Toen ze in 2022 als therapeut in aanraking kwam met Parallel Solo Ouderschap (PSO) was Evelien Duiker direct overtuigd: deze methodiek biedt precies de aanpak die ze zocht. Sindsdien is ze vanuit haar eigen praktijk in Wergea actief als PSO-therapeut en geeft daarnaast trainingen aan andere hulpverleners.
Als gezinshulpverlener kwam Evelien Duiker heel wat keren in aanraking met scheidingssituaties. Met name de complexe situaties kwamen vaak op haar bord terecht. Maar niet zelden voelde ze zich in haar rol van hulpverlener eerder machteloos dan helpend. Dat moet anders kunnen. Maar hoe, vroeg ze zich keer op keer af.
Evelien: „Ongemerkt worden veel hulpverleners in de omgeving van zogenaamde hoog-conflict scheidingen meegezogen die situatie in. Daar gaat een enorme trekkracht vanuit. Ik zag om me heen hoe ouders elkaar zó kapot konden maken over de rug van kinderen en hulpverleners dat ook die hulpverleners daar helemaal in meegezogen werden.’’
„Vader doet dit, moeder doet dat, hoorde ik constant om mij heen. Ik heb meegemaakt dat in een klein dorp zelfs de postbode meeging in het conflict en post voor moeder expres bij vader bezorgde. Ik wilde per se uit die zuiging blijven. Ik zou zo graag willen dat kinderen na een scheiding van beide ouders evenveel kunnen blijven houden, dacht ik. Vooral dát was mijn drijfveer.”
Nooit meer als gezin écht samen zijn
Die drijfveer komt niet uit het niets. Evelien is zelf kind van gescheiden ouders. Zoals bij vrijwel iedereen in die situatie staat ‘het moment’ ook bij haar op het netvlies gebrand. „Als een piketpaaltje dat geslagen werd. Een ijkpunt. Het moment dat ik me realiseerde dat wat was, nooit meer terug zou komen,” beschrijft ze.
„Het was op een zaterdagavond. Mijn twee oudere zussen en ik hadden met onze ouders een film gekeken, toen zij zeiden: ‘Nou meiden, we willen jullie wat vertellen…’ Intens verdrietig, maar achteraf gezien heel liefdevol dat ze dat samen gedaan hebben. Met terugwerkende kracht vind ik dat superknap. In mijn vak wordt zoiets een paraplugesprek genoemd, als ware bedoeld om de kinderen te beschermen door als ouders op hetzelfde moment hetzelfde verhaal te vertellen.'’
„Met de kennis die ik nu heb, vind ik dat mijn ouders het destijds best goed gedaan hebben, ook na de scheiding. Samen op verjaardagen zijn bijvoorbeeld kon gewoon, al was er wel een onderhuidse spanning voelbaar. Mijn vader bleef bewust in hetzelfde dorp wonen en mijn moeder heeft het contact met hem nooit in de weg gestaan. Waar nodig overlegden ze met elkaar. Maar ik realiseerde me heel goed dat mijn ouders nooit meer voor elkaar zouden kiezen. We zouden als gezin nooit meer écht samen zijn.”
Evelien werkt altijd met maar één van beide ouders. Foto: Ilva Stoelwinder
Hoe je het ook wendt of keert en hoe goed je het ook probeert te doen als scheidende ouders, een kind wordt geraakt door een scheiding. Dat is nu eenmaal zo, zegt Evelien. „Wat niet betekent dat ouders niet moeten scheiden. Maar dat ijkpunt is er. En die verdeeldheid is er. Wanneer ik bij mijn vader was geweest, voelde ik me schuldig naar mijn moeder, want die had ik een weekend alleen gelaten. Dan probeerde ik zo snel mogelijk de band met haar aan te halen.”
„Hoe kon ik dat het snelste bewerkstelligen? Door even een gezamenlijke vijand te creëren. Dus zei ik iets lulligs over mijn vader. Andersom, als ik naar mijn vader ging, wilde ik direct bonden met hem. Dus zei ik iets lulligs over mijn moeder. Dat zie ik in de praktijk ook veel gebeuren. Het is een onbewust proces. Nu snap ik dat ik daardoor nooit voor de volle 100 procent van allebei heb kunnen houden. Ik voelde altijd een reserve. Want als ik volledig van de een zou houden, deed ik de ander tekort.”
Focus op het welzijn van kind en ouder
In 2022 kwam Evelien via een oud-collega in aanraking met Parallel Solo Ouderschap (PSO). Ze besloot al snel de training te volgen, bij grondlegger Vanessa Maes. Eindelijk viel alles op z’n plek. „Vanessa omschrijft PSO als een visie op ouderschap na scheiden, waarbij de focus ligt op het welzijn van het kind en de ouder in plaats van op het conflict.”
„Het is een vorm van hulpverlening waarbij ik de ouder met wie ik werk stimuleer om zich te richten op de reorganisatie van het gezin en de band met de kinderen te versterken. Wat ik vooral helpend vind, is dat je één op één met een ouder kijkt naar wat er allemaal gebeurd is. Een ouder voelt zich daardoor veel veiliger, omdat die weet dat wat er besproken wordt niet naar de andere ouder gaat.”
Er wordt nogal eens onterecht gedacht dat PSO een ouderschapsvorm is. Eén waarbij ouders niet meer zouden mogen communiceren met de andere ouder. Dat doen ze wel degelijk, benadrukt Evelien. Sterker nog, dat móét. Maar niet meer samen aan één tafel. Door ouders daar niet meer toe te dwingen, wordt een hoop onnodig leed voorkomen.
„Stel je voor dat er tijdens de relatie mishandeling heeft plaatsgevonden. Of misschien zelfs verkrachting. Dan kun je toch niet vragen of die twee even samen aan tafel komen zitten? Maar dat gebeurt helaas wel. Hulpverleners willen dan dat ouders door in gesprek te gaan naar coöperatief ouderschap gaan. In dergelijke complexe situaties is dat gedoemd te mislukken.”
Het accepteren van twee verschillende opvoedsituaties
Institutionele traumatisering, wordt het genoemd. Evelien noemt het oudermishandeling. Het is tevens de reden dat ze, naast dat ze altijd werkt met maar één van beide ouders, volstrekt geen contact heeft met de eventuele (PSO-)therapeut van de andere ouder.
„Dat zou enorm beschadigend zijn voor de therapeutische relatie tussen mij en mijn cliënt. De oplossing bij dergelijke heftige gevallen is in mijn ogen de ouder waarmee ik werk te bewegen naar het accepteren van twee verschillende opvoedsituaties. Dan zie je dat er veel meer rust komt.”
Evelien wil rust brengen, waardoor de ouder de kracht vindt om de eigen pijn te verwerken. Foto: Ilva Stoelwinder
Rust brengen is wat Evelien betreft het hoofddoel van elk PSO-traject: rust voor de ouder én voor de kinderen in relatie met de andere ouder. „Rust waardoor de ouder de kracht vindt om de eigen pijn te verwerken en de kinderen minder met wrok richting de andere ouder te belasten. De weg naar de andere ouder wordt daardoor voor de kinderen als vanzelf wat vrijer.”
In de allereerste plaats gaat Evelien bij een PSO-traject uit van twee zogenaamde parallelle opvoed- of gezinssituaties. Dat is geen stelling, maar een feit. „Het is immers het logische gevolg van het uit elkaar vallen van het oude gezin. Ook het solo ouderschap is daarmee een feit, want beide ouders hebben op de momenten dat de kinderen bij hen zijn alleen de zorg. Die zijn solo aan het ouderen. Verschillen in opvoeding zullen er zijn. Ook dat is wat het is.”
Op een meer zakelijke, praktische manier communiceren
Hoewel ze als PSO-therapeut altijd maar één van beide ouders begeleidt, verwacht ze dus wel degelijk dat haar cliënt blijft communiceren met de andere ouder. Maar niet zonder daarbij steeds opnieuw te kijken naar de manier waarop.
„Dat communiceren met de andere ouder is natuurlijk super lastig. Dan is het fijn dat de ouder waarmee ik werk zijn of haar gevoelens kwijt kan en kan aangeven wat hem of haar dwars zit. Ik fungeer daarbij als een soort extern geweten. Mijn rol is de ouder te stimuleren en te begeleiden om op een constructieve manier met de ouder aan de andere kant van de door ons opgetrokken denkbeeldige ‘muur’ te communiceren; op een meer zakelijke, praktische manier en toon. Én om te voorkomen dat de andere ouder wordt afgevallen.”
Een denkbeeldige muur tussen de gescheiden ouders kan helpend zijn. Foto: Ilva Stoelwinder
„Een voorbeeld,” vervolgt ze, „vader is per ongeluk de zwemtas van dochter vergeten mee te geven. Moeder is daar gefrustreerd over en neigt een rotopmerking te maken, in de trant van ‘Je bent wéér haar zwemtas vergeten, je hebt het zeker veel te druk met je nieuwe gezinnetje.’ Dan kijken we samen hoe moeder ondanks al haar pijn en frustraties toch kan communiceren met vader. Ik denk mee: wat wil je daadwerkelijk overleggen? Wat is handig om te zeggen en wat niet? Hoe reageer je? Af en toe ‘fluister’ ik wat in een oor. Soms, wanneer mijn cliënt keer op keer de grens over blijft gaan en de andere ouder blijft mailen en lastigvallen, stel ik een grens. Want voortdurend negativiteit over de ‘muur’ blijven gooien, werkt alleen maar escalerend.”
Volgens de wet
Op 1 januari 1998 is de Wet uitvoering gezamenlijk ouderschap ingevoerd. Mede dankzij deze wet wordt voorkomen dat kinderen na de scheiding van hun ouders het contact met een ouder kwijtraken. Evelien: „De wet houdt in dat beide ouders na een scheiding ouderlijk gezag houden. Vóór de invoering was moeder meestal voogd en vader toeziend voogd. Als gevolg daarvan raakten veel vaders uit beeld. Al dan niet vrijwillig of moegestreden door de situatie, onttrokken zij zich van het zorgouderschap. Heel verdrietig voor alle partijen. In 2009 kwam daar nog de invoering van een verplicht ouderschapsplan bij. Zonder dat kon een scheiding niet langer worden uitgesproken. Scheidende ouders zijn zodoende niet alleen sterker komen te staan, maar bovenal wordt voorkomen dat kinderen na de scheiding onnodig één van beide ouders moeten missen in hun leven.”
Behalve de PSO-ouder zelf, hebben − wellicht het belangrijkste − de kinderen ontzettend veel baat bij de één-op-één manier van werken, ziet Evelien. „Ouders kunnen zelf zo gekwetst zijn, dat ze niet in staat zijn de kinderen op de eerste plaats te zetten. Hoe graag ze dat ook willen. Een goede ouder zijn terwijl je eigen wereld in elkaar stort, is een enorm zware opgave. Voor die ouders moeten wij als hulpverleners milder zijn.”
Dat klinkt logisch. Evelien kent echter legio casussen waaruit blijkt hoe fout het kan gaan. „Een kind had aangegeven dat het wat meer bij mama wilde zijn, waarop de therapeut de ouders samen uitnodigde om het daar over eens te worden. Na de jarenlange strijd met vader trok moeder die confrontatie niet langer, barstte uit en liep boos weg. ‘Neem jij het kind maar!’, had ze geschreeuwd. ‘Ik wil dit niet meer!’ Naderhand had ze vreselijk spijt. Maar wat gebeurde er: in het dossier kwam te staan dat moeder zichzelf niet in hand had. Terwijl ik toen ik dat hoorde dacht: moeder had door de hulpverlener nooit opnieuw in die situatie gebracht moeten worden!”
Binnen de één-op-één setting van PSO kan zoiets simpelweg niet gebeuren. Daar vindt een ouder behalve veiligheid en een luisterend oor precies de kracht en de moed die nodig zijn om wél die sterke en stevige parallel ouder te kunnen zijn die de kinderen zo broodnodig hebben. Óók op de momenten dat ouders écht niet om elkaar heen kunnen.
Evelien: „Denk aan de schoolmusical, een diploma-uitreiking of de trouwerij van je kind waar je als ouders beiden bij aanwezig wilt zijn. Na afloop van een PSO-traject hoor ik vaak van de ouder terug dat die tijdens zulke gelegenheden veel rustiger is dan voorheen. Alsof de scherpe randen ervan af zijn en de opgedane kwetsuren minder steken dan eerder.”
Ruimte om er wél volledig te zijn voor zoon of dochter
Kortom, de ouder voelt na PSO weer de ruimte om er wél volledig te kunnen zijn voor zoon of dochter. Om, in de woorden van Evelien, „de beste therapeut te zijn voor de kinderen.”
„Ouders mogen versterkt worden in die waarde die ze hebben voor hun kinderen. Wie brengt het kind naar bed? Wie smeert ’s ochtends die boterham? Wie ziet het wanneer het kind verdriet heeft? Daarom is het zo belangrijk om ouders te helpen de ouder-kind-band te versterken. Natuurlijk werk ik met een ouder ook aan zijn of haar kwetsuur, maar met name aan de vraag wat de kinderen van die ouder nodig hebben om tevens een goede band met de ándere ouder op te bouwen; hoe kun je je kind daarin steunen, sturen en stimuleren. Ondanks dat je misschien denkt: vieze vuile gore...”
„Ouders mogen versterkt worden in die waarde die ze hebben voor hun kinderen.'' Foto: Ilva Stoelwinder
Voor Evelien staat de waarde en de werking van PSO buiten kijf. Ook bij minder complexe scheidingen. „Elke scheidende ouder heeft zijn of haar ‘exit-verhaal’; hoe je voor jezelf en tegenover de omgeving uitlegt waardoor het tot een scheiding is gekomen. Wanneer iemand zich het grote slachtoffer voelt van de relatie en de breuk, kan dat het reorganisatieproces in de weg staan. Door met de cliënt naar dat verhaal te kijken en het misschien wel te herschrijven, ontstaan er nieuwe inzichten en kan die persoon uit de slachtofferrol klimmen.”
„Die milde manier van kijken naar ouders bij PSO vind ik heel mooi. Ook in minder complexe situaties helpt deze manier van werken absoluut een scheidende ouder het eigen gezin weer vorm te geven. Daarbij denk ik dat wanneer wij PSO-therapeuten eerder worden ingezet er voorkomen kan worden dat situaties onnodig escaleren.”
Maar heel soms is een situatie zo heftig dat er naast PSO meer nodig is. Bijvoorbeeld wanneer er sprake is van ernstig dwingende controle, schetst Evelien. „Stel je voor: vader heeft moeder en de kinderen altijd onder controle willen houden binnen de relatie. Nu gaat moeder weg en neemt de kinderen mee. Zij kan uit de relatie stappen, maar de kinderen kunnen juridisch niet makkelijk ontsnappen uit zijn greep. Terwijl vader helemaal doordraait, ontstaat er voor hen een onveilige situatie. Dan zal ik samen met mijn cliënt bekijken wat er nodig is voor de veiligheid van de kinderen en die van haarzelf.”
Wat is Parellel Solo Ouderschap
Parallel Solo Ouderschap is een visie op ouderschap na scheiden, ontwikkeld door klinisch psycholoog en systeemtherapeut Vanessa Maes. Tijdens het individuele PSO-traject ligt de focus op:
Ouder verbinden met zichzelf
- Bewustwording van emoties en stress
- Herkennen van triggers en reguleren van emoties
- Beslissingen nemen vanuit eigen waarden
Ouder verbinden met het kind
- De focus verschuiven naar het kind
- Een veilige en stabiele ouder/kind-relatie opbouwen
- Beslissingen nemen vanuit de behoeften van het kind
De-escalatie van het conflict
- Reacties vertragen en emoties reguleren
- Keuzen maken die het conflict verminderen
- Bewust zijn van de effecten van eigen gedrag op het kind
Meer informatie over Eveliens praktijk kun je vinden op evelienduiker.nl. Kijk voor andere PSO-therapeuten in het noorden op ipso.plus.
Het zijn uitzonderingen. Verreweg de meeste keren zorgt de denkbeeldige PSO-‘muur’ precies voor de rust waar Eveliens cliënt zo naar snakt. Hoe bont de andere ouder het ook maakt. „Pas nog heb ik het hier met een moeder over gehad. Vader gebruikte werkelijk álles om haar kapot te maken. Normaal overleg was onmogelijk. Hadden we meer moeten inzetten op een ander traject, zodat de kinderen niet meer naar vader hadden gehoeven, vroeg ik me af.”
„Integendeel, was haar antwoord. Volgens haar was het dan een nóg zwaardere weg geworden, omdat vader haar hoogstwaarschijnlijk beschuldigd had van ouderverstoting. Er was alleen maar meer modder gegooid. Dankzij PSO kon ze zich in elk geval richten op wat de kinderen nodig hadden van haar om het oké te hebben bij vader en de ‘muur’ zo ver op te richten dat zij zelf minder last had van hem. Dat maakte haar een stevige ouder voor haar kinderen en zorgde, ook voor zichzelf, voor rust en stabiliteit. Precies dat gun ik alle scheidende ouders.”
