Insectendeskundige Aglaia Bouma had zelf een insectenfobie. Foto: Frans Bouma
De dagen lengen en de temperatuur stijgt. Tijd om weer zonder jas of in een T-shirt naar buiten te gaan. Maar dan… gezoem of geprik. Zomers weer is heerlijk, maar wordt nog veel fijner als je leert te houden van alles wat kruipt, zoemt en steekt.
„Insecten zijn geweldig.” Het enthousiasme klinkt door in de stem van entomoloog Aglaia Bouma. De insectendeskundige van Naturalis, een van de grootste biodiversiteitsinstituten ter wereld, dacht er niet altijd zo over.
Na een steek van een hoornaar en een bijna-fatale allergische reactie ontwikkelde ze een insectenfobie. ,,Wie bang is voor insecten, herkent het patroon. Je schrikt, springt op en loopt of liever, rent weg. Dat voelt als opluchting. Feitelijk ben je dus je angst aan het belonen. Toen ik dat doorhad, ben ik ermee gestopt.” Ze ging insecten bestuderen.
Onbekend maakt onbemind
De kern bij alles wat kruipt, vliegt, stoort en angst aanjaagt: onbekend maakt onbemind. ,,Al heb je alleen de meest basale kennis over insecten, dat levert je al heel veel op”, verdedigt Bouma de beestjes.
Het RIVM helpt daarbij. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu gaat over onze gezondheid en heeft een website boordevol informatie. Of het nou de wesp, rups, teek – trouwens geen insect, maar een spinachtige – of mug betreft, de meeste risico’s van vliegende en kruipende schepselen zijn goed te beheersen.
De teek ziet de mens als een heerlijk hapje. Foto: 123RF
Neem de mug. Die is dol op stilstaand water, dus check regelmatig tuin of balkon. Gooi schotels leeg, verwijder water van dekzeilen en maak de dakgoot regelmatig schoon. Voorkom dat muggen eitjes kunnen leggen. En ververs het water in het kinderzwembadje of gooi het weg.
’Als iemand mij slaat, word ik ook boos’
Bouma: ,,En bewaar de rust. Bij de wesp is dat overduidelijk: een wesp die je wegmept, wordt prikkelbaar. Als iemand mij slaat, word ik ook boos. Dan wil ik ook terugmeppen.”
Verhalen over ’zomaar’ gestoken worden, kloppen volgens haar meestal niet. ,,Waarschijnlijk is ze twee meter verderop al opgejaagd en ben jij de klos. Ik zeg expliciet zij, want alleen de vrouwtjes steken.”
Begrijpen waarom wespen reageren zoals ze doen, maakt het ook al gemakkelijker hun gedrag te accepteren.
Aan het begin van de zomer heeft de wesp larven te voeden en is dol op een stukje vlees dat mensen op hun bord hebben. In de nazomer komt ze op zoetigheid af omdat hun eigen suikerbron — de larven in het nest — wegvalt. Bouma: ,,Dan komen ze naar je limonade toe. Dat geldt trouwens maar voor twee van de twaalf wespensoorten die we kennen, namelijk de ’gewone’ en de Duitse.”
Wespen helpen met uitroeien insecten
Ondertussen hebben wespen de hele zomer muggen, rupsen en vliegen weggehaald. ,,Je wilt van niks te veel hebben,” zegt Bouma. „Wespen houden de aantallen in toom.”
Dat omdenken over insecten kan ook goed worden toegepast op muggen. Zij hebben zeker een functie, hoe irritant ze ook zijn. Zonder muggen zouden vleermuizen, vogels, kikkers en salamanders nauwelijks voedsel hebben. En wederom, alleen de vrouwtjes steken, en louter omdat ze een bloedmaaltijd nodig hebben om eitjes te kunnen leggen.
„Wie bang is voor insecten, herkent het patroon. Je schrikt, springt op en loopt of liever, rent weg. Dat voelt als opluchting. Feitelijk ben je dus je angst aan het belonen”, zegt insectendeskundige Aglaia Bouma over onder meer de wesp. Foto: Persbureau Meter
Het rode plekje is een normale reactie. ,,Als je niet krabt, heb je er maar een dag last van,” zegt Bouma.
Een positieve benadering geldt zelfs voor teken. Jaarlijks lopen naar schatting 1,5 miljoen Nederlanders een tekenbeet op. Ongeveer 27.000 mensen krijgen de ronduit ellendige ziekte van Lyme, blijkt uit cijfers van het RIVM. Het verraderlijke is dat veel mensen zich een beet niet eens herinneren. ,,Niet iedere tekenbeet leidt tot de ziekte, maar alertheid blijft belangrijk,” benadrukt het RIVM. De tip: check na een dagje natuur, zelfs in de speel- of achtertuin, altijd even je hele lijf.
Goede kanten van de teek
Desondanks hebben deze achtpotigen ook goede kanten. Ze dienen als voedsel voor spreeuwen en eksters, helpen populaties van wilde dieren in balans houden door zwakke dieren te selecteren en dragen bij aan biodiversiteit. Wetenschappelijk gezien biedt hun speeksel potentieel voor nieuwe medicijnen tegen bloedstollingsproblemen.
De processierupsen hechten zich in Nederland vooral aan eiken. Met name de haartjes van deze rupsen geven huidirritatie bij mensen. Foto: Persbureau Meter
En die vreselijke processierupsen, of ze nu in een eik dan wel een den zitten? Ondanks de brandharen, waar mensen en huisdieren last van kunnen hebben, zijn zij ook een belangrijke voedselbron voor verschillende vogels.
Vorm van wraak
Leuk detail: sommige sluipwespen leggen eitjes in deze rupsen, waarna de larven de rups van binnenuit opeten. En toegegeven: dat voelt als een kleine vorm van wraak en dat allemaal dankzij de ons zo gevreesde wesp.
De rode draad in alle adviezen: kennis haalt de angel uit angst en irritatie. Wie weet wat hij ziet, reageert rustiger. Wie rustiger reageert, verkleint de kans op problemen.
De zomer wordt er niet insectenvrij van, maar wel overzichtelijker. En vooral een stuk minder spannend.
