Muziek Marco Borsato keert terug in The Passion. Foto: ANP/HH
Het strafproces tegen zanger Marco Borsato dat dinsdag van start gaat, belooft een mediacircus te worden, vergelijkbaar met de zaak tegen rapper Ali B. Welke straf hangt de gevallen hitzanger boven het hoofd? En is er nog een weg terug, of geldt bij zo’n pittige aantijging dat afscheid nemen toch echt bestaat? „Nederlanders zijn vergevingsgezind, maar daar is wel wat voor nodig”, aldus reputatiedeskundige Bart Maussen.
Voor Borsato én het vermeende slachtoffer komt er na deze week hopelijk een einde aan een moeilijke tijd. Het zwaard van Damocles hing vier jaar boven het hoofd van beiden. De aangifte tegen de zanger dateert al van december 2021.
Media-aandacht voor zaak Marco Borsato is groot
De media-aandacht voor de zaak Borsato is groot. De rechtbank in Utrecht heeft meerdere zalen gereserveerd waar mensen die niet meer in de zittingszaal passen, de zaak kunnen volgen via videoverbindingen.
Dat de rechtszaak jaren op zich heeft laten wachten had voor Borsato achteraf gezien een positief effect, zegt zijn advocate Carry Knoops-Hamburger. „Het heeft hem geholpen om aan te sterken, want hij was er kapot van. Hij had tijd nodig.”
Borsato zou de jonge vrouw van inmiddels halverwege de twintig, hebben betast op intieme plekken. Dat begon op haar vijftiende, verklaarde ze. Hij zou niet alleen haar borsten en billen hebben aangeraakt, maar ook een hand onder haar rokje hebben gestoken en tussen haar benen hebben gestreeld.
Ontucht met minderjarige: maximale straf is acht jaar
In september 2023 besloot het Openbaar Ministerie dat er voldoende redenen zijn om de zanger te vervolgen voor ontucht met een minderjarige. Bij kinderen tussen de 12 en 16 jaar staat daar een maximale gevangenisstraf op van acht jaar, omdat de wetgever zwaar tilt aan misbruik van kinderen die nog in een kwetsbare fase van hun ontwikkeling zitten.
De maximumstraf wordt niet snel opgelegd. Rechters kijken altijd naar de specifieke omstandigheden van een geval. Als er sprake was van dwang, verleiding of het misbruiken van een gezagsrelatie kan dat strafverzwarend werken. Van dat laatste zou hier sprake kunnen zijn.
Marco Borsato, hier op de tribune in het AFAS Stadion in Alkmaar, was een huisvriend van de ouders van het vermeende slachtoffer. Foto: ANP/HH
Marco Borsato was een huisvriend van de ouders van het meisje. Haar moeder was voorzitter van Borsato’s fanclub en jarenlang zijn assistent. Na het overlijden van de vader van het meisje nam de zanger de rol op zich van een soort pleegvader.
Wat zedenzaken vooral ongelooflijk ingewikkeld maakt, is het bewijs. Doorgaans zijn er geen getuigen. De moeder van het meisje vond in 2019 een dagboek waarin haar dochter de ontucht in detail beschreef. Ze vroeg Borsato om opheldering. Het meisje ging in therapie om te kunnen verwerken wat haar was overkomen, vertelde de moeder aan misdaadverslaggever John van den Heuvel van De Telegraaf. Marco Borsato zou bij een sessie zijn geweest en daar huilend zijn excuses hebben aangeboden.
Dagboek meisje is onderzocht
Het dagboek speelt een belangrijke rol in de strafzaak. Is dat origineel? Heeft het meisje in de periode van de ontucht daarover geschreven, of zijn er later teksten aan toegevoegd? Deskundigen in Duitsland hebben het onderzocht en geconcludeerd dat de teksten waarschijnlijk niet zijn gemanipuleerd. Met andere woorden, er is geen bewijs gevonden dat de aantekeningen pas later zijn gemaakt, of zijn aangepast.
Borsato’s advocaten Geert-Jan en Carry Knoops hebben een contra-expertise laten uitvoeren. Ze willen niet in de media bekend maken wat daarvan de uitkomst is: „Dat hoort in de rechtszaal thuis.”
Het advocatenechtpaar Geert-Jan en Carry Knoops heeft een contra-expertise onderzoek laten uitvoeren naar het dagboek van het meisje dat Marco Borsato beschuldigt van ontucht. Foto: ANP/HH
Dat het dagboek vermoedelijk niet is gemanipuleerd wil niet automatisch zeggen dat Borsato schuldig is, maar het kan wel worden gezien als belangrijk steunbewijs.
Getuigen gehoord
De advocaten hebben meerdere getuigen gehoord in de afgelopen jaren. Daar staan getuigen van de kant van het meisje tegenover. Zij zou vriendinnen in vertrouwen hebben genomen ten tijde van de ontucht.
Borsato heeft de aantijgingen altijd ontkend en klaagde op zijn beurt het vermeende slachtoffer aan voor smaad en laster. Hij stelt dat de aangifte tegen hem een wraakactie is, omdat hij ruzie zou hebben gekregen met de moeder van het meisje. De behandeling van zijn klacht is uitgesteld tot na de ontuchtzaak.
De zanger is sinds de beschuldigingen nog amper in het openbaar verschenen. Carry Knoops noemt het „heel pijnlijk om te zien hoe iemand zo snel gecanceld wordt. Je zou terughoudendheid verwachten zolang we niet weten wat er is gebeurd. Maar in plaats daarvan wordt Marco Borsato al jarenlang verguisd.”
Het imago van de zanger die in 1990 de Soundmixshow won brokkelde afgelopen jaren in rap tempo af. Niet alleen het publiek cancelde Borsato in de afgelopen jaren. Ook in publieke ruimtes is de gevallen hitzanger, die goed is voor achttien nummer-1 hits, tientallen gouden en platina platen en 51 stadionconcerten, letterlijk van zijn troon gestoten.
In de Boos-special over The voice in januari 2022 werden eveneens beschuldigingen over grensoverschrijdend gedrag aan het adres van Marco Borsato gedaan. Foto: ANP/HH
Zo besloot Madame Tussauds het beeld van de voormalige Voice-coach te verwijderen. Dit gebeurde na aantijgingen van seksueel grensoverschrijdend gedrag, die tegen Borsato werden gedaan in de Boos-special over The voice in januari 2022. Het Openbaar Ministerie besloot hierbij niet over te gaan tot vervolging, vanwege gebrek aan bewijs.
Eretegels uit het GelreDome verwijderd
Daarnaast verwijderde het GelreDome twee zogenoemde eretegels van de zanger, die hij had gekregen voor zijn uitverkochte concertreeksen Symphonica in Rosso (2006) en Wit Licht (2008). Verder verloor hij zijn jarenlange ambassadeurschap bij War Child.
Het Gelredome reageert niet op vragen van deze krant over een eventuele terugkeer van de tegels en zijn beeld na de rechtszaak. Een woordvoerder van Madame Tussauds laat weten: „Als museum willen we dat al onze bezoekers zich prettig en welkom voelen. Toen duidelijk werd dat het wassen beeld bij sommige gasten ongemak veroorzaakte, vonden we het gepast om het uit de tentoonstelling te halen — niet als statement of oordeel, maar uit respect voor onze bezoekers. Het beeld is opgeslagen. De vraag over een mogelijke terugplaatsing speelt op dit moment niet.”
Afscheid nemen deden radiostations in eerste instantie van de muziek van Borsato. Hier is de laatste jaren echter wel een verandering in te zien. Hoewel hij nog steeds minder gedraaid wordt dan voordat de beschuldigingen naar buiten kwamen, stond De meeste dromen zijn bedrog-zanger afgelopen jaar weer negen keer in de Top 2000. Ook in de meezing Top 500 van 100%NL wist hij meerdere posities te veroveren.
Wat als Marco straks wél schuldig blijkt?
„Ik draai Marco gewoon weer, mijn luisteraars willen zijn muziek horen”, aldus NPO Radio 5-dj Daniel Dekker. De Omroep Max-presentator vindt het moeilijk in te schatten of hij dit ook nog blijft doen wanneer Borsato straks wél schuldig blijkt. „Dan gaat mijn persoonlijke morele kompas spelen. Voor mij hangt veel af van de aard van de eventuele veroordeling. Tegelijkertijd, veel artiesten uit binnen- en buitenland hebben iets op hun kerfstok. De muziek moet je wat mij betreft zoveel mogelijk los zien van hun daden. De radio is geen rechtbank.”
Voor de Mediahuis-radiozenders, waartoe onder andere 100% NL en Radio Veronica behoren, geldt voor de toekomst: „We testen de muziek wekelijks op waardering en herkenning. Zo kijken we altijd naar de behoeften van de luisteraars en geven we in de programma’s actuele duiding bij wat speelt in de maatschappij”, aldus een woordvoerder.
„Muziek is vaak gekoppeld aan herinneringen, zoals je bruiloft of de zomer waarin je voor het eerst op vakantie ging zonder je ouders. Als een artiest in opspraak is, daalt vaak wel de interesse in de muziek van die artiest. Met duiding dragen we bij aan het gesprek.”
’Cancelcultuur houdt spiegel voor’’
Mediawetenschapper Simone Driessen, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit van Rotterdam, deed afgelopen jaren onderzoek naar de cancelcultuur. „De cancelcultuur houdt een spiegel van de tijd voor. Elk geval waarbij iemand geboycot wordt, werpt vragen op over onze normen en waarden. Wat vinden we moreel laakbaar? Hoewel we in het geval van Borsato niet weten hoe de aantijging precies in elkaar zit, is het feit dat er een minderjarige bij betrokken is geweest de reden waarom mensen vinden dat het beter is dat iemand even uit het publieke oog verdwijnt.”
In 2019 gaf Marco Borsato nog vijf stadionconcerten in de Kuip. Foto: ANP/HH
Hoe verder voor Borsato ná deze rechtszaak en een eventueel hoger beroep? „Nederlanders zijn over het algemeen vergevingsgezind”, stelt reputatiedeskundige Bart Maussen. „Bij een veroordeling zal de weg terug langer duren. Daar gaat dan een periode van zeven tot acht jaar overheen. Alles valt of staat dan bij zijn houding. Kijk naar Ali B. Voor hem geldt dat een comeback vrijwel uitgesloten is, gezien het feit dat hij keihard de tegenaanval heeft ingezet tegen mensen die hem van iets ernstigs beschuldigden.”
Kevin Spacey weer langzaam omarmd
„Als een gecanceld persoon goed reflecteert, toe kan geven dat er een bepaalde mate van schuld speelt, is de kans op terugkeer mogelijk”, vult Driessen aan. „Neem ook als voorbeeld de Amerikaanse acteur Kevin Spacey, die werd beschuldigd (maar niet veroordeeld) van seksueel wangedrag. Ook hij wordt nu langzaam weer omarmd. Het een kwestie van een lange adem. Al begint het ook bij de behoefte van Marco zelf om ooit nog terug te willen keren in de spotlights.”
Loodgieter vs. BN’er
Sommige van Borsato’s fans vinden dat de zanger al genoeg gestraft is door de publieke vernedering en het feit dat hij al vier jaar niet meer heeft kunnen optreden. Een loodgieter die van dezelfde feiten wordt verdacht kan daarna in relatieve anonimiteit zijn werk gewoon weer oppakken, voor een Bekende Nederlander geldt dat niet.
Als Borsato schuldig wordt bevonden, zal de rechtbank zeker meewegen of hij extra zwaar is gestraft door alle publiciteit. Daar staat tegenover dat rechters ook vinden dat juist BN’ers een voorbeeldrol hebben. Dat werd bijvoorbeeld gezegd tegen acteur Thijs Römer, die werd veroordeeld voor online seksueel misbruik van jonge vrouwelijke fans.
De rechtbank heeft twee dagen, dinsdag 28 en donderdag 30 oktober uitgetrokken voor de zaak, met een uitloopmogelijkheid op vrijdag.
John van den Heuvel: ’Slachtoffer niet gecoacht’
De verdediging brengt ook een rapport in van rechtspsycholoog Peter van Koppen. Die concludeert op basis van het dossier dat misdaadverslaggever van De Telegraaf John van den Heuvel het slachtoffer zou hebben ’gecoacht’.
Van den Heuvel reageert furieus: „Er is geen sprake van dat ik haar zou hebben gezegd wat ze moest antwoorden op vragen. Nadat ik werd benaderd door het meisje en haar moeder heb ik ze alleen uitgelegd hoe het aangifteproces in z’n werk gaat. Meer niet.”
Van den Heuvel overweegt een klacht tegen Van Koppen en zegt dat de rechtbank op de hoogte is gesteld van de onjuistheden in het rapport.
