Ik vraag me vaak af hoe oprecht die verheerlijking van Traoré nou eigenlijk is

Op de achterruit van een passerende auto flitste het portret van Ibrahim Traoré voorbij, de militair leider van Burkina Faso. Een rode baret boven zijn camouflagepak, de handen gevouwen, een strakke blik.

Traoré greep in het najaar van 2022 de macht in Burkina Faso, een land net iets ten zuiden van de Saharawoestijn dat al ruim een decennium wordt overrompeld door jihadistisch terreurgeweld. Omdat politieke leiders en buitenlandse troepen er niet in slaagden om het land veilig te houden, nam het leger het heft in eigen hand. Met kapitein Traoré aan het roer.

Dat een beeltenis van Traoré dus ook in Nairobi kon opduiken had me eigenlijk niet moeten verbazen. En toch stond ik er even van te kijken, 6000 kilometer verwijderd van de Burkinese hoofdstad Ouagadougou. In Kenia heerst al jaren diepe onvrede over het economische beleid van president William Ruto, en vooral over hoe protesten daartegen door de politie zijn neergeslagen: tientallen mensen kwamen daarbij om het leven.

Nee, dan Ibrahim Traoré. In Burkina Faso beloofde hij niet alleen het land te heroveren op terroristen. Hij voegde de daad bij het woord als het ging om de neokoloniale relatie die het land nog had met Frankrijk, de oud-kolonisator waar veel Burkinezen een hekel aan hadden en die zij als schuldige zagen voor de erbarmelijke staat van hun land. De Franse missie werd opgedoekt, verschillende Franse diplomaten werden naar huis gestuurd.

Daarna ging het snel. Traoré, voor zijn machtsgreep nog totaal onbekend, is inmiddels uitgegroeid tot de populairste leider op het Afrikaans continent én ver daarbuiten. Hij wordt vergeleken met beroemde revolutionairen zoals Che Guevara en Nelson Mandela, maar nog het meest met Thomas Sankara – een legerkapitein die net als hij een vuist maakte naar het Westen en zich hard maakte voor een beter Burkina Faso.

Sankara werd eind jaren 80 gedood bij een staatsgreep, en in Burkina Faso wordt gevreesd dat dat ook het lot kan worden van Traoré. Afgelopen voorjaar gingen duizenden mensen in Ouagadougou de straat op als steunbetuiging voor de junta, dat zei een ‘complot’ tegen hen te hebben afgewend. Zo kreeg Traoré nog bij leven al de status van een martelaar.

Ook op andere plekken gingen mensen de straat op: in Londen, zelfs in Jamaica. Maar het is vooral online dat Traoré sindsdien razendsnel een sterrenstatus heeft verworven. Filmpjes en foto’s van de Burkinese leider gaan viraal op Tiktok en Instagram, hij wordt bejubeld in podcasts en als held afgebeeld door kunstenaars.

Opvallend is ook de enorme stroom aan liedjes en videoclips die op YouTube zijn gelanceerd, met allemaal dezelfde titel: God protect Ibrahim Traoré, protect Burkina Faso. Volledig geproduceerd met behulp van AI, met stemmen die lijken op die van wereldsterren zoals Rihanna, Justin Bieber en Eminem. Bijbehorende videoclips, ook gemaakt met AI, laten Traoré zien in een heldenrol.

Het is nog altijd onduidelijk wie de maker is van deze filmpjes. Sommige onderzoekers vermoeden dat Rusland er de hand in heeft gehad. Dit zou heel goed kunnen; eerder dit jaar maakte ik een reportage in Ouagadougou over ‘African Initiative’, een Russische organisatie die voortvloeit uit de propagandakanalen van de Wagner Groep, het Russische huurlingenleger .

In Ouagadougou wapperen dankzij hen Russische vlaggen op belangrijke kruispunten en rotondes. Er zijn culturele evenementen, van filmvertoningen tot concerten, waarmee de vriendschapsband tussen Burkina Faso en Rusland wordt gevierd. Op scholen geeft African Initiative kinderen les over Vladimir Poetin.

Het inzetten van nepnieuws maakt een belangrijk deel uit van hun strategie. Volgens onderzoekers zou het aantal Russische nepnieuwscampagnes in Afrika zijn verviervoudigd. Een groot deel daarvan gebeurt in de Sahelregio, waar Burkina Faso ook onder valt.

Terwijl Traoré onder fans in het buitenland wordt gezien als de langverwachte verlosser, is de realiteit echter een stuk grimmiger. Hoewel nog altijd wordt volgehouden dat het land er op vooruitgaat, is het aantal mensen dat is omgekomen door (terreur)geweld fors toegenomen.

Mensen die kritiek durven te uiten kunnen in de gevangenis belanden. Sommige mensen worden zelfs naar het front gestuurd, met wapen en al, om daar onder dwang te vechten tegen terroristen. Daardoor vraag ik me vaak af hoe oprecht die verheerlijking van Traoré nou eigenlijk is. En of hij wel echt zo geliefd is, of dat het een opgeblazen hype is die zomaar als een bubbel uit elkaar kan spatten. Zou de autobestuurder in Nairobi zich dat ook hebben afgevraagd toen hij het staatsieportret van Traoré op zijn achterruit plakte?