ze weten dat hij wapens heeft. Niet voor niets hangen ze beveiligingscamera’s op en doet Ineke na zomer vorig jaar aangifte tegen K. van doodsbedreigingen.
Als politieactie hierop uitblijft, belt ze er volgens ingewijden achteraan. Ineke hoort dan eerst dat haar aangifte is geseponeerd en later dat die er toch nog gewoon ligt en wellicht alsnog tot iets leidt.
Ook van de kant van K. zijn er aanklachten gedaan bij de politie tegen het stel.
2. Hoe kan het dat de politie de wapenvergunning van Richard K. niet introk?
Ondanks het steeds hoger oplopende conflict mocht K. van de politie zijn wapenvergunning en daarmee ook zijn vuurwapens houden. Terwijl het advies luidt om bij geringste twijfel de vergunde wapens in beslag te nemen.
3. Wat is er gebeurd met noodkreten van de vader van de vermoorde Ineke?
De vader van de vermoorde Ineke stuurde per mail meerdere noodkreten naar de leidinggevende van het politiebureau Klazienaveen, waar Weiteveen onder valt. Volgens bronnen kreeg de vader geen antwoord op de mails die hij al in een vroeg stadium van het conflict verzond. Wat deed deze politiechef met de mails en waarom heeft hij niet op de mails gereageerd?
4. Welke rol speelde de wijkagente van Weiteveen?
Sam is twee dagen voor het dodelijk drama gearresteerd door de politie nota bene nadat zijn vrouw Ineke de politie gealarmeerd heeft omdat de situatie escaleert als K. en zijn vrouw op de stoep staan om te filmen hoe Sam een nieuwe bewakingscamera installeerde. K. claimt als de politie arriveert dat de veel kleinere Sam hem kopstoten gaf. Een buurtbewoner die de ruzie ziet zegt dat K. zich zomaar liet vallen en van kopstoten geen sprake was. ‘Waarom hebben ze mij als getuige niets gevraagd?’, piekert deze, ‘dan hadden ze Sam nooit meegenomen naar het bureau’.
Volgens verschillende Weiteveners kon de wijkagente van Weiteveen goed met K. overweg. Ze brengt hem de avond voor de dubbele moord nog een bezoek. Ze vertelt K. dat Sam weer vrij en thuis is. K. zou haar volgens bronnen hebben gezegd dat het maar beter was als ze nu al zijn wapens meenamen, omdat je nooit wist wat hij ermee kon doen of wat er zou gebeuren.
Het tweewekelijkse wijkagentenoverleg van de politie is normaal gesproken de plek voor de wijkagente om de alsmaar verder ontsporende situatie te melden. In dit overleg worden actuele veiligheidsvraagstukken besproken onder leiding van een leidinggevende/coördinator. Daarna kan de politie de dreiging die ervan uit gaat, bespreken binnen de ‘driehoek’, het overleg tussen politie, gemeente en OM. Of dat is gebeurd, is onduidelijk.
5.Wat wist en ondernam burgemeester Eric van Oosterhout van Emmen?
De burgmeester heeft een belangrijke functie in die driehoek waar openbare orde- en veiligheidszaken aan bod horen te komen. Dat overleg vindt wekelijks plaats. Van Oosterhout is de baas van de driehoek: hij voert de regie en niemand anders. Zo bemoeit Van Oosterhout zich ook al tijden met een bijtgrage hond, King in Emmen.
Meteen na de dubbele moord zei van Oosterhout dat hij op de hoogte was van het langslepende conflict tussen de burgers van zijn gemeente Emmen. Met een dossier met meerdere aangiftes, waarvan zelfs die van doodsbedreiging, lijkt het onwaarschijnlijk dat ‘Weiteveen’ door hem niet aan de orde is gesteld in het wekelijkse overleg op maandag met politie en OM.
6. Geven de onderzoeken van de gemeente, OM en politie antwoord op alle vragen?
Dat is nog maar de vraag. Gemeente Emmen, OM en politie verwachten dat hun feitenrelazen eventuele fouten in procedures en bij aangiftes aan het licht brengen, zodat er indien nodig lessen uit kunnen worden getrokken om soortgelijke drama’s in de toekomst te voorkomen. Hun onderzoeken veroorzaken ongetwijfeld een lange lijst van data, tijdstippen, meldingen, al dan niet verplichte contactmomenten en gebeurtenissen.
Toch zal er niet als vanzelf uit blijken hoe de verstandhouding was tussen de politie en een bekende Weitevener als K. en tussen politie en de nieuwkomers uit de Randstad, onder wie een Pool. Om lessen te kunnen trekken is het ook relevant te weten óf en in welke mate die relaties een rol speelden in de aanloop naar het drama.
In de regel is dan een heel ander retroperspectief onderzoek nodig, uitgebreider, meer evaluatief en opgezet en uitgevoerd door onafhankelijke buitenstaanders die nadrukkelijk op geen enkele wijze bij ‘Weiteveen’ zijn betrokken. Zo’n (vervolg)onderzoek kan pas antwoord geven op misschien wel de ongemakkelijkste vraag in dit drama: speelde afkomst hier een rol?
