Ik hou van de flexflitser: verkeersboetes zijn geen kwestie van geluk, maar van gedrag | opinie

Kritiek op de hoogte van verkeersboetes blijft maar komen. Zowel het Openbaar Ministerie als de directeur van het Centraal Justitieel Incassobureau noemden het afgelopen jaar de bedragen buitenproportioneel. Zij wezen erop dat de boete voor vandalisme lager kan zijn dan die voor door rood rijden.

Afgelopen week kwam daar een evaluatie van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) bij, waarin wordt geadviseerd verkeersboetes te verlagen omdat ze inmiddels oneigenlijk zouden functioneren als verkapte belasting.

Het is herkenbare kritiek, al werd die in mijn familie vroeger kernachtiger samengevat: de ‘roverheid’ had dan weer eens een ‘geldfuik’ geplaatst. 

Bij ons viel zo vaak een envelop van het CJIB op de mat dat ik als kind dacht dat verkeersboetes bij de vaste lasten hoorden, net als gas en licht. Inmiddels ben ik veertig, heb ik al meer dan mijn halve leven een rijbewijs, en heb ik nog nooit een verkeersboete gekregen.

Dat is geen kwestie van geluk, maar van gedrag. Het blijkt verrassend eenvoudig om deze vermeende ‘verkapte belasting’ te ontwijken: door normaal te rijden. 

Wat betreft de hoogte zie ik niet in waarom het vernielen van een object zwaarder bestraft zou moeten worden dan het in gevaar brengen van levens door te hard rijden of met de telefoon bezig te zijn. 

In de media worden flitspalen vaak afgeschilderd als de natuurlijke vijand van de automobilist. Er wordt gesproken over ‘gehate’ of zelfs ‘gevaarlijke’ flitspalen. 

Maar door wie worden die palen eigenlijk gehaat? Door automobilisten die structureel te hard rijden, door mensen die hun snelheid pas aanpassen wanneer een app hen waarschuwt. Voor de rest van de verkeersdeelnemers zijn flitspalen geen vijand, maar bescherming. 

Op de Paterswoldseweg, op nog geen vijftig meter van mijn huis, staat om de zoveel tijd een flexflitser. Wanneer die er staat, ervaar ik de voordelen vrijwel onmiddellijk. Er wordt niet meer gedrukt tegen mijn bumper door iemand die het te langzaam vindt gaan, zelfs in mijn huis is het rustiger omdat motorgeluiden niet meer het open raam binnenkomen. Mijn dochter van zes kan dan zelf inschatten of ze de straat veilig kan oversteken.

Zodra de flitser weer verdwijnt, verandert de straat binnen enkele dagen weer in een racebaan. De financiële prikkel werkt.  

Een veelgehoord argument voor verlaging is dat hoge boetes oneerlijk uitpakken voor mensen met een lager inkomen. Natuurlijk vervelend, maar lagere boetebedragen voor iedereen betekent in de praktijk dat gevaarlijk rijgedrag vooral voor mensen met een hoger inkomen nauwelijks nog ontmoedigd wordt.

Wie verkeersveiligheid serieus neemt, kan niet om het principe heen dat sancties voelbaar moeten zijn om effectief te zijn. 

Als je toch kritiek wilt hebben op de wet Mulder, dan zou ik liever een andere koers zien dan het verlagen van boetebedragen. In Duitsland leidt een opeenstapeling van acht relatief lichte verkeersovertredingen tot het intrekken van het rijbewijs. Dat kan hier niet vanwege hoe de wet Mulder in elkaar steekt, de kentekenaansprakelijkheid zou moeten veranderen. 

Uit cijfers die BNR Nieuwsradio vorig jaar via een beroep op de Wet open overheid boven tafel kreeg, blijkt dat er in Nederland 31.000 personen zijn die in één jaar tijd meer dan tien verkeersboetes ontvingen. Dat zijn geen incidentele overtreders, maar structurele risico’s in het verkeer: pak hun rijbewijs af. 

Wanneer er weer iemand wordt doodgereden, blijkt de veroorzaker niet zelden tot deze groep te behoren. Natuurlijk is het vergroten van de pakkans de meest effectieve maatregel.

Als het kon, zou ik extra flitspalen willen crowdfunden. Maar zolang de kans om gepakt te worden klein blijft, en wij vanuit efficiëntie niet de structurele overtreders het rijbewijs kunnen afpakken, is overtreders de pijn financieel doen voelen het belangrijkste instrument om mensen tot veiliger gedrag te bewegen.