Het is gezien, het is niet onopgemerkt gebleven. Boeken uit Drenthe, Friesland en Groningen

Titel Weerbaar Auteur Michiel van Diggelen & Richard Tanke Uitgever Noordboek Prijs 27,90 euro (232 blz.)

Onderduikersmuseum De Duikelaar schreef in 2021 een wedstrijd uit waarbij mensen werden opgeroepen Arnold Douwes (1906–1999) uit te beelden. Dat leverde onder meer een foto op van iemand bij een bloemperk. Goed om te weten: Douwes belandde in 1942 als onderduiker in Nieuwlande en legde tijdens de oorlog in het dorp een oranje tuin aan als teken van verzet. Michiel van Diggelen en Richard Tanke schreven een portret van de avontuurlijke Douwes, die in 2018 postuum bekend werd door zijn Geheime Dagboek, waarin hij vertelt over zijn verzetsactiviteiten in Zuid-Drenthe. Douwes verbleef daarvoor in de Verenigde Staten en later in Zuid-Afrika en Israël. Zijn Drentse tijd leverde bewondering op van Rutger Bregman, die Douwes ziet als pionier van ‘morele ambitie’. Van Diggelen en Tanke zien hem eerder als weerbare doener dan als ideologische wereldverbeteraar: ‘Zijn leven kenmerkte zich door onafhankelijkheid, intuïtie en een voortdurende drang om zijn eigen koers te varen.’

Titel De meisjes van Wijnberg en Montalcini Auteur Heleen Wagemans Uitgever Elikser Prijs 26,50 euro (380 blz.)

De meisjes van Wijnberg en Montalcini, de tweede roman van Heleen Wagemans uit Joure, speelt zich af in het Amsterdam van de jaren 30 en 40. Centraal staan Dirkje en Jopie, twee jonge vrouwen die als dienstmeisjes terechtkomen in Joodse gezinnen. Hun ontmoeting bij de familie Wijnberg vormt het begin van een vriendschap die de grote sociale veranderingen van de jaren 30 en ook de gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog doorstaat. Wagemans verweeft historische feiten met fictie en schetst een beeld van het vooroorlogse Amsterdam, de opkomst van de vrouwenbeweging en de groeiende dreiging: ‘Gisteren hebben ze hier de eerste mensen gebracht. Allemaal Joden, gevlucht uit Duitsland of uit Oost‑Europa…’ De roman biedt een toegankelijk en informatief tijdsbeeld, waarin vriendschap, veerkracht en morele keuzes centraal staan. Op basis van historische details en herkenbare locaties wordt een portret geschetst van twee meisjes die volwassen worden in een turbulente tijd.

Titel De kellner en de levenden Auteur S. Vestdijk Uitgever Nijgh & Van Ditmar Prijs 20 euro (302 blz.)

Simon Vestdijk was al jaren weg uit Harlingen toen hij zich in 1948 zette aan het schrijven van De kellner en de levenden. Het verhaal samengevat: twaalf mensen worden door de politie per bus naar een bioscoop vervoerd, waar ze in een situatie belanden die aan het einde der tijden doet denken. Ze worden ontvangen door een kellner die hen uitnodigt de balans op te maken over hun bestaan. Paulien Slot, die eerder dit jaar een boek publiceerde waarin ze vertelt hoe het is om in één jaar álle romans van Vestdijk te lezen, schreef een verhelderend voorwoord bij deze heruitgave. Daarin dicht ze De kellner een status toe vergelijkbaar met Het proces van Kafka en De ontdekking van de hemel van Mulisch. Ook waarschuwt ze dat Vestdijk (her)lezen enige inspanning vergt. ‘Lezen is als sporten’, schrijft Slot. ‘Doe je het veel en je gaat met sprongen vooruit; laat je het versloffen en je bent bij het minste of geringste buiten adem.’

Titel Gelukscode Auteur Anne von Gleich Uitgever Palmslag Prijs 23,99 euro (296 blz.)

Anne von Gleich (1994) groeide volgens haar uitgever op tussen de Drentse heide en de eerste smartphones. Die schijnbare tegenstelling speelt ook een rol in haar debuutroman Gelukscode, waarin de stad Wunder uit twee werelden bestaat. De 12‑jarige Aïna groeit op in een buitenwijk met ouders die grote bedenkingen hebben bij de oprukkende technologische vooruitgang – moeder heeft een moestuin, vader drijft een krantenkiosk. De 21‑jarige Nemo woont in het centrum van de stad, waar zijn leven wordt gestuurd door kunstmatige intelligentie. Als student doet hij onderzoek naar de vraag of geluk maakbaar is. We hebben het over het jaar 2050. Een bindend referendum heeft de komst bepaald van een supercomputer genaamd Global Mind. Von Gleich werkt langzaam toe naar een moment waarop er iets misgaat en een cruciale rol is weggelegd voor Suzu, de oudere zus van Aïna. Gelukscode is een opmerkelijke toekomstroman over de ongelijkheid tussen early adopters en sceptici én over het gevaar dat technologie mensen uit elkaar drijft.

Titel Roefie Auteur Harma Pama Uitgever Ter Verpoozing Prijs 20 euro (62 blz.)

De in Groningen geboren Harma Pama strijkt na haar pensionering als jeugdarts neer in een afgelegen huis bij Peize. Op een dag meldt zich een kleine oude vrouw. ‘Ik wil wel eens weten wie hier wonen,’ zegt ze. Waarop zich een gesprek ontvouwt en Pama erachter komt dat de oude vrouw, Roefie Wekema, in een klein huisje verderop woont. Na de kennismaking volgen meer ontmoetingen en gesprekken. Roefie is bijzonder: ze heeft haar ouderlijke huis nooit verlaten en leeft zoals dat in de jaren 40 van de vorige eeuw nog gewoon was op het platteland. Dat het nog bestaat, denk je als lezer. Niet alles laat zich blijkbaar regelen en wegpoetsen. Inmiddels is Roefie overleden. Ze wordt door haar buurvrouw herdacht met een liefdevolle uitgave waarin ook afbeeldingen van schilderijen en foto’s zijn opgenomen. De verhalen, waarin op een respectvolle manier en vol verwondering wordt verteld over een vrouw met heel eigen opvattingen over tijd en leven, tonen naoberschap in optima forma.

Titel Open hemel Auteur Jonas Eika Vertaling Lammie Post Oostenbrink Uitgever Koppernik Prijs €34,50 (648 blz.)

De roman Open hemel van Jonas Eika speelt zich af in een begijnenhuis waar vijf vrouwen in 1233 een nieuwe manier van leven uitproberen: ongehuwd, niet als nonnen, maar als mens. Terwijl zij strijden tegen vervolging door de katholieke kerk, ontpopt een van hen zich tot een profeet die wil vasthouden aan alles waar zij voor staat. De in Kopenhagen woonachtige Eika wordt door uitgeverij Koppernik gepresenteerd als ‘een van de spannendste schrijvers van deze tijd’. Of dat inderdaad zo is, kan worden beoordeeld dankzij de in Drachten geboren Lammie Post Oostenbrink uit Assen, die in Groningen Scandinavische talen studeerde en naam maakte met vertalingen van onder anderen Tove Ditlevsen. Vertalers moeten doorgaans diep zuchten wanneer weer eens wordt gesteld dat hun werk dankzij kunstmatige intelligentie overbodig zal worden. Gelijk hebben ze. Computers kunnen inderdaad veel en steeds meer. Maar wat ze nooit zullen kunnen, is mensen als Lammie Post Oostenbrink kopiëren, vermenigvuldigen en dus ook niet overtreffen.