Armenië is voor veel jonge Russen die het gehad hebben met Vladimir Poetins repressie of de wijk namen vanwege diens oorlog in Oekraïne een oase. Hoe anders was dat een jaar of twintig geleden, toen buurland Georgië nog de lieveling van Brussel was. Maar de schaduw van Rusland hangt nog altijd dreigend boven het kleine Kaukasuslandje.
„Mijn vrouw en ik voelen ons hier zó thuis. En nog beter dan dat”, vertelt de 26-jarige ICT’er Misja (niet zijn eigen naam) in het centrum van de Armeense hoofdstad Jerevan. Eerder hadden ze het in de Kazachse hoofdstad Astana geprobeerd, maar daar was het te koud. „Over de steppe waait de wind altijd”, huivert Misja nog steeds als hij eraan denkt.
Lang heeft hij Rusland nog een kans gegeven, al was hij ‘in shock’ door de invasie in Oekraïne, nu vier jaar geleden. „Maar ik wilde eerst mijn universiteit afmaken en wachten tot de bodem echt was bereikt”, legt Misja uit.
Dat gebeurde toen in september 2022 de Russische president Poetin de mobilisatie van ruim driehonderdduizend man afkondigde. „Ik heb een medische verklaring, waardoor ik niet in militaire dienst hoef”, zegt Misja. „Maar toen de politie ineens auto’s begon aan te houden om jonge mannen te controleren, werd ik bevangen door doodsangst.”
Het was een goede keuze
Dat lot trof honderdduizenden jonge Russen in die dagen. Sommigen trokken het na de invasie in Oekraïne al niet langer. Anderen, zoals Misja, maakten zich uit de voeten toen Poetin hen ruim een halfjaar later onder de wapenen riep. Veruit de meesten van hen streken neer in de landen van de voormalige Sovjet-Unie, omdat ze daar geen visum voor nodig hebben. Naar schatting zo’n honderdduizend Russen trokken naar Armenië, van wie zo’n veertigduizend er nog steeds wonen.
Het was een goede keuze. In Armenië spreekt bijna iedereen Russisch nog als tweede taal. En in tegenstelling tot Georgië, waar de bevolking altijd al een moeizame relatie had met de grote noorderbuur, doen Armeniërs niet moeilijk over de taal van de voormalige kolonisator. „Een kennis van me probeerde in een winkel in gammel Armeens te bestellen. Waarop de Armeense dame achter de toonbank zei: ‘Spreek toch gewoon Russisch’,” grinnikt een uitgeweken Russische journaliste in een van de hippe koffietenten die Jerevan rijk is.
Het beeld van Rusland als beschermheer bleek een mythe
De Ruslandvriendelijke houding van de Armeniërs heeft een reden. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991 lag het kleine landje met zijn drie miljoen inwoners ingeklemd tussen de aartsvijanden Turkije en Azerbeidzjan. „We zijn voor onze veiligheid gewoon totaal afhankelijk van Rusland”, hoorde je tien jaar geleden overal in het land.
Maar het beeld van Rusland als beschermheer bleek een mythe toen Armenië en Azerbeidzjan in 2020 en 2023 een zoveelste oorlog uitvochten om de Armeense enclave Nagorny-Karabach, Artsach in het Armeens. Azerbeidzjan veroverde de regio, die op Azerbeidzjaans grondgebied ligt, in een blitzkrieg. Zo’n honderdduizend etnische Armeniërs, wier generaties er eeuwenlang hadden gewoond, redden zich het vege lijf door naar Armenië te vluchten.
Inmiddels ziet 30 procent Rusland als de grootste bedreiging
Rusland stond erbij, keek ernaar en stak geen vinger uit. Het deed de Armeniërs de schellen van de ogen vallen, ze zagen Moskou ineens als een verrader. Beschouwde voor het verlies van Artsach nog zo’n 70 procent van de Armeense bevolking Rusland als bondgenoot, inmiddels ziet 30 procent Rusland als de grootste bedreiging. Begrijpelijk, dat de Armeense regering inmiddels stapvoets probeert richting de Europese Unie te bewegen.
Daardoor maakt het land een diametraal tegenovergestelde beweging van buurland Georgië, waar het bewind weer steeds verder aanschurkt tegen Moskou. Jonge Russen zijn er allang niet meer veilig. Er zijn verhalen bekend van Russische activisten die in de cel zijn beland wegens ‘drugssmokkel’, waarbij de veiligheidsdienst op de luchthaven in Tbilisi botweg cocaïne in hun tas heeft gestopt. Russische praktijken.
Intussen zien radicale elementen in Rusland het afdrijven van Armenië tandenknarsend aan, wat zich vertaalt in agressieve dreigementen. Propagandisten roepen op de Russische televisie openlijk om de annexatie van de vroegere Sovjetrepubliek.
Rusland zal proberen een pro-Russische oligarch aan de macht te krijgen
In juni zijn er parlementsverkiezingen, waarbij de partij van de behoedzaam tussen Moskou en Brussel laverende premier Nikol Pasjinjan waarschijnlijk gaat winnen. Het lijdt geen twijfel dat Rusland, evenals vorig jaar in Roemenië en Moldavië, zal proberen door een giftige desinformatiecampagne een pro-Russische oligarch aan de macht te krijgen. Armenië heeft de EU al om hulp gevraagd in de bestrijding van Russische inmenging.
Misja is vooralsnog heel gelukkig en heeft nauwelijks vrees voor de lange arm van het Kremlin. „In Rusland heb je altijd het gevoel dat de staat je geen kans geeft. In Armenië bestaat er respect voor elkaar. En het belangrijkste: het is vrij en democratisch.”
