De werkelijke levenskunst zit hem in de balans tussen verdragen en genieten | opinie   

Op de vraag: ’wat wil je later worden?’, reageren we maar al te vaak: ‘als ik maar gelukkig word dan is het goed.’ Gelukkig zijn, een gelukkig leven is voor velen van ons het hoogste goed, al is het vaak niet zo duidelijk wat geluk precies is.

Is geluk te koop? Kunnen we het vinden bij een partner? Of zit het ergens diep in onszelf verscholen?

Het geluk is vaak een bijproduct van iets dat we doen, waarvoor we ons inspannen of waarin we ons ‘ei’ kwijt kunnen. Zo is bijvoorbeeld het werken in de tuin is niet altijd per se leuk: al dat akelige onkruid zit soms stevig vast en prikt soms flink. Laat staan het schrijven van een artikel (zoals dit) of het tikken van een verslag voor een opleiding of voor je werk is zelden eenvoudig of prettig; toch doen we het en halen we er meestal een of andere vorm van voldoening uit.

Tegenwoordig zijn er ook vele manieren om met een mindere inspanning toch een geluksmoment te creëren. Denk aan even langs een van de bekende ­fastfoodketens, een avondje flink doorzakken of, voor sommigen, het gebruik maken van erotische apparaten die tegenwoordig zo alom verspreid zijn.

Toch is het zo, althans in mijn beleving, dat ook geluk een bepaalde economische vorming kent, verbonden is met bepaalde wetmatigheden die de gevoelens van geluk en voldoening in zekere mate reguleren. Laat me u hierin meenemen. 

In de kantoren van de aandelenbeurzen en beleggingsbedrijven wordt wel eens de volgende uitspraak gedaan: ‘wat snel op komt moet ook weer snel neer gaan.’ Deze eeuwenoude wijsheid omvat het gegeven dat snelle, explosieve groei meestal niet duurzaam is en dat werkelijk vermogen, of werkelijke groei, langzaam komt en vaak ook met pieken en dalen.

Een vergelijkbaar voorbeeld is te zien in de natuur: sommige planten groeien heel snel en bloeien kort en intens, maar meestal zijn deze planten toch vormen van onkruid en planten we in onze tuin liever een langjarige struik of boompje.

Het boompje groeit langzaam maar ieder jaar geeft zij ons weer een appel of een peer meer dan vorig jaar. Aanvankelijk stelt het nog niet veel voor, maar jaar na jaar wordt de boom steeds groter en haar oogst steeds meer.

Zo zou het ook kunnen zijn met geluk; aanvankelijk is er misschien weinig, maar door ergens mee bezig te zijn, een hobby, een baan, een relatie, groeit het geluk langzaam maar zeker.  

Het zoeken en streven naar duurzaam geluk staat natuurlijk mooi op papier; we moeten dus werken aan ons eigen geluk dat zich maar langzaam bloot geeft, maar wat als ik daar geen tijd voor heb? Ik wil graag nu gelukkig zijn, ik wil me nu goed voelen! Wat dan te doen?

Enkele sprekende voorbeelden van de behoefte aan een direct geluksmoment vinden we bij kinderen en mensen met een verslaving. Het kind wil nu spelen, wil nu een snoepje, wil nu dit of dat. Dikwijls voorziet de ouder in deze behoefte van het kind en kan het kind weer even vooruit; pas op latere leeftijd leert het kind dat een uitgestelde beloning niet direct aanleiding hoeft te zijn voor een pittige huilbui. 

Tevens bij mensen met verslavingsproblematiek zien we de neiging tot onmiddellijke behoeftebevrediging; het middel moet nu (!) genomen worden en de high kan niet lang genoeg duren.

Het nadeel van deze meer hedonistische strategie is dat ze niet al te duurzaam is; het moment van geluk is krachtig maar meestal erg kort, een nieuw moment moet al snel weer gezocht en gevonden worden, de dreigende angst en onrust ligt altijd op de loer.  

Is het dan per definitie slecht om op hedonistische wijze van geluksmoment naar geluksmoment te leven? Ik zou willen zeggen van niet. Het is alleen niet zo duurzaam en het externe geluk is eigenlijk nooit genoeg. Er is simpelweg niet genoeg geld, macht, seks of drugs in de wereld om aan de geluksbehoefte van slechts één persoon te voldoen, laat staan aan die van alle mensen op aarde.

Anderzijds is het meestal ook niet bevorderlijk om het geluk te ver achter de horizon te leggen door allerlei ingewikkelde of (te) uitdagende bezigheden aan te gaan. Het zoeken naar geluk is zoals met zoveel zaken een kwestie van balans.

Dat dit balanceren een uitdaging is hoef ik u waarschijnlijk niet te vertellen; de sleur van het leven, de ene dag die de andere trouw en sloom opvolgt, dezelfde baan waar je al jaren heengaat, dezelfde partner waar je al jaren naast wakker wordt, dezelfde uitdagingen waar je al jaren mee worstelt maken het niet altijd eenvoudig om het langzaam groeiende geluk nog te zien.

Pas als iets of iemand wegvalt komt het besef weer; pas als de boom in de tuin is omgewaaid besef je hoe mooi ze was en hoe fijn het was om in de schaduw te zitten. 

De werkelijke levenskunst zit hem misschien wel in de balans tussen verdragen en genieten. Vaak is het leven simpelweg het verdragen van moeilijkheden, het ondergaan van het lijden dat in de kunst zo vaak en tragisch wordt uitgebeeld.

Anderzijds is het soms kort, soms lang genieten van mooie zaken; een korte maar intense verliefdheid waar je nog jaren en jaren aan terugdenkt (nog beter: een intense verliefdheid die niet wordt beantwoord), de geboorte en het opgroeien van een kind, een vriendschap, een plaats, een baan, een interessante hobby.

Geluk is een zoeken naar, een ontdekken van. Ze is niet tastbaar, niet te koop, laat zich niet vangen in een woord of in een boek. Ze is vluchtig, ijdel, maar nooit ver weg, altijd in het hart.

Verder heb ik helaas geen antwoorden voor u over hoe u gelukkig kunt worden, ik doe zelf ook maar wat. Wel wens ik u het allerbeste op uw reis door het leven, met alle pieken en dalen die daar bij horen.