Wie helpt SP er weer bovenop na vertrek Marijnissen?

Zonder echt aansprekende politici met een landelijk profiel in de SP-fractie, is het bovendien de vraag wie de nieuwe leider moet worden en de partij er weer bovenop kan helpen.

„Er breekt een nieuwe politieke tijd aan, en daar wil ik gewoon bij zijn”, vertelt Marijnissen voor de zomervakantie nog met goede moed aan De Telegraaf. Het SP-bestuur heeft haar net weer gevraagd om lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen te worden. En waar partijleiders als Mark Rutte, Sigrid Kaag en Wopke Hoekstra aankondigen te vertrekken uit Den Haag, wil Marijnissen juist door.

De nieuwe politieke tijd is inderdaad aangebroken, met een monsterzege voor de PVV en het NSC van Pieter Omtzigt dat in een klap twintig zetels haalt. Maar Marijnissen zal het niet meer meemaken. Dinsdag zwaait ze af in de Tweede Kamer.

Marijnissens partijleiderschap verloopt nooit echt over rozen. Als ze het stokje eind 2017 overneemt van Emile Roemer, lijkt het nog een ideale match. Want veel meer SP dan het cv van Lilian Marijnissen wordt het niet. Ze is de dochter van oud-partijleider Jan Marijnissen, die de partij landelijk op de kaart zette. Ze is geboren in SP-bolwerk Oss. Ze werd daar al voor haar 18e verkozen in de gemeenteraad. En ze werkte, tot ze de Tweede Kamer in ging, jarenlang voor de vakbeweging.

Maar toch wordt het geen succes. Sterker nog: sinds haar start eind 2017 zit de SP in een permanente neergaande lijn. Alle verkiezingen worden verloren: of ze nou gemeentelijk, provinciaal, landelijk of Europees zijn.

Marijnissen valt in de campagnes wel op, maar niet per se op de goede manier. Zo worden de wenkbrauwen gefronst als de leider van de socialisten in een rode Ferrari stapt om met Hugo Borst over de zorg te praten richting de Statenverkiezingen van 2019.

Kort daarna is er de blunder met het ’Hans Brusselmans’-campagnefilmpje voor de Europese verkiezingen. Een evenbeeld van Timmermans wordt in een campagnefilmpje neergezet als een machtsbeluste schrokop. Het wordt zelfs door lokale SP’ers een ’vunzig’ filmpje genoemd.

Des te pijnlijker is het dat Timmermans uiteindelijk de grote winnaar van de verkiezingen wordt en de SP helemaal uit Brussel verdwijnt.

Telkens wordt er een ander excuus voor verzonnen voor de electorale afstraffingen. Dan zijn het ’niet de verkiezingen van de SP’ omdat het over andere thema’s gaat dan die waar de partij het graag over wil hebben. Of het ligt aan corona, waardoor het niet mogelijk is van deur tot deur campagne te voeren, zoals de SP graag doet.

Toch blijft de partij telkens achter Marijnissen staan. Het is niet des SP’s om de leider zomaar weg te sturen, zegt partijvoorzitter Jannie Visscher nu ook: „Absoluut niet, dat doen we nooit.” Visscher bezweert zelfs dat ook nu Marijnissen niet naar de uitgang is geduwd: „Dat hebben we ook nu beslist niet gedaan.”

Maar het is duidelijk dat de maat vol is voor SP’ers na het laatste verlies. De excuses van de vorige nederlagen gingen nu niet op. Het is zelfs meer dan ooit gegaan over thema’s waarop de SP zich nadrukkelijk profileert, zoals bestaanszekerheid, vertrouwen in de overheid en de woningmarkt.

Toch haalt Marijnissen maar vijf zetels voor haar partij binnen, het laagste aantal sinds de opmars onder haar vader in de jaren 90.

Ook nu lijkt Marijnissen door te willen, dat kondigt ze op de verkiezingsavond in elk geval strijdvaardig aan. Maar een week later is de toon al anders: Marijnissen laat weten bereid te zijn te vertrekken als de partij daar om vraagt.

Vrijdagavond komt het laatste zetje tijdens een bestuursvergadering van de partij. Kamer- en bestuurslid Bart van Kent vertelt dat Marijnissen ’daar te weinig steun proefde om door te kunnen gaan’: „Als je aanvoelt dat er door een aantal mensen is gezegd dat het zo niet langer gaat, dan is dat ook de optelsom op een gegeven moment.”

De grote vraag is hoe het nu verder moet met de SP. Marijnissen zwaait dinsdag in de Tweede Kamer af. „Er is in de partij behoefte aan een nieuw gezicht”, verklaart ze zelf.

De vraag is wie dat gezicht moet worden. In principe komt de nieuwe partijleider uit de fractie, al hoeft dat volgens partijvoorzitter Jannie Visscher geen automatisme te zijn. Marijnissens plek wordt in principe ingenomen door de nummer zes op de lijst Sarah Dobbe, al jaren medewerker van de fractie. Daarin zitten nu verder Sandra Beckerman, Bart van Kent, Jimmy Dijk en Michiel van Nispen.

Het zijn geen politici met landelijke bekendheid en profiel of veel parlementaire ervaring, erkent SP-prominent Renske Leijten: „Maar waar de een niet goed in is, kan de ander weer aanvullen. Zo doen we dat altijd bij de SP.”

Leijten zelf, die voor de zomer afzwaaide als Kamerlid maar nog wel als lijstduwer op de SP-lijst stond tijdens de verkiezingen, zegt op de vraag of zij bereid is het stokje van Marijnissen over te nemen dat het ’nu niet aan de orde is’.

Van Kent is zaterdag nog niet toe aan de opvolgingsvraag: „Ik wil het dit weekend laten bezinken. We gaan het komende week allemaal zien.”