‘Rabbels Hoop’ in KunstKerk Hogeland in Warffum. Hoe teruggaan naar je oude dorp aanvoelt

Je bent om welke reden dan ook, vertrokken uit je woonplaats, maar op den duur begint het te kriebelen. Terug! Of toch maar niet? En zo ja, goede keus geweest? „Een universeel thema”, zegt Joeso Peters. „Veel mensen zullen zich er in herkennen.”

Peters is druk met de voorbereiding van zijn voorstelling Rabbels Hoop, waarin hij de zware opdracht heeft vijf personages een eigen stem te geven, letterlijk en figuurlijk: hemzelf als verteller en vier poppen, uitgesproken, rake creaties van kunstenaar/vormgever Louwe Noordhoff uit Sauwerd. „Soms is het nog wat zoeken”, erkent hij. Dat is niet zo gek, want een containervoorproefje tijdens Noorderzon toonde dat de stemwisselingen full speed gaan. Overigens nauw aansluitend bij Peters’ ingebakken tempo.

„Zo heb je Tuur,” zegt hij, „een vogelbek, een avonturier, nieuwsgierig, wars van alles wat saai is. Stiekel is een cactus, die zich puberaal mopperend afzet tegen dat wat anders moet. Heim vindt alles en iedereen goed, maakt niet uit wat er gebeurt, voelt zich overal thuis, op het slijmerige af. En Rabbel staat voor de grond, voor de plek waar je vandaan komt.”

Rabbel is dan ook een robuuste installatie, opgebouwd uit diverse elementen, met bovenop dat grote, kale hoofd. Hij domineert de speelruimte. De grote ramen in de KunstKerk Hoogeland zijn alvast afgeschermd met gordijnen, om voorstellingsvijandig daglicht te weren. De preekstoel in de rug van het spel verdwijnt straks achter een tijdelijk ‘behangetje’. Alles voor de focus op de voorstelling.

Het verhaal van dit evenement kent tal van zijpaden. Neem dat naar de KunstKerk. Die is bijzonder, als initiatief zowel als locatie, in deze voormalige gereformeerde kerk aan het Oosterkerkpad in Warffum. Kunsteducatie-specialisten Gerrie Jonker en Jan Dirk Gardenier verzorgen er kunst- en ambachtslessen voor scholieren, bieden plek aan voorstellingen en concerten, en huisvesting aan een artist in residence.

Dan is er Warffum zelf, de bron van, of liever de grond onder Rabbels Hoop. De voorstelling is immers (losjes) gebaseerd op de roman La Vila Mano uit 1928 van esperantist Hendrik Jan Bulthuis (1865-1945) uit dit Noord-Groningse dorp. In 1977 verscheen een Nederlandse vertaling, De taveerne van Piet Rabbel. Daaraan werkte Bulthuis’ zoon Rico mee, die onder meer fotograaf, illustrator én een bekende poppenspeler was.

Dan heb je Common Grand, het project van Lenny Bulthuis uit Noordwolde (geen familie) namens het Grand Theatre, dat de band tussen Stad en Ommelanden wilde versterken, maar na vier projecten zonder geld komt te zitten en hierna voortijdig stopt. Lenny Bulthuis stuitte op het boek, zag brood in het thema, kende de KunstKerk en dacht door Rico Bulthuis direct aan een verteller/poppenspeler.

Joeso Peters: „Het kleeft aan mij, dat poppenspel. Van oorsprong ben ik helemaal geen poppenspeler, maar poppen komen op de een of andere manier altijd weer op mijn pad.” Geen poppenspeler: Peters maakt jeugdvoorstellingen, met objecten dat wel, en speelt bij Illustere Figuren, een verhaal op zich en dus te groot voor zo’n zijpad. Overigens is Rabbels Hoop géén jeugdvoorstelling. „De thematiek zal kinderen ontgaan.”

Bulthuis wilde graag het duo WadAap erbij, rapper Richard de Bruin, opgegroeid in Den Andel en de Groningse producer Douwe Nieboer, eerder bekend als Planet Monkey (en dus qua naam als ‘aap’ in de regio neergedaald). Peters: ,,Er zijn prachtige soundscapes, naast hun tekstuele nummers. Waarbij in de voorstelling een echte reden in de scènes moet zijn om muziek in te zetten. Geen muziek om de muziek. Maar Douwe is echt top als producer.”

Tot slot, of misschien wel om te beginnen, is er nog Stefan Nieuwenhuis, voormalig stadsdichter van Groningen en vaste programmeur van het onderdeel Literaturia op festival Noorderzon in Groningen. Hij las het boek, liet de ideeën door zijn hoofd fladderen en schreef de tekst, waarvan op de basis na niks uit het boek is terug te vinden. „Vervolgens is mijn tekst dan weer met Joeso en regisseur Zen Roorda stevig overhoop gehaald”, zegt Nieuwenhuis.

Vervelend? „Juist niet! Ik had totaal niet de illusie dat Joeso mijn tekst woordelijk zou uitspreken. Ik snapte heel goed dat er nogal wat moest gebeuren om er drama van te maken. Het was juist heel tof om er samen met die twee doorheen te gaan. Ik heb het ervaren als een mooi, leerzaam proces.”

De wijzigingen in de tekst moesten de voorstelling directer maken, met meer onderlinge tegenstellingen, zegt Peters. ,,Maar Stefan heeft prachtige, poëtische zinnen geschreven. Zoals over de grond die je bij vertrek onder je schoenen meeneemt, en die dan extra zwaar lijkt te worden op je nieuwe woonplek. En neem ‘blijven als vertrekpunt’. Schitterend.” Nieuwenhuis: „Ja, daar reageerden ze direct heel enthousiast op.”

Ze raken dan ook precies aan het thema van Rabbels Hoop. Wat drijft  een vertrekker naar een nieuwe woonplek, hoe voelt het daar, en hoe ervaart iemand een terugkeer in het oude dorp? Peters: „Met al dat geroddel, met iedereen die alles weet van iedereen, met dat elkaar aftroeven. Maar ook met zijn veiligheid, overzichtelijkheid.”

Rabbels Hoop kan voor Joeso Peters hyperpersoonlijk worden. Immers, zal hij dan alsnog met zijn gezin van Warns terugkeren naar Kiel-Windeweer, waar hij opgroeide? „Die mogelijkheid is er. Het huis van mijn moeder. Maar ja, nu wonen we ook mooi.” Wellicht overtuigt zijn eigen voorstelling hem van de juiste keuze.