Steffen (36) uit Groningen scheidst overal ter wereld Pokémontoernooien

Duizenden kinderen en volwassenen zitten op een zaterdagochtend om 8.30 uur al in een evenementenhal in Birmingham. Ondanks de grote mensenmassa is het doodstil, de meesten zitten gebogen over klaptafels bedekt met blauwe kleedjes, met opperste concentratie worden speelkaarten op tafel gelegd. Het staat in schril contrast met de conferentiehal vijf minuten verderop, waar jonge meisjes met gelakte haren meedoen aan een cheerleaderstoernooi.

In een half uur tijd worden meerdere potjes met Pokémonkaarten tegen elkaar gespeeld. Een buitengewoon complex spel dat zich het beste laat omschrijven als een combinatie van poker, schaken en rummikub. Iedere speler probeert een strategie uit te voeren, verdedigt zich tegen de ander en moet meerdere beurten vooruit blijven denken. Achteraf wordt de eindscore gemeld en moeten spelers op zoek naar hun volgende tafeltje om tegen een ander te strijden.

De bezoekers zijn naar de Britse stad gekomen om deel te nemen aan een groot Pokémontoernooi. De missie: winnen en zo punten verdienen, om hopelijk later in het jaar mee te mogen doen aan grotere toernooien. Deelnemers komen vanuit heel Europa, ook meerdere Nederlanders zijn overgevlogen. Sommigen samen met vrienden, minderjarige spelers zijn er onder begeleiding van ouders die nerveus meekijken vanaf de tribune.

Dit toernooi is de grootste kans op punten voordat op 13 februari de grote klapper plaatsvindt: in dit weekeinde is de ‘Pokémon Europe International Championships’, zeg maar het Europees Kampioenschap en het toernooi met de grootste prijzen. En wie in Birmingham en London goed speelt, heeft de punten om zich hopelijk te kwalificeren voor het wereldkampioenschap.

Middenin die massa staat Steffen. Voorop zijn shirt staat een minimalistisch Pokémonlogo, achterop prijkt de tekst ‘JUDGE’, oftewel scheidsrechter. Hij loopt bedachtzaam door de mensenmassa heen, af en toe stopt hij om een potje in de gaten te houden. Vandaag is hij ingevlogen om tegelijkertijd een groep scheidsrechters te coördineren bij de juniordivisie, waar de jongste spelers mogen meedoen.

„Ik werd voor het eerst geïntroduceerd tot het spel toen ik 15 jaar oud was, toen woonde ik nog met mijn ouders in Denemarken”, weet Steffen nog. Het kaartsetje verdween in een schoenendoos en werd niks mee gedaan, tot jaren later een jongen niet kwam opdagen op de voetbalclub. „Blijkbaar was hij afgereisd naar het wereldkampioenschap Pokémon.” Dat zulke toernooien werden gehouden, fascineerde Steffen. „Bij thuiskomst vroeg ik meteen of hij mij ook wilde leren spelen.”

Het Pokémonvirus besmette de hele familie Eriksen. Steffen reisde samen met zijn broers af om competitief te spelen - terwijl hij scheidst in Birmingham doet zijn jonge broertje mee aan een toernooi in Mexico. „Mijn jongste broertje kwalificeerde zich voor zijn eerste wereldkampioenschap toen hij 7 jaar oud was.” In Denemarken helpen Steffens ouders nog steeds met het organiseren van toernooien.

Steffen reisde voor het eerst naar Nederland voor een Pokémontoernooi. Een paar jaar later zou hij zich in Groningen vestigen. Eerst als uitwisselingsstudent aan de Rijksuniversiteit Groningen, later gaf hij ook les in statistiek. Inmiddels is hij onderzoeker en docent aan de Hanze. „Ik kende iedereen hier al omdat ik ze op toernooien had ontmoet, dat maakte het verhuizen heel makkelijk”.

„Ik begon met een YouTube-kanaal waarin ik de wiskunde achter het spel uitlegde. The Pokémon Company vroeg me later om trainingen te geven over hoe de willekeurigheid van het spel in elkaar zit.”

Hij werd een graag geziene gast bij de Purperen Draak, een bordspellenwinkel waar ze wekelijks samenkomen om Pokémon te spelen. Iedere woensdag zijn Pokémonspelers welkom om bij hem thuis een patatje te eten en samen te kaarten. Op een Nederlands kampioenschap ontmoet hij zijn vrouw, die daar op de zeventiende plek eindigt. „Ze speelt nu niet meer competitief, maar kan het nog goed.”

Hun bruiloft kwam - uiteraard - volledig in het teken van Pokémon te staan. „De bruid, bruidegom en getuigen waren allemaal gekleed in het thema van de Pokémon Eevee”, vertelt competitief speler Bert Wolters na, die in Birmingham ook meestrijdt om punten te scoren. Eevee is uniek, omdat hij in veel verschillende wezens kan transformeren. „Steffen droeg de kleuren van Umbreon en zijn vrouw was Sylveon. Zelf was ik de bliksemPokémon Jolteon, met een geel speldje op mijn pak.”

In 2022 speelde Steffen zijn laatste competitieve wedstrijd, sindsdien gaat hij alleen nog naar toernooien als scheidsrechter. „Competitief spelen vergt ontzettend veel tijd. Want als ik speel, wil ik ook winnen. Nu ik een vrouw en kind heb, is die tijd er simpelweg niet meer.” Als scheidsrechter is hij wel meerdere weekenden per jaar van huis, maar is hij geen tijd meer kwijt aan voorbereiding.

Het werk van een Pokémonscheidsrechter is net als bij traditionele sport. Hij houdt in de gaten of er niet wordt vals gespeeld, of wordt geroepen als twee spelers het oneens zijn over de regels. „Op iedere Pokémonkaart staan specifieke regels, soms lezen twee personen een kaart nét anders. Dan moet jij uitleggen hoe het zit.”

Pokémon is op dat vlak veel complexer dan bijvoorbeeld een potje poker of klaverjassen: er zijn honderden regeltjes en systemen die je goed moet begrijpen om op competitief niveau te kunnen spelen.

Tegelijkertijd is een scheidsrechter ondersteunend. De juniordivisie heeft alleen jonge spelers, voor wie het soms spannend is om aan een serieus toernooi mee te doen. „Bij sommige potjes worden twee talen door elkaar gespeeld, omdat kinderen alleen nog hun eigen moedertaal begrijpen. Omdat ik Nederlands, Deens en Engels spreek, help ik daar veel bij.”

Van het haantjesgedrag bij voetbal is bij Pokémon weinig sprake. Spelers beschrijven zichzelf als introvert, uitslagen worden zonder veel geruzie geaccepteerd. In de toernooizaal is een speciale ruimte waar overprikkelde spelers achteraf in stilte kunnen bijkomen.

Scheidswerk bij toernooien is vrijwilligerswerk, Steffen wordt voor zijn werk niet betaald. Wel zorgt The Pokémon Company dat zijn reis en verblijf worden vergoed. Ook krijgen scheidsrechters vaak dozen met Pokémonkaarten, die in de praktijk ooit veel geld waard kunnen worden. Pokémonkaarten van zo’n dertig jaar geleden zijn nu soms waardevol genoeg om er je hypotheek mee af te betalen. Maar het kan jaren duren tot die waarde wordt bereikt.

Dat is voor Steffen niet de inzet. Hij werkt vooral als scheidsrechter omdat hij zich onderdeel voelt van een gemeenschap. Je ziet steeds dezelfde mensen, het voelt als een vriendengroep. Eén van zijn mede-scheidsrechters vertelt trots hoe hij Steffen ooit op een toernooi ontmoette en nu de peetvader is van zijn dochter. En als de eerste toernooidag voorbij is, spreekt hij met mede-scheidsrechters en spelers af om een biertje te drinken en bij te praten. „Als het niet zo hecht was, was ik allang gestopt”, denkt Steffen.