Bennie Kok is al jaren bezig met het optuigen van een natuurbegraafplaats bij Zuidhorn. Foto: Anjo de Haan
Natuurbegraafplaatsen schieten als paddenstoelen uit de grond. Ook in Groningen. Zeven vragen over het populaire fenomeen.
Allereerst, wat is natuurbegraven eigenlijk?
Zoals de naam al zegt, gaat het om begraven van een kist of urn in de natuur. Vaak in een natuurgebied met wandelpaadjes, bankjes en een gebouw voor de uitvaart. Verwacht hier geen grafstenen of rouwboeketten, een natuurbegraafplaats is een stuk soberder. Nabestaanden ontvangen gps-coördinaten om de plek aan te geven en soms ligt er een boomschijf met een naam erop. Alles om het groen te laten gedijen, zo moet de kleding en de kist van de overledene van natuurlijk afbreekbaar materiaal zijn gemaakt.
Hoe staat het nu met natuurbegraafplaatsen in Groningen?
Natuurbegraafplaatsen duiken overal op. Steeds meer mensen in Nederland kiezen om zich zo te laten begraven: van 349 mensen in 2014 naar 3504 in 2024. Groningen telt op dit moment drie natuurbegraafplaatsen, in de buurt van Sellingen, Winschoten en Adorp. En de lijst breidt de komende jaren uit
Welke plekken komen daar nog bij?
In Slochterentoveren twee uitvaartondernemers een terrein om tot natuurbegraafplaats Roegwold. De graafmachines zijn al flink in de weer om het geschikt te maken voor 4000 tot 5000 graven. In 2026 starten de werkzaamheden van natuurmonumenten inGroningenom bij Kardinge een natuurgebied aan te leggen met 10.000 plekken, verreweg de grootste. Bij Stadskanaalis een paar jaar geleden een gebied aangewezen, maar concrete plannen ontbreken nog.
Binnenkort hoopt Bennie Kok (68) daar zijn Horstenhof aan toevoegen, een natuurbegraafplaats bij Zuidhorn.
Langs het Van Starkenborghkanaal moet de ingang komen van de natuurbegraafplaats Horstenhof. Foto: Anjo de Haan
Wat zijn de plannen bij Zuidhorn?
De plannen van Kok zijn de nieuwste toevoeging. Het gaat om het gebied pal naast het Van Starkenborghkanaal, tussen Aduard en Zuidhorn. Het is zo’n plekje waar de natuur écht is. De 25 hectare grond bestaat uit een bos met alle tinten groen, gigantische stukken rietveld, en zandigere bulten met schelpjes. „Hier ligt de bagger van de verbreding van het Van Starkenborghkanaal in de jaren zestig”, legt Kok uit. Het steekt daarom flink uit boven de omliggende weilanden.
Dat maakt het geschikt voor een natuurbegraafplaats. Na jaren plannen smeden en sparren met de gemeente en provincie, lijkt het einde in zicht. Het plan nu: een afgesloten natuurbegraafplaats met een kleine parkeerplaats voor uitvaarten en een pad voor de stoet. Er zijn zo’n 200 begraafplekken en nog eens 200 plaatsen voor urnen. Geen wandelpaden, genummerde plekken of een gebouw.
Het grootste deel is en blijft natuur. Ontoegankelijk voor mensen, het terrein van de koeien en schapen die er ronddwalen en tegelijkertijd de boel kortwieken.
Project van lange adem
Ruim vijf jaar is Bennie Kok bezig het terrein om te dopen tot een natuurbegraafplaats. De realiteit blijkt weerbarstig, tot nu toe is het vooral plannen schrijven en onderzoeken uitvoeren. Het veranderen van de bestemming is geen makkelijke klus, verzucht hij.
Volgens Walter Kooy, voorzitter van branchevereniging BRANA, kost het optuigen van een natuurbegraafplaats vijf tot zeven jaar. „Je moet eelt op je ziel hebben en geduldig zijn”, zegt hij. Gemeenten krijgen zelden zo’n aanvraag op hun bureau, het duurt daarom lang om alles vast te leggen. Daarna kan het zijn dat omwonenden nog bezwaar aantekenen.
Initiatieven sneuvelen bij de dure onderzoeken. Of omdat het simpelweg te lang duurt. Kok gooit de handdoek niet in de ring, maar klaagt wel over het stroperige proces en onduidelijke ambtenaren.
Waarom is natuurbegraven zo populair?
Natuurbegraven is dus overduidelijk in een opmars. Daar zijn verschillende verklaringen voor. Soms is het simpelweg de mooie omgeving die lonkt, natuurmensen die een plek willen in de bloeiende heide en tussen de zingende vogels. En het wordt vaak gepresenteerd als een duurzaam alternatief, al blijkt duurzaamheid tot verbazing van onderzoeker Brenda Mathijssen geen grote rol te spelen. Ze doet aan de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek naar sterven, dood en rouw.
Vaker trekt het idee van eeuwig grafrust mensen over de streep, stelde Mathijssen eerder in deze krant. Waar de opruimlust en steeds vollere begraafplaatsen zorgt voor de ruiming van graven, gebeurt dat op een natuurbegraafplaats niet. Voor eeuwig blijven de graven intact. Praktisch, want dan hoeven nabestaanden niet een keuze te maken over het wel of niet verlengen van het grafrecht.
Wat kost zo’n plekje in de natuur?
Het prijskaartje van een natuurbegrafenis hangt af van een heleboel factoren. Het belangrijkste verschil met andere begraafplaatsen is de prijs van een plek. Er is eeuwig grafrust. De plek hoef je dus niet verlengen, dat scheelt in de portemonnee.
Zo kost een plekje op de natuurbegraafplaats bij Winschoten nu 3750 euro, in Sellingen loopt de prijs op tot 4000 à 5000 euro. Bij Adorp is dat 4500 euro. De gemeentelijke begraafplaats van Westerkwartier kost ongeveer 2000 euro voor tien jaar. Daarna kunnen nabestaanden het verlengen en moeten ze opnieuw betalen voor een aantal jaren.
Daarnaast zijn er geen kosten voor de grafsteen en zijn er geen onderhoudskosten. Daardoor is een natuurgraf vaak goedkoper.
Natuurbegraven wordt steeds populairder. Foto: Anjo de Haan
Wat moet ik doen om op een natuurbegraafplaats te liggen?
Bij veel natuurbegraafplaatsen kun je een plek reserveren, maar zonder reservering is er vaak nog plek. Een reservering gebeurt vaak na een wandeling in het gebied, waarbij iemand zelf een plek kan uitkiezen. De kosten worden dan direct betaald.
Dat er veel vraag naar is, merkt Kok ook bij zijn natuurbegraafplaats bij Zuidhorn. De plannen zijn nog niet rond, maar een hoop mensen hebben Kok al aan de mouw getrokken om een plekje te reserveren. Maar hij plaatst wel een kanttekening: „Een plek reserveren kan zorgen voor problemen als daar een bijna uitgestorven vogeltje broedt. Dan moet je een stukje uitwijken.”
Tegelijkertijd raken de gemeentelijke begraafplaatsen in de omgeving vol door de forse groei van de forensendorpen, de gemeente doet nog onderzoek naar de mogelijkheden voor een uitbreiding.
