Sportleraar Bo Jansens is blij met haar appartement dat in een hoekwoning werd gerealiseerd. Foto: Martin Waalboer
De woningnood in Nederland schreeuwt om creatieve oplossingen.
Nieuwbouwwijken alleen zijn niet genoeg om de torenhoge vraag naar betaalbare huizen op te vangen. Daarom zetten gemeenten en woningcorporaties vaker in op een slimme aanpak: het beter benutten van de bestaande woningvoorraad.
In Zoetermeer pionieren ze al met succes. Van extra verdiepingen op platte daken tot het splitsen van woningen: het levert niet alleen meer huizen op, maar geeft ook een boost aan de leefbaarheid in wijken. ,,De sleutel tot meer woonruimte ligt vaak dichterbij dan je denkt: in de huizen die er al staan”, meent wethouder Ronald Weerwag (Wonen).
,,Tijdens de Woontop in december 2024 werd ’beter benutten’ expliciet genoemd als een manier om de woningcrisis te lijf te gaan. En dat is precies wat we hier doen”, zegt Weerwag.
Denk daarbij aan het toevoegen van extra woningen door een verdieping op een flat te bouwen (optoppen), het verbouwen van de begane grond tot nieuwe appartementen (uitplinten) of het aanbouwen van woningen aan de zijkant van gebouwen (aanplakken).
Woningen in Zoetermeer werden aangepakt en opgetopt. Foto: Jannes Linders
„Maar ook woningdelen, waarbij meerdere mensen één pand delen, of het splitsen van grote huizen in kleinere appartementen biedt kansen”, aldus Weerwag, die zegt dat er tientallen extra woningen zijn gecreëerd en met de woningcorporaties een convenant is getekend waarbij de 1000 in zicht komt.
„Het is veel meer dan alleen een extra verdieping,” stelt Weerwag. „Je verduurzaamt bestaande gebouwen, voegt stadsnatuur toe en creëert ontmoetingsruimtes. Soms zelfs zorgvoorzieningen op de begane grond.”
Zo’n totaalpakket overtuigt omwonenden, ziet hij. „Als ze zien hoe hun wijk opknapt, vragen ze zelf: ’Wanneer is onze buurt aan de beurt?’ En het mooie is dat alles in een bestaande wijk er al is: winkels, openbaar vervoer.”
Bijkomend voordeel: mensen kunnen op hun oude vertrouwde plek blijven wonen. „Zoetermeer is één van die gemeenten waar in de jaren zeventig drommen mensen naartoe verhuisden. Dat zijn nu senioren in een te grote eengezinswoning. Door die in hun eigen omgeving een gelijkvloerse woning te bieden zet je een hele verhuisbeweging op gang. Bovendien verjong je de buurt, prachtig toch?”
Radicale aanpak
In Beuningen in het Rijk van Nijmegen heeft woningcorporatie Woonwaarts met een ’woningverdriedubbelaar’ een eigen invulling gegeven aan de woningnood. Niet met een ingewikkelde verbouwing, maar door een radicale aanpak: sloop de oude woning en bouw razendsnel iets nieuws.
,,We hebben een hoekhuis gesloopt en in zeven weken drie appartementen neergezet”, vertelt projectmanager Jim Peters. ,,Door het gebruik van prefabelementen werd de bouwtijd verkort, waardoor buren amper overlast hadden en slechts één dagdeel hun huis moesten verlaten.”
De 26-jarige sportleraar Bo Jansens woont sinds de oplevering in 2023 in het bovenste appartement van 55 vierkante meter. ,,Ik wilde dolgraag op mezelf, maar een sociale huurwoning vinden was onmogelijk”, vertelt ze.
,,Dit appartement past me perfect: in Beuningen in mijn eigen buurtje, dicht bij Nijmegen, met alles wat ik nodig heb.”
De hoekwoning die werd getransformeerd tot drie appartementen. illustratie: Weerwaarts
Met haar twee hondjes en soms haar vriend voelt het als een paleisje. ,,Ik ben creatief met de ruimte en blijf hier als starter op de woningmarkt tot ik een koopwoning vind. Want dat is uiteindelijk wel mijn ultieme droom. Maar dat zal nog wel een paar jaar duren, maar tot die tijd woon ik hier met plezier, met mijn moeder om de hoek .”
Wonen op inbreidingslocaties
Beuningen barst van de ambitie en wil tegen 2040 groeien van 27.000 naar 30.000 inwoners. ,,Dat betekent dat er veel woningen bij moeten komen”, zegt projectmanager Peters. „In het centrum komen appartementen op inbreidingslocaties en worden bestaande panden ’opgetopt’. Maar de proef met de woningverdriedubbelaar biedt ook veel perspectief, want het bevordert de doorstroming op de woningmarkt.”
In de wijk Duivenkamp staan grote eengezinswoningen waar ouderen soms al tientallen jaren wonen.” Door die aan te pakken en transformeren tot drie appartementen – twee voor starters, één levensloopgeschikt voor 55-plussers – biedt dat woonkansen aan mensen uit de buurt”, zegt Peters.
„We zijn blij dat dit proefproject is geslaagd, ook qua parkeren. Een eengezinswoning vraagt 1,5 parkeerplek, maar drie appartementen vereisen er 4,5. Om dat probleem op te lossen werd een stuk tuin opgeofferd.”
Woonwaarts-directeur Antoine Pekel noemt de proef een creatieve oplossing voor de vraag naar kleinere woningen. ,,Met dit concept maken we passende woningen voor starters en kleinere huishoudens. De appartementen, elk minimaal 40 m², gasloos, met warmtepomp en zonnepanelen, hebben een huur vanaf 647 euro per maand. We willen dit vaker doen, maar dan wel met meerdere woningen tegelijk om de kosten te drukken.”
Geen simpele klus
Het beter benutten van woningen is geen simpele klus. Het vraagt om nauwe samenwerking tussen gemeenten, woningcorporaties en het Rijk, stelt Jeske de Lint, directeur Wonen bij het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. ,,Dit is pionieren. Het kost lef en doorzettingsvermogen, maar levert veel op: meer woningen én betere beschikbaarheid voor verschillende doelgroepen.”
Vanaf 2026 krijgen gemeenten een financiële bijdrage voor woningen die ontstaan uit de bestaande voorraad. Daarnaast werkt het ministerie aan heldere informatievoorziening, want veel corporaties en burgers weten nog niet wat mag en kan. Tijdens de Woontop is afgesproken dat gemeenten samen met corporaties en marktpartijen scans uitvoeren om kansen in kaart te brengen.
180.000 tot 230.000 woningen erbij
Het totaal aantal extra woningen dat door optoppen, aanplakken en uitplinten kan worden gerealiseerd, hangt af van de schaal en uitvoering van de projecten. Landelijk wordt door gemeenten en woningcorporaties en ontwikkelaars een realistisch aantal van 100.000 woningen via optoppen genoemd tot 2030, met Zuid-Holland als koploper met 28.800 woningen. Aanplakken en uitplinten kunnen aanvullende woningen opleveren. In combinatie met woningsplitsing kan het totaal aantal extra woningen oplopen tot 180.000 tot 260.000, waarbij de meeste winst kan worden behaald bij naoorlogse flats.
