De Spaanse superster Rosalía tijdens een van de concerten uit haar internationale tour 'Motomami' in het WiZink Center in Madrid dit jaar. EPA/Mariscal
Voor het eerst in het leven van muziekprogrammeur en festivalorganisator Luis Lles uit de Spaanse stad Huesca draait Spaanse pop mee in de wereldtop. Hij weet ook waarom. ,,We zijn teruggegaan naar onze roots.” Spanje is het themaland op popfestival Eurosonic dat van 18 tot 21 januari in Groningen wordt gehouden.
Spaanse popmuziek? Eh, Spanje, dat is toch alleen zon, strand, sangria, inderdaad die vermaledijde flamenco met Spaanse gitaar én voor de ouderen met een goed geheugen hooguit nog een vleugje Julio Iglesias?
Een ernstige misvatting, meent Luis Lles (65), wiens naam in zijn eigen taal even doeltreffend als grappig klinkt als Louis Jazz. ,,Spanje zit momenteel wereldwijd in de top 5 van de hedendaagse popmuziek. Dat is voor het eerst in mijn leven dat ik dat meemaak en het hardop en met overtuiging durf uit te spreken.”
Alleskunnende singer-songwriter Rosalía
Dan ontkom je er niet aan om het te hebben over Rosalía, de alleskunnende singer-songwriter uit Barcelona. ,,Kijk maar eens naar kranten als New York Times (NYT). In hun eindejaarslijstjes van de beste albums van 2022 namen alle drie de NYT-popjournalisten het album Motomania van Rosalía op in hun top 3. Daardoor eindigde ze na Beyoncé in de New York Times op nummer twee. En deze week prijkt Rosalía op de cover van het Amerikaanse popmagazine Rolling Stone.”
De Spaanse superster Rosalía op de cover van het decembernummer van het toonaangevende Amerikaanse muziekmagazine Rollingstone
Lles valt even stil, alsof het hem ontroert, die constatering dat zijn land er momenteel toe doet in de mondiale popscene. Op zijn gezicht straalt zelfs iets van trots. Is hij dat? ,,Ja, ik ben trots op wat er nu in Spanje op gebied van popmuziek gebeurt en wordt gemaakt.” Spanje is het focusland op popfestival ESNS (18-21 januari) in Groningen.
In 2017 haalde Lles de toen in Spanje op punt van doorbreken staande Rosalía naar Huesca. Hij had haar een paar maanden ervoor in Barcelona zien optreden en was meteen verrukt van de huidige wereldster. De popartiest speelde op 18 februari van dat jaar in een klein zaaltje van de Matadero, een monumentaal pand – een voormalig slachthuis – in Lles’ geboorteplaats.
Een beetje doof
Lles is sinds twee jaar met pensioen. Maar de muziek, niet hét allerbelangrijkste maar wel héél erg belangrijk in zijn leven, is nog lang niet verdwenen. ,,Nee, ik kan me geen wereld zonder muziek voorstellen”, zegt hij en voelt bezorgd even aan zijn ene oor, dat een beetje doof aan het woorden is. ,,Ik denk wel eens wat er met me zou gebeuren als ik mijn gehoor zou verliezen. Het lijkt mij de ergste straf. Ik denk niet dat ik het zou kunnen verdragen.”
Luis Lles in Café del Arte in Huesca Foto: DvhN
Muziek horen, zien en beleven doet Lles dus nog volop. Vrijwel bij elk concert in rockcafé El Veintiuno, het Vera of Neushoorn van Huesca, is Lles te vinden. En hij is net terug uit het Franse Rennes. Daar struinde Lles vier dagen rond over de 44ste editie van een van zijn favoriete festivals, het Trans Musicales (60.000 bezoekers), om nieuwe, interessante popmuziek te ontdekken. ,,Ik zag in Rennes tientallen nieuwe bandjes, waaronder vijf groepen die ook op Eurosonicstaan. Het Bretonse festival is voor mij van onschatbare waarde, omdat de meeste bands, afkomstig uit de vier windstreken van de planeet, praktisch onbekend zijn bij het publiek. En dan zoveel moois ontdekken, dat voelt als een waar wonder, als je beseft dat er geen headliners zijn”, zegt hij.
‘Redelijk goede selectie’
Lles is nooit geweest op de evenknie van Trans Musicales, het Groninger popfestival Eurosonic. Hij heeft het wel eens overwogen. Hij vond in Rennes en andere muziekevenementen evenwel voldoende inspiratie om nieuwe, onbekende veelbelovende bands te strikken om in de stad Huesca op festival Periferias en daarbuiten op Pirineos Sur op te treden. ,,De 15 Spaanse bands die in januari in Groningen spelen, ken ik allemaal. Sterker nog, een groot deel ervan heb ik zelf ook naar Huesca gehaald.”
Lles vindt dat op Eurosonic een ‘redelijk goede selectie’ van het huidige Spaanse popaanbod is te zien. Wel had ‘ie ook Rocío Márquez uit het Andalusische Huelva én streekgenoot Bronquio uit Jerez verwacht.
Márquez is een zangeres die traditionele flamenco, maar ook pre-klassieke en zelfs Arabische muziek op een tikje avantgardistische, vaak jazzy wijze vertolkt. In Rennes zag Lles haar in een gewaagde experimentele samenwerking met ex-punker Bronquio, die zichzelf de Leonardo da Vinci van de electronic scene noemt.
,,Rocío Márquez beheerst verschillende muziekstijlen van flamenco, en soms zingt ze haar teksten in copla’s”, zegt Lles. De copla is een dichtvorm van vier – vaak prikkelend, tikje seksueel getinte – verzen die voorkomt in veel Spaanse populaire (volks)liedjes en in de literatuur. In 2020 ontving Rocío Márquez als eerste Spaanse artiest ooit de Frans/Amerikaanse prijs Les Victoires du Jazzvoor het beste wereldmuziekalbum voor haar plaat Visto en El Jueves.
Popmuziek als hobby
Rosalía dit jaar als cover van het decembernummer van Rolling Stone, Márquez een grote muziekprijs en Spanje als themaland op Eurosonic. En dát voor een popland waarvan Lles twee jaar daarvoor nog zei: ,,Ser un programador responsable en un país en el que la música vale dos duros es muy difícil.” Ofwel: Het is heel moeilijk muziekprogrammeur te zijn in een land waar het publiek nog geen 10 pesetas (een duro is 5 peseta’s, de oude Spaanse, vrij waardeloze munt) overheeft voor muziek.
,,Wat ik daarmee bedoelde is dat in Spanje het maken van popmuziek in het algemeen niet als culturele uiting, maar vaak nog als hobby wordt gezien. Muziek is van oudsher in onze cultuur meestal niet meer geweest dan de begeleiding van een feest, een bruiloft. En later, zoals op de vele festivals in Spanje, als begeleiding van alcohol drinken of drugs gebruiken.”
Rosalia Foto: EFE/Mariscal EPA/Mariscal
Spannend en vernieuwend
,,De verklaring voor het popsucces van Spanje nu ligt denk ik in de keuze die artiesten zoals Rosalía en Márquez maken. Ze gaan terug naar de roots van de cultuur van ons land, ze gebruiken flamenco en copla’s in hun muziek. Ze durven ermee te experimenteren. Dat leidt tot avantgardistische pop, spannend en vernieuwend. En, ook nog eens commercieel uiterst succesvol. Ik zei al, voor het eerst in mijn lange leven als muziekverslaafde en programmeur staat Spanje in de top van de mondiale popmuziek die ertoe doet, omdat die én een groot publiek bereikt én door de popcritici wordt bejubeld.”
Lles rekent ook af met de fabel dat het zingen in de Spaanse taal lange tijd triomf in de popwereld in de weg stonden. ,,In Latijns-Amerika zingen ze altijd in het Spaans. Kijk naar Bad Bunny, de rapper uit Puerto Rico. Die is sinds 2020 de meest gestreamde artiest ter wereld. Hij zingt in het Spaans en hij smeedt vaak reggaeton en latin trap aaneen in zijn vernieuwende rap en hiphop.” Lles is groot fan van reggaeton, een muziekstijl die zijn oorsprong vindt op Puerto Rico. ,,Ook in Spanje wordt er driftig mee geëxperimenteerd. Reggaeton is zo verfrissend.”
‘Indiepop-ziekte’
Luis Lles noemt nog een reden waarom Spanje lange tijd voor spek en bonen meedeed in de eredivisie van de popmuziek. ,,Jarenlang leden we hier aan wat ik de ‘indiepop-ziekte’ noem. Spaanse bandjes kopieerden, vaak in de eigen taal zingend, bekende Engelse of Amerikaanse indierock-groepen. Daar zitten ze buiten Spanje niet op te wachten. Maar wel op authentieke, vernieuwende muziek, zoals van Rosalía, Rocío Márquez en Bronquio. Het bewijs is er!”
Deze drie Spaanse bands mag je op Eurosonic volgens Luis Lles niet missen:
1. Queralt Lahoz
2. Maestro Espada
3. Marina Herlop
Meer informatie: esns.nl
Wie is Luis Lles die The Slits naar Spanje haalde?
Luis Lles studeerde economie en was in de Spaanse stad Huesca ook lange tijd docent in dat vak. Muziek speelt vanaf zijn tienertijd een rol in zijn leven. Tijdens een studiereis in 1978 naar Londen ontdekt hij de nieuwe muziekstroming punk. Hij maakt er een live-concert mee in het Lyceum van John Cooper Clarke, the Buzzcocks en the Slits. Die laatste vrouwenband haalt hij in 2010 naar Huesca voor hun debuutoptreden op Spaanse bodem tijdens Lles’ eerste Periferias festival. Lles was er directeur van en later ook van een ander groot publieksfestival, Pirineos Sur. Jarenlang was hij de belangrijkste cultureel adviseur van de gemeente Huesca, een provinciestadje met 50.000 inwoners dat altijd in de schaduw staat van het nabijgelegen, veel grotere Zaragoza en ook wat verstopt aan de voet van de Pyreneeën ligt. Lles is betrokken bij de oprichting van een popmagazine Rockdeluxe, publiceerde in de jaren 90 boeken over de opkomst van house en dance, schrijft over pop in Spaanse kranten en heeft nog steeds een eigen programma op Radio Huesca.
