Joris Willem Smit als Willem van Oranje in de gelijknamige musical. Foto: Martijn van Beenen
Het is niet niks: de hoofdrol van Willem van Oranje vormgeven in Nederlands grootste musicalspektakel. Joris Willem Smit (44), opgegroeid in Tolbert, mag het gaan doen en dat vindt hij een enorme eer. „We plukken er nu nog de vruchten van dat hij zo’n revolutionair leider was.”
„Volgens mij is dit een verhaal dat we nú moeten vertellen. Ik denk echt dat we op een goed punt zijn om deze productie de wereld in te sturen.” Joris Willem Smit (44), opgegroeid in Tolbert, wil het publiek meer geven dan een gezellig avondje uit. Hij heeft een boodschap te brengen met zijn hoofdrol als Willem van Oranje in de gelijknamige spektakelmusical die 8 februari in première gaat, in het speciaal daarvoor gebouwde Prinsentheater in Delft.
„We leven in een heel gepolariseerde wereld op dit moment, waarin tegenstellingen enorm uitvergroot aanwezig zijn en waarin de meningen van groepen binnen de bevolking met elkaar botsen. Grote dictators lijken langzamerhand weer op te staan om de wereld te domineren. In die zin is dat heel herkenbaar als je het legt naast het tijdperk waarin Willem van Oranje leefde. Hij was een verbinder die de tegenstellingen tussen groepen mensen juist wilde verkleinen en het volk tot een eenheid wilde smeden. Hadden we maar een Willem van Oranje anno nu.”
Wie was Willem ook alweer?
Even opfrissen: Willem van Oranje (1533-1584, ook wel Willem de Zwijger genoemd) was een Duitse edelman die zich ontpopte tot leider van de Nederlandse Opstand tegen de Spaanse overheersing door Filips II tijdens de Tachtigjarige Oorlog – tot hij vermoord werd. Door te strijden voor zowel politieke als religieuze vrijheid maakte Willem van Oranje de weg vrij voor het ontstaan van de Republiek der Nederlanden, de voorloper van het huidige Nederland. Niet voor niets staat hij ook bekend als de Vader des Vaderlands en is hij de naamgever van ons volkslied – en voorvader van ons koningshuis.
„Ik denk dat hij een ongelooflijk groot leider moet zijn geweest”, zegt Smit. „En daar plukken we nu nog de vruchten van, omdat we in een land leven waarin we mogen zijn wie we willen zijn. Daar mogen we heel blij mee en trots op zijn.”
Joris Smit speelt Willem van Oranje. Foto: De Schaapjesfabriek
In april 2025 werd het startschot gegeven voor de bouw van het Prinsentheater, speciaal voor de voorstelling 'Willem van Oranje'. Foto: ANP/HH/Edwin Janssen
‘Nog nooit zoiets groots gemaakt’
Het was geen klein project waar Theu Boermans zich aan waagde met Willem van Oranje. Er werd speciaal voor de musical een nieuw theater gebouwd in Delft, de stad waar Willem van Oranje ook ligt begraven. Het Prinsentheater heeft een tribune die 360 graden kan ronddraaien langs verschillende decors, waarbij ook grote filmprojecties te zien zijn. Het kende een roerige aanlooptijd: het project stond vanwege een grote coronaschuld op losse schroeven, maar er werd toch een nieuwe investeerder gevonden.
Het is de bedoeling dat de musical nog jarenlang volle zalen zal trekken – net als Soldaat van Oranje, ook bedacht door Theu Boermans. Joris Smit zal het eerste jaar voor zijn rekening nemen. „Hopelijk komen er nog tien Willems na mij, maar ik wilde wel de eerste zijn. Ik ben ook wel gevraagd voor Soldaat van Oranje, maar ik heb bedankt omdat ik het vooral leuk vind om met mijn collega’s iets nieuws te maken. Dit kunnen spelen is wel een once in a lifetime-kans en een enorme eer.”
Altijd al met toneel bezig
Joris Smit werd geboren in Utrecht, maar verhuisde nog voor zijn eerste verjaardag naar Tolbert. Als kind was hij altijd al met toneel bezig. „Ik ging naar de jenaplanschool in Midwolde. Die bestaat nu niet meer, maar het was een erg bijzondere school. Onze meester Frits bewerkte Shakespeare en Griekse tragedies voor ons in de bovenbouw en die speelden wij op het schoolplein. Dat prikkelde mij enorm, ik vond het betoverend.”
„Ik had mezelf beloofd, toen ik mijn eindexamen had gehaald en in Maastricht op de Toneelacademie was aangenomen, dat ik nooit meer terug zou gaan naar Groningen. Dat is wat je kent, en ik wilde het onbekende. Maar na vier jaar werd ik gevraagd door Koos Terpstra om bij het Noord Nederlands Toneel te spelen, daar kon ik toch geen nee op zeggen. Daarna ben ik naar Amsterdam gegaan.”
Joris Smit: 'Ik kan zelf ook wel een zwijger zijn.' Foto: De Schaapjesfabriek
Smit kijkt desondanks met een goed gevoel terug op zijn Groningse periode. „Ik ben er nog steeds trots op dat ik tussen mijn 12de en 19de toneellessen heb gevolgd aan de Vooropleiding Theater Groningen, wat inmiddels De Noorderlingen heet. Ik denk dat het een unieke plek is in Nederland waar je op jonge leeftijd al zeer serieus aan de hand wordt genomen in het toneelvak. Dat het meer is dan een vrijetijdsbesteding, maar dat je serieuze lessen krijgt met verdieping in repertoire en in jezelf, een zoektocht naar je eigen grenzen en binnenwereld.”
„Als je een beetje begrijpt hoe je zelf werkt, dan kun je je ook makkelijker inleven in hoe iemand anders werkt en denkt. Dat missen we in Nederland nog wel eens, naar de ander toe. Mensen denken toch vaak: ik heb mijn schaapjes op het droge, de rest kan de pot op. Ik probeer ook weer met de herinnering aan Willem van Oranje vooral mijn best te doen om aan de ander te denken en open te staan voor andere gedachten, meningen, andere geuren en kleuren. Ik hoop dat ik dat kan doorgeven.”
In het kort
Joris Willem Smit (1981) werd geboren in Utrecht en groeide op in Tolbert. In zijn tienerjaren verhuisde hij naar Groningen, waar hij de havo deed op het H.N. Werkman College. Hij volgde ook de Vooropleiding Theater Groningen. Daarna ging hij naar de Toneelacademie Maastricht, waar hij in 2005 afstudeerde. Vervolgens speelde Smit vier jaar bij het Noord Nederlands Toneel in Groningen, waarna hij freelancete bij onder meer Theater Artemis, De Warme Winkel en het Derde Bedrijf. In 2013 kwam hij in vaste dienst bij Het Nationale Toneel (nu Het Nationale Theater) in Den Haag. Vanaf februari is hij een jaar te zien als Willem van Oranje in de gelijknamige musical, daarna keert hij terug bij HNT. Joris Smit woont in Den Haag en is getrouwd met de Belgisch-Kazachstaanse actrice Evgenia Brendes. Samen hebben ze een dochter, hun tweede kindje is uitgerekend op de dag van de première.
Musical
De musical Willem van Oranje, met naast Joris Willem Smit onder anderen Sofia Ferri, Anne Lamsvelt, Roben Mitchell en Matteo van der Grijn, gaat op 8 februari in première in het Prinsentheater in Delft. Meer info en tickets via willemvanoranje.nl.
