Thaeer Betar (met blauw shirt) maakt theater met gevluchte jongeren in Groningen. Links naast hem staat Faisal uit Jemen, die dankzij Betar mee durfde te doen. Foto: Jaspar Moulijn
Lang niet iedereen weet of-ie in november bij de uitvoering nog in Nederland mag zijn. Toch storten tien gevluchte jongeren zich sinds maart met ziel en zaligheid op de theatervoorstelling die ze maken bij Rhythm of Roots in Groningen. Hun begeleider Thaeer Betar is zelf asielzoeker: „Even met iets anders bezig zijn dan je asielprocedure.”
Het swingt in het zaaltje met spiegelwand in het zuiden van de stad Groningen. De Groningse actrice Ayşe Oral (40) begint met simpele bewegingen. Naar voren, naar achteren, naar links, naar rechts. De anderen in het zaaltje doen met haar mee, sommigen nog wat onwennig, anderen zijn ‘on fire’, zoals de 18-jarige Eliana uit Syrië haar gevoel beschrijft.
En dat kan ze goed gebruiken, want tegen het einde van de les moeten de deelnemers aan Rhythm of Roots al, verdeeld in twee groepjes, in tien minuten tijd een dans in elkaar zetten én oefenen. Behoorlijk uitdagend, helemaal vanwege de taalbarrière: er wordt een mengelmoes gesproken van Nederlands, Engels, Arabisch en handen- en voetenwerk.
Desondanks storten Eliana en negen andere jongeren die uit diverse windstreken gevlucht zijn naar Nederland, zich vol overgave op de lessen in muziek, dans en theater van Rhythm of Roots. Even uit de dagelijkse drukte van het asielzoekerscentrum of de opvanglocatie, even weg van hun oorlogservaringen, van de onzekerheid over hun toekomst. Ze werken toe naar een voorstelling die ze in november voor publiek zullen spelen.
Begeleidster Ayşe Oral (midden, bruin shirt) danst met de gevluchte jongeren. Links naast haar (in gele broek) Polina uit Oekraïne. Foto: Jaspar Moulijn
Tenminste, dat hopen ze. „Sommigen kunnen worden overgeplaatst naar andere steden als hun status verandert, of ze mogen niet in Nederland blijven”, zegt kunstenaar en artiest Thaeer Betar (36). Hij begeleidt het project samen met Ayşe Oral, maar zit verder in hetzelfde schuitje als veel van de deelnemers: hij is vluchteling. „Voor mij is de toekomst net zo onzeker. Maar juist daarom zijn muziek en kunst zo belangrijk.”
Poppentheater in vluchtelingenkampen
Betar weet dat als geen ander. Hij vluchtte uit Syrië, kwam in vluchtelingenkampen in Jordanië terecht en werkte daar samen met de van oorsprong Nederlandse organisatie Musicians Without Borders, waar hij leerde hoe hij muziek, theater en dans kon inzetten voor verbinding en troost in de door geweld en oorlog getroffen vluchtelingengemeenschap.
Daarna ontwikkelde hij er zijn eigen initiatief, Art & Safe. Hij maakte van afval handpoppen met kinderen in de kampen, bedacht een verhaal met hen en speelde dat voor hun ouders. „Ze renden meteen naar hen toe en lieten zien hoe ze de pop gemaakt hadden. Ze waren zo trots.”
Hij maakte er ook animatiefilms met tieners, op mobieltjes. En muziek. „Muziek is niet alleen voor optredens op een podium, muziek kan soms een oplossing zijn. Om mensen bij elkaar te brengen, om de barrières tussen mensen en culturen te beslechten. Muziek is een internationale taal.”
Betars werk viel op: het werd gezien door de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR en hij werd uitgenodigd op een conferentie van de Verenigde Naties in Zwitserland om over zijn projecten te vertellen. „Maar door de veranderde politieke situatie in het Midden-Oosten kon ik niet meer terug. Toen ben ik naar Nederland gegaan en heb hier asiel aangevraagd.”
Terwijl zijn procedure loopt – hij is hier nu ongeveer twee jaar – kan Betar niet stilzitten. Ook hier wil hij kunst inzetten om mensen te helpen. Via een Midden-Oosters koor in Groningen leerde hij Ayşe Oral kennen. Samen zetten ze via kunstencentrum Vrijdag in de Buurt in de stad hun project op, dat half maart van start ging en 26 weken duurt.
Weinig animo bij Nederlandse jeugd
En dat doet de jongeren goed, vertelt Oral. „Ik vroeg me af of vier lesuren in de week, verdeeld over twee avonden niet te veel voor ze was, maar de laatste tijd met al die feestdagen is het een paar keer niet doorgegaan en dat vinden ze dan zo jammer.”
Rhythm of Roots past in het beleid van de gemeente Groningen waarin nieuwkomers worden aangemoedigd om meteen mee te doen in de samenleving, ook al mogen ze nog niet studeren of werken. Betar: „Als asielzoeker zit je tussen twee werelden in. Dat wachten duurt heel lang. Door kunst kan ik mijn gevoelens uiten en mezelf laten zien. Dat is waardevol in zo’n stressvolle periode en ook belangrijk als je de taal nog niet goed spreekt.”
Jongeren leren dans en beweging bij Rhythm of Roots. Foto: Jaspar Moulijn
En kunst is een manier om anderen te ontmoeten. Het was aanvankelijk de bedoeling van Rhythm of Roots dat er niet alleen jongeren met een vluchtachtergrond zouden meedoen, maar ook jongeren met Nederlandse wortels. Maar dat kwam niet goed van de grond. „We zijn naar scholen geweest, hebben posters opgehangen, flyers uitgedeeld, gepost op sociale media. Uiteindelijk kwamen er twee jongens, maar die zijn spijtig genoeg allebei om persoonlijke redenen afgehaakt”, zegt Oral.
„Het doel was om de gevluchte jongeren in contact te brengen met jeugd uit de stad, om zo hun integratie te versnellen. Misschien was het toch een te hoge drempel: asielzoekers zijn voor velen waarschijnlijk onbekend en misschien daardoor wat beangstigend terrein.”
Dat begrijpt ze wel: „Voor mij was het ook een totaal onbekende wereld, tot ik bij het koor ging. Ik ben ineens naast acteren ook een soort sociaal werk gaan doen. En met liefde, want het is zo’n mooie groep. Ik denk dat het moeilijk wordt om na de uitvoering afscheid van elkaar te nemen.”
‘Jij kunt het wél’
Oral en Betar willen nog wel proberen om samen te werken met een Nederlandse groep jongeren. „Maar dan op een andere manier, misschien via Buddy to Buddy, een organisatie die vluchtelingen aan stadsgenoten koppelt. Of via andere theatermakers.”
De groep deelnemers zelf is ook al heel gemengd. Eliana (18) kwam in 2024 naar Nederland vanuit Syrië, heeft inmiddels een verblijfsvergunning en woont op kamers in Groningen, waar ze in de schakelklas zit. Faisal (24) uit Jemen woont op een asielboot en weet nog niet of hij hier mag blijven. En Polina (17) verblijft in een opvanglocatie voor Oekraïners in Marum en volgt een acteursopleiding.
Eliana uit Syrië (midden) werkt met haar groepsgenoten aan een dans die ze in tien minuten maken en instuderen. Foto: Jaspar Moulijn
Allemaal worden ze vooral blij van de theaterlessen en leren ze er veel van. „Buiten hokjes denken, omdat je hier zoveel andere mensen ontmoet”, zegt Faisal. Hij kende Thaeer Betar van een eerder theaterproject in Groningen, waarbij hij afhaakte. „Thaeer heeft me gezegd: ‘Jij kunt het wél, probeer het nog eens’. Nu vind ik het heel leuk en ik ben daar dankbaar voor.”
Betar benadrukt dat veiligheid het basisprincipe is van zijn lessen. „Iedereen moet zich gelijk voelen en geen angst of schaamte hebben om fouten te maken. Daarom hoefde ook niemand ervaring te hebben, enthousiasme en zin om mee te doen was genoeg. We oordelen hier niet.”
