An Ye Zhi de Jong (Fenyi, 2001) reisde vanuit Groningen naar China voor een kunstproject over identiteit. Foto: Corné Sparidaens
An Ye Zhi de Jong kon tijdelijk terugkeren naar het land waar haar leven begon: China. Dit dankzij een stipendium van de gemeente Groningen dat veelbelovende kunstenaars verder op weg helpt.
Ze werd in 2001 geboren in de Chinese provincie Jiangxi, tijdens de periode van de eenkindpolitiek, en als baby geadopteerd door een Nederlands gezin. An Ye Zhi de Jong heeft het getroffen, zou je zeggen.
Maar zo eenvoudig en overzichtelijk is het leven niet. Wie met een Aziatisch uiterlijk in Nederland opgroeit, wordt achtervolgd door vragen. Soms goed bedoeld, soms irritant door allerlei vooroordelen, en meestal niet goed te beantwoorden.
Als student aan Academie Minerva besloot De Jong de verwarring tot het thema van haar kunstenaarschap te maken. Het leverde haar eind 2024 het Groninger Beeldende Kunststipendium op en stelde haar in staat in China op zoek te gaan naar antwoorden.
Het werd een reis vol herkenning, vervreemding en onverwachte confrontaties. De indrukken die ze opdeed, verwerkte ze in een installatie die de complexe realiteit van transnationale adoptie tastbaar maakt.
Als kind in Nederland was An Ye Zhi de Jong op ansichtkaarten aangewezen om een idee te krijgen van de schoonheid van Chinese vrouwen. Foto: Corné Sparidaens
Over haar eerste levensjaar bestaat weinig zekerheid, vertelt De Jong in haar tijdelijke werkruimte bij kunstpodium NP3 in Groningen. Haar geboortedatum is mogelijk niet correct, en de omstandigheden waarin ze werd afgestaan zijn nooit opgehelderd. Dat mysterie vormt echter niet de kern van haar werk.
Genormaliseerd racisme
Het gaat De Jong om afkomst in bredere zin – om het spanningsveld tussen China en Nederland, en hoe zij daartussen beweegt. Ze omschrijft haar positie als een ‘limbo’: een bestaan tussen twee culturen, zonder volledig deel uit te maken van één van beide.
De Jong groeide op in een wit, Nederlands gezin, met een in Nederland geboren broer. Hoewel ze liefdevol werd ontvangen, voelt ze zich in Nederland regelmatig ‘de ander’. Racisme speelde daarbij een rol. „In Nederland is racisme richting Aziaten genormaliseerd”, vertelt ze. „Opmerkingen worden vaak weggezet als grapjes, en niet serieus genomen als racisme, maar ze hebben grote impact.”
Die ervaringen keren terug in een van de meest opvallende onderdelen van haar installatie: een banier met citaten uit gesprekken die ze haar hele leven voert met autochtone Nederlanders. Vragen als ‘Waar kom je écht vandaan?’, ‘Spreken je ouders Chinees?’ en ‘Je bent vast blij om in Nederland te zijn’ staan er in grote letters op.
Gesprek op gang brengen
Voor De Jong zijn het geen onschuldige vragen, maar herhaalde bevestigingen van haar ‘anders zijn’. „Sommige vragen lijken vriendelijk, maar ze zeggen veel over hoe mensen naar je kijken, alsof je ze een verklaring verschuldigd bent. Door dit zichtbaar te maken, hoop ik het gesprek op gang te brengen.”
An Ye Zhi de Jong poseert bij een banier met een weergaven van een pijnlijk gesprek met Nederlanders over haar identiteit. Foto: Corné Sparidaens
In China bezocht ze haar geboorteprovincie Jiangxi, kunstinstellingen, toeristische plekken en steden waar Chinese cultuur en geschiedenis zichtbaar zijn. Een paar weken verbleef ze bij vrienden van haar adoptieouders. „Ik wilde niet alleen kijken, maar ook ervaren hoe het is om tussen mensen te leven die op mij lijken.”
Die ervaring was dubbel. Voor het eerst bevond ze zich in een omgeving waar haar uiterlijk niet opviel. „Dat voelde geborgen”, zegt ze. „Maar zodra ik sprak, was ik weer anders. Dan kwam meteen de vraag waarom ik geen Chinees spreek en kreeg ik wederom het label ‘buitenlander’. Je voelt nabijheid én afstand tegelijk.”
Paspoort in een doodskist
Haar installatie bij NP3 bestaat, naast de eerdergenoemde banieren, onder meer uit een baar met een doodskist waarin haar Chinese paspoort ligt. Ze pakt het document op en toont de stempels: steeds opnieuw staat er ‘cancelled’.
„Als geadopteerde mag je je Chinese nationaliteit niet behouden. Toen ik in Nederland arriveerde, werd mijn paspoort ongeldig verklaard”, legt ze uit. „Om naar China te reizen moest ik het voor de tweede keer laten annuleren. Dat voelde scheef. Een Nederlander hoeft dat niet.” De doodskist maakte ze om het gevoel van verlies en bureaucratische ontworteling een fysieke plek te geven.
Het paspoort van An Ye Zhi de Jong is twee keer ongeldig verklaard. Foto: Corné Sparidaens
Op een tafeltje liggen objecten uit haar jeugd, zoals een Mahjong-set en ansichtkaarten van Chinese fotomodellen. „De enige representatie die ik als kind had waar Chinese vrouwen als mooi werden geportretteerd.” Daarnaast liggen voorwerpen die ze tijdens haar recente reis meenam, waaronder een riviersteen uit Jiangxi. Samen vormen ze een tastbare tijdlijn van oude en nieuwe verbindingen.
Simplistisch beeld
De Jong wil met haar werk de framing rondom adoptie en Aziatische Nederlanders bevragen. „Het beeld van China in Nederland is vaak negatief en simplistisch”, zegt ze. „Om daarover te kunnen vertellen wilde ik zelf ervaren hoe het land voelt, los van aannames.”
Over de eenkindpolitiek spreekt ze genuanceerd. „De maatregel was heftig, moeders hadden vaak geen keuze. Wat ik moeilijk vind, is het reddingsnarratief dat daarna ontstond: dat adoptie werd gepresenteerd als heldendaad, en dat ik daar dankbaar voor moet zijn. Die dankbaarheid plaatst het land van afkomst snel in een minderwaardig licht, en tekent het adoptieland als superieur. Zo simpel is het niet.”
De reis bracht geen definitieve antwoorden, maar nuancering en inzicht. „China is toegankelijker geworden”, zegt ze. „Ik voel nu ook iets van trots.”
Stipendia
De gemeente Groningen reikt jaarlijks stipendia uit aan veelbelovende beeldend kunstenaars en schrijvers die in Groningen wonen en werken. De bijbehorende bedragen verschillen per discipline en lopen op tot 20.000 euro per persoon. Samantha Pellarini (Venezuela, 1994) en Radina Kordova (Bulgarije, 1994) ontvingen het Beeldende Kunst Stipendium vrijdag uit handen van cultuurwethouder Janette Bosma. Bij die gelegenheid werden namens kunstnetwerk Noordenaars ook stipendia toegekend aan Lily Dollner (Ierland, 2000) en Babak Modarresi (Iran, 1996). Het LetterenStipendium gaat dit jaar naar Sanne ten Wolde (Emmen, 1990) en Sjoukje Kamphorst (Lesotho, 1990). De overhandiging is volgende week vrijdag tijdens festival Het Grote Gebeuren in Forum Groningen.
