Met Pasen geven feiten meer hoop dan het journaal | opinie

Het is de Goede Week. Op Goede Vrijdag herdenken christenen de dood van Jezus, met Pasen vieren ze zijn opstanding. De winter ligt achter ons, de lente breekt licht en hoopvol door. Toch ontbreekt bij velen het paasgevoel. Niet alleen omdat Jeruzalem weer eens onder vuur ligt, ook omdat de lucht zwaar is van oorlogsgruwelen. Wie het journaal aanzet, concludeert al snel dat de wereld in brand staat: van Gaza en Oekraïne tot de vaak vergeten oorlogen in Soedan, Congo of de Sahel. 

Ik hoor het dagelijks. De wereld staat in brand, nog nooit was er zoveel geweld. Het is een begrijpelijke waarneming, maar ze ontneemt ons ook het zicht op de realiteit. Wie een stap terug zet, ziet een ander beeld. De wereld staat niet in brand: er is sprake van een aantal verschrikkelijke brandhaarden. Rond de 200 miljoen mensen leven momenteel in een oorlogsgebied. Dat zijn er 200 miljoen te veel. Toch is dat niet meer dan twee procent van de wereldbevolking. De overige 98 procent geniet van een veiligheid die onze voorouders voor onmogelijk hadden gehouden. 

Wie een meer realistisch beeld wil, moet uitzoomen. In de geschiedenis was oorlog de norm en niet de uitzondering. Wanneer we in deze Goede Week de Bijbel openslaan, kunnen we bijvoorbeeld lezen over de oorlog van koning Asa van Juda tegen Zera de Ethiopiër, waarbij maar liefst een miljoen manschappen het loodje legden. Het cijfer is wellicht symbolisch, maar wie wel eens bladert in het Grote Boek, weet hoe doordrenkt van geweld de geschiedenis was. 

Tot in de 19e eeuw betekende een ruzie tussen vorsten steevast de dood van tienduizenden boerenjongens. De oorlogen van Napoleon kostten miljoenen mensen het leven op een wereldbevolking die een fractie was van de huidige. Sinds de Tweede Wereldoorlog zien we een forse daling van het geweld. Vorig jaar telde de wereld circa 160 duizend directe oorlogsdoden. Vergeleken met 1950 is de kans om vandaag te sterven door een bom of kogel meer dan tien keer zo laag.  

Ik besef het maar al te goed: het zijn koele data. En het is een manier van relativeren die weerstand op kan roepen. Ook ik worstel met die weerstand. Zo zijn statistieken uit het verleden bepaald geen garantie voor de toekomst, zeker niet in een wereld vol met kernwapens. De duim van één nihilistische dictator op de rode knop, en mijn dalende geweldscijfers verdampen in een nucleaire winter.  

Bovendien, zo besef ik maar al te goed, laat lijden zich niet vangen in percentages. Een moeder die haar kind verliest bij een raketaanval in Gaza, heeft geen boodschap aan het feit dat 98 procent van de wereld in vrede leeft. En laten we ons, terwijl fysiek geweld afneemt, niet meer en meer onderwerpen aan subtielere vormen van dwang? Uitsluiting door armoede, gesloten grenzen of surveillance via algoritmes? 

Ik neem deze kritiek zeer serieus. Een kernoorlog is een reëel risico. En elk slachtoffer is er één te veel. Maar wanneer we ons blindstaren op dreigingen en tragedies, lopen we de kans om de weg naar oplossingen niet meer te zien. Doemdenken verlamt. Wie gelooft dat we alleen maar achteruitkachelen, is minder geneigd te investeren in diplomatie, vredesmissies of ontwikkelingssamenwerking. 

Een op data gebaseerd vooruitgangsoptimisme is geen naïef geloof dat alles vanzelf goed komt; het is de nuchtere vaststelling dat we in staat zijn de wereld te verbeteren en geweld fors terug te dringen. De daling van het aantal oorlogsslachtoffers is geen toeval, het is het resultaat van bewuste keuzes: van de oprichting van de Verenigde Naties en de globalisering van de wereldhandel, tot beter onderwijs dat ons minder vatbaar maakt voor blinde haat. 

We leven in een paradoxale tijd. We zien de uitzondering aan voor de regel. De wereld is veiliger dan ooit, maar voelt gevaarlijker dan ooit. De cijfers vertellen echter niet alleen over geweld en dood; ze vertellen evengoed een verhaal van hoop en medemenselijkheid. Het erkennen van vooruitgang is geen belediging voor de slachtoffers van vandaag. Het is een belofte aan de generaties van morgen.  

We zijn niet gedoemd. En we zijn niet machteloos. Wellicht kan Pasen ons eraan herinneren dat het licht niet de afwezigheid van duisternis is, maar de overwinning erop. Laten we dit weekend niet alleen stilstaan bij het lijden en dood, maar ook bij ons spectaculaire vermogen tot herstel en opstanding.