Pauline Slot vertelt in De Literaire Hemel over haar leeshuwelijk met Simon Vestdijk

De in Warmond woonachtige schrijver kocht de deels vergeelde paperbacks en nam zich voor een jaar lang iedere week één roman te lezen. Het resultaat van dat ambitieuze project is het boek Een jaar met Simon, waarover ze vrijdag vertelt tijdens De Literaire Hemel in Amen.

In Een jaar met Simon doet Slot (Den Haag, 1960) niet alleen verslag van haar leesmarathon, maar ook van wat het met haar deed – als lezer, schrijver en dochter. Het project viel samen met een ingrijpende periode in haar privéleven: kort voor de komst van de twee dozen was haar vader overleden.

De rouw liet een leegte achter, en het vooruitzicht van een jaar lang literair gezelschap bood troost. Ze ging een leeshuwelijk met Vestdijk aan, vertelde Slot onlangs in het televisieprogramma VPRO Boeken. Een gearrangeerd huwelijk met haarzelf als koppelaar. „Ik had er ontzettend veel zin in.”

Simon Vestdijk (1898 – 1971) gold decennialang als een van de grootste Nederlandse schrijvers: productief, intellectueel, bewonderd, en ooit zelfs gezien als mogelijke Nobelprijskandidaat. De eerste romans bevestigden dat beeld. Daarna ontstonden scheurtjes in het leeshuwelijk.

Rum Eiland, een roman uit 1963 die speelt op Jamaica ten tijde van de slavernij, bleek bijvoorbeeld nauwelijks door te komen. Vestdijk beschreef de koloniale setting volgens Slot als een soort exotisch decorstuk, zonder oog voor het geweld en onrecht dat eraan kleefde. De achteloosheid waarmee gruwelijkheden werden gepasseerd, maakte dat ze het boek niet kon uitlezen. Dat moment bleek geen incident.

Gaandeweg realiseerde Slot zich dat Vestdijks oeuvre een hardnekkig patroon bevatte: stuitende vrouwenportretten, een vijandig of denigrerend beeld van vrouwelijke seksualiteit, en in latere werken zelfs verontrustende preoccupaties met jonge meisjes, hoeren, incest en verkrachting – vaak beschreven met morele neutraliteit of vanuit het perspectief van de dader.

Slot wilde bewonderen, maar kon niet negeren wat ze las. Het bracht haar in een worsteling die herkenbaar kan zijn: hoe ga je om met literaire helden die niet bestand blijken tegen de tand des tijds? Moet je hun gedrag en wereldbeeld in hun tijd plaatsen, of mag je kritisch zijn vanuit nu? Slot laveert tussen die posities, eerlijk over haar aarzelingen.

Een jaar met Simon is meer dan een leesverslag. Terwijl Vestdijk haar geest vult, dwingt het lezen haar ook tot reflectie op haar eigen leven. Veel herinneringen aan haar ouders komen boven. Het lezen wordt een vorm van rouwarbeid: soms troostend, soms confronterend. Na 52 weken wordt het leeshuwelijk ontbonden. ‘Hij het schrijven, ik het lezen’, schrijft Slot na een intens jaar samen.