Het plotselinge overlijden van leraar en entertainer Frans Buwalda (49) uit Haulerwijk gaf een schok op zijn school in Waskemeer. De geliefde flamboyante docent Duits goochelde in de klas, schudde de boel op met grote shows en leerde zijn leerlingen dat je mag zijn wie je bent, dat iedereen erbij hoort en dat je met een beetje durf boven jezelf kunt uitstijgen.
Het was de magie van Frans. Bemoeide hij zich ergens mee dan gingen de dingen anders. Dan kwam er reuring en verstrooiing. Actie en show. Dan pakte hij de aandacht en greep de hoofdrol. Bedacht, organiseerde en regisseerde en gaf daarna anderen hun podium en zette ze vol in het licht. Als Arjan van der Velde praat over zijn echtgenoot Frans Buwalda dan was dat wat hem dreef: zorgen dat niemand buiten de boot valt. Dat iedereen erbij hoort en op eigen wijze kan schitteren.
Als kind was hij al een ondernemend baasje dat graag de aandacht trok. Hij viel op, deed anders, kleedde zich anders. Een buitenbeentje dat het gevoel had er niet echt bij te horen. Frans Buwalda groeide op in Dokkum. Nadat zijn vader jong was gestorven, trouwde zijn moeder met de banketbakker van de stad. Het gezin, er kwamen nog een broertje en zusje, woonde boven de zaak. Frans hielp mee in de winkel en was veel bij zijn opa en oma.
Avond aan avond zette hij de boel op stelten
Na de middelbare school volgde hij middelbaar toeristisch en recreatief onderwijs (MTRO) in Eelde. Hij ging werken op een camping in Amen en dook vol in de animatie en het entertainment. Avond aan avond zette hij als Kommie Kommer of Whoopie de boel op stelten in het restaurant, dat hij als z’n theater beschouwde.
In 2001 kwam Arjan van der Velde in zijn leven. Er ontstond ware liefde en vanaf dag een woonden ze samen. Eerst in Groningen. Frans werkte als centralist bij een taxibedrijf maar startte een studie Duits want het onderwijs lonkte. Een baan als docent bracht hen naar Delfzijl. Bevoegdheid had hij nog niet, maar met zijn entertainmenttalent wist hij exact hoe hij de leerlingen kon boeien. Frans schudde ook hier de boel direct op. Er kwam een Sinterklaasshow en een theaterweek. Hier werd Magic-FM geboren, een goochel-act die uitgroeide tot een bekende illusieshow in Noord-Nederland.
Frans Buwalda overleed plotseling op 49-jarige leeftijd. Eigen foto
Als dingen dreigden saai te worden wilde Frans verder. Van Delfzijl trokken ze naar Assen waar hij voor de klas stond net als in Hoogeveen, Nieuwleusen en Oosterwolde. Hij gaf leiding aan een stukadoorsopleiding in Assen en startte later samen met een aantal oud-leerlingen een eigen stukadoorsbedrijf.
Ondertussen eiste alle drukte zijn tol, Frans kreeg hartproblemen. Het stel besloot hun droom te verwezenlijken: een vrijstaand huis met een grote tuin. Zo belandden ze in Haulerwijk. Toen er op de middelbare school een dorp verder een vacature bleek voor een docent Duits en Nederlands schreef Frans direct. En zo stond hij weer voor de klas.
Flamboyant, creatief en betekenisvol
Frans Buwalda was een bijzondere docent, zegt schooldirecteur Johan Schuurman. „Flamboyant, zeer creatief en betrokken. Iemand die het verschil kon maken op school. Een goed onderwijzer en betekenisvol voor de leerling.”
Les van Buwalda was nooit saai. Humor, gezelligheid, slap ouwehoeren, slechte grappen. De uurtjes Nederlands en Duits van BAF – leerlingen noemden hem naar zijn afkortingscode in het lesrooster – waren ermee doorspekt. Maar ondertussen zorgde hij dat alle lesstof tussen de oren kwam. Even serieus hard werken, alle hoofdstukken die op de planning staan behandelen en als dat is gelukt: dan is er tijd voor een goeie goocheltruc.
Lidwoord met een piemeltje
Motiveren, meenemen, enthousiasmeren; Buwalda deed het op zijn eigen excentrieke manier. Der, die of das? Welk lidwoord gebruik je nou wanneer in het Duits. Lastig. Hij gaf zijn klas een onvergetelijk ezelsbruggetje. Mannelijke woorden zijn altijd met ‘der’, want kijk maar, die laatste letter heeft een piemeltje. BAF: gegrift in het puberbrein.
Ordeproblemen zijn mij vreemd, had hij op zijn sollicitatiegesprek gezegd. En inderdaad, leerlingen liepen met hem weg. „Je was automatisch stil en aan het werk uit respect. Hij was écht chill en mét de leerlingen. Altijd vrolijk. Grappen. Geniaal”, zeggen oud-leerlingen. Ook als ze ergens mee zaten wisten ze BAF te vinden. „Je kon altijd bij hem terecht.”
Frans Buwalda goochelde graag in de klas. Eigen foto
Stramienen doorbreken
Zijn rol binnen de school was veel meer dan alleen docent Duits. Hij was een borrelend vat vol creativiteit. Hij probeerde nieuwe dingen en doorbrak vaste stramienen. Onder zijn aanvoering werd Paarse Vrijdag gevierd, kwam er een Paasshow en was er aandacht voor Coming Out Day.
De ingetogen kerstviering in mentorgroepjes werd een uitbundige show waaraan de hele school meedeed.Een spetterende revue met zang, dans, cabaret, spelelementen, het kindje Jezus, goocheltrucs; alles door elkaar. Buwalda strikte leerlingen en docenten voor een podiumrol, de decorploeg, de catering, de kaartverkoop. Hij regisseerde de boel zo dat elk werd getriggerd om het beste uit zichzelf te halen. Vaak nét een beetje ongemakkelijk en buiten de comfortzone. Want zo was zijn gedachte: als het spannend wordt, kun je leren en boven jezelf uitstijgen.
Frans Buwalda leerde leerlingen boven zichzelf uit te stijgen. Eigen foto
Iedereen rolde verbluft de kerstvakantie in
Dat was precies wat er gebeurde tijdens de drie uitverkochte kerstshows in het tot theater omgebouwde atrium van de school. Frans zijn magie had iedereen tot grote hoogte laten stijgen. Verbluft rolden ze de kerstvakantie in.
De dag na kerst sloeg het noodlot toe. Frans werd getroffen door een aneurysma van de aorta en was niet meer te redden. Hij overleed op 28 december. Zo opeens viel definitief het doek. Niet hij, maar zijn echtgenoot Arjan nam de regie over zijn allerlaatste show. Restaurant Pieter Poot in De Blesse, de plek waar Frans jarenlang optrad, was de eerste zaterdag van het nieuwe jaar tot de laatste stoel bezet met familie, vrienden, collega’s en (oud)-leerlingen. Er werd gegoocheld, gezongen en gelachen. Nog een keer stond BAF vol in het licht in zijn eigen variétéen klonk een laatste klaterend afscheidsapplaus.
