Het hotel op Ameland waar de raadsleden, burgerleden, griffier en burgemeester van Tytsjerksteradiel verbleven. Foto: Jan Spoelstra
Onvriendelijke opmerkingen en ongewenste aanrakingen. Een reconstructie van wat er misging bij het kennismakingsuitje van de gemeente Tytsjerksteradiel op Ameland.
21 april, 16.39 uur. Een raadselachtig persbericht bereikt de LC-redactie. Tijdens de introductiedagen van de raadsleden van Tytsjerksteradiel op Ameland was er een ‘situatie’ die ‘als ongewenst werd ervaren’.
Burgemeester Kanter Breuker is daarom in gesprek met raadsleden over de ‘onderlinge omgangsvormen’.
Het persbericht schudt iedereen wakker. Bij de raadsvergadering, twee dagen na de verklaring van de burgemeester, zijn alle regionale media aanwezig. Wat is er in vredesnaam gebeurd, eind maart?
Vroeg verzamelen
Het is vroeg als de raadsleden, burgerleden, griffier en de burgemeester zich op vrijdag 27 maart verzamelen bij de pier van Holwert. Om 8.30 uur zit het gemeentebestuur op de boot naar Ameland.
Daar wacht ze een vol programma. Allemaal bedoeld om kennis te maken met elkaar en met het raadswerk.
Zo’n kennismakingsuitje is gebruikelijk. Vaak is dat ergens buiten de gemeente. Tytsjerksteradiel kiest voor Ameland.
Er wordt dringend gesproken over 'iets' op Ameland. Foto: LC
Echt nodig zijn de introductiedagen eigenlijk niet. De meeste deelnemers zaten de vorige periode ook al in de raad van Tytsjerksteradiel. In het gemeentehuis in Burgum lopen slechts een stuk of acht nieuwe mensen rond. En zelfs zij zijn voor velen wel bekenden.
Gezellig
Het is gezellig op het eiland. Er wordt gefietst, gewandeld en geluncht. Voor iedereen lijkt duidelijk dat die gezelligheid een doel heeft: straks beter kunnen functioneren als gemeenteraad.
Om 13.00 uur begint het educatieve gedeelte. In een zaaltje van het Fletcher Hotel Noordsee wordt uitleg gegeven over hoe burgers kunnen inspreken, hoe het debat en de besluitvorming werkt. Van begin tot eind wordt een raadsvergadering geoefend.
Afsplitsing
Als dat rond 16.00 uur is afgelopen, splitst de groep zich op. Fractievoorzitters nemen één afgevaardigde mee en praten in besloten kring verder over hoe de coalitie gevormd moet worden.
In een zaaltje van het Fletcherhotel Noordsee op Ameland kreeg de gemeenteraad van Tytsjerksteradiel uitleg over het raadswerk. Foto: Jan Spoelstra
De andere politici trekken vanaf dat moment hun eigen plan. Het ene groepje kiest voor een strandwandeling, een handjevol begint dan met drinken.
Het diner
Voor het diner om 18.30 uur komt iedereen weer samen. Medewerkers van het Noordseehotel vragen de groep op een gegeven moment om zich te verplaatsen naar de bar. Burgemeester Kanter Breuker is daar niet meer bij, maar een deel van het gezelschap zet de avond aan de bar voort. Daar gaat het mis.
Volgens ooggetuigen hebben Kevin Wiersma en Binne de Vries van Better Foar Tytsjerksteradiel (BFTD) te diep in het glaasje gekeken.
Grote winnaar
Hun partij is de grote winnaar van de verkiezingen. In de vorige raad had BFTD drie zetels, maar die hadden ze verworven als BVNL onder leiding van Nynke Koopmans. In mei 2024 kondigde fractievoorzitter Jesse Looijenga aan verder te gaan als lokale partij BFTD.
Twee jaar later knalt de partij de raad in met vijf zetels. Daarmee is haar invloed even groot als die van de grootste partij, het CDA.
De lokale partij heeft dan ook een flinke vinger in de pap bij de coalitievorming. In de raadsvergadering, een paar dagen voor de reis naar Ameland, gaven de fractievoorzitters al aan: ze kunnen niet om BFTD heen.
Aan de bar
Terug naar de bar op Ameland. Daar maakt BFTD’er Wiersma een onvriendelijke opmerking tegen de kandidaat-wethouder van Pro, vroeger GroenLinks-PvdA. In grove bewoordingen maakt het raadslid duidelijk dat hij die rol voor haar niet ziet zitten.
Binne de Vries, het raadslid dat door BFTD als wethouderskandidaat werd gepresenteerd, gedraagt zich op een andere manier ongepast.
Hij legt bij drie politici een arm over hun schouders, raakt een rug en buik aan. Seksueel wordt het niet, maar de mannen vinden het vervelend en grensoverschrijdend. Het past niet bij hoe een raadslid zich hoort te gedragen, vinden ze.
Zaterdag
Bij het ontbijt de volgende dag is de sfeer veranderd. Toch gaat de introductie over het raadswerk die zaterdag verder zoals gepland.
Het eerste onderwerp is ‘integriteit en gedragscode’. De politici krijgen uitleg over belangenverstrengeling, verboden handelingen en onverenigbare functies.
Daarna staan er nog een lunch en een fietstocht op het programma. Meerdere mensen kiezen ervoor om deze over te slaan.
De een vindt het te slecht weer voor een rondje fietsen, de ander heeft thuis verplichtingen. Voor een paar mensen is het gedrag van vrijdagavond de reden om eerder te vertrekken.
Het gemeentehuis van Tytsjerksteradiel in Burgum. Foto: Marcel van Kammen
Op de vaste wal gaat het raadswerk eerst door alsof er niks aan de hand is. Op 31 maart wordt officieel afscheid genomen van de vertrekkende raadsleden, op 1 april leggen de nieuwe raadsleden de belofte af.
Twee weken daarna is de eerste reguliere vergadering. Er wordt gesproken over een basisschool die de deuren moet sluiten, een woningbouwplan komt langs. Alles lijkt zijn gang te gaan, maar achter de schermen spreekt de burgemeester met raadsleden over wat er op het eiland is gebeurd.
Het persbericht
Dan, bijna een maand na de introductiedagen op Ameland, stuurt burgemeester Kanter Breuker het persbericht.
Naar die mededeling verwijst woensdagochtend fractievoorzitter Jesse Looijenga van BFTD. ‘Hier heb ik niks aan toe te voegen. Mochten er nog andere vragen zijn, verwijs ik je graag door naar de burgemeester.’
Na vragen van de Leeuwarder Courant aan Wiersma en De Vries komt BFTD woensdagavond toch met een verklaring. De partij geeft het ongepaste gedrag van beide mannen toe. ‘Dat betreuren we ten zeerste.’
Over de ongepaste aanrakingen van De Vries schrijft de partij dat de ‘De Vries in een informele sfeer collega’s ongewenste omhelzingen heeft gegeven’.
Volgens de partij zijn er daarna gesprekken geweest met de betrokken personen. ‘Tijdens deze gesprekken zijn er meermaals excuses aangeboden.’
Ook over de onvriendelijke uitspraak van Wiersma is een gesprek geweest met de betrokken mensen, zegt BFTD. Daarvoor zijn eveneens excuses aangeboden.
Welke gevolgen dit gedrag heeft, is nog niet duidelijk. ‘Naar aanleiding van deze situatie is er een proces gestart. In afwachting van dit proces doen wij nog geen uitspraken over de conclusies hiervan.’
Gesprekken met de burgemeester
Met dat proces bedoelt BFTD de gesprekken met de burgemeester. Via een woordvoerder laat burgemeester Breuker weten nog steeds in gesprek te zijn met raadsleden over wat er op Ameland is gebeurd.
Daarin zouden raadsleden aangeven dat ze dit achter zich willen laten. ‘En dat ze in goede harmonie onderling willen samenwerken’, schrijft Breuker. ‘Dat is nog steeds onze inzet. Om aan die behoefte van de raad tegemoet te komen, gaan we verder niet in op de aard van het voorval of wie erbij betrokken waren.’
Waarom hij dan een persbericht naar buiten bracht dat zoveel vragen opriep? Raadsleden en de gemeente kregen vanuit diverse media vragen over ‘een situatie op Ameland’, zegt Breuker. ‘Die vragen waren serieus genoeg om te beseffen dat hier publiciteit over zou komen.’
‘Eigen leven’
Met de verklaring wilde Breuker juist voorkomen dat ‘deze verhalen een eigen leven gingen leiden, terwijl raadsleden inmiddels al hadden aangegeven dit achter zich te willen laten. Dat laatste aspect zou in de publiciteit onder kunnen sneeuwen.’
Ondanks dat raadsleden volgens Breuker door willen, wilde de burgemeester wel in gesprek over hoe met elkaar om te gaan. ‘Het neemt niet weg dat we de situatie zelf nog steeds als ongewenst aanmerken.’
Volgens Breuker heeft de avond op het eiland geen invloed op de coalitievorming. Die loopt zoals gepland, zegt de burgemeester.
Verantwoording
Voor dit artikel sprak de Leeuwarder Courant met vijf betrokkenen. Om de anonimiteit van die mensen te waarborgen, kan de groep niet verder gespecificeerd worden. De namen zijn bij de redactie bekend.
Herstel
In een eerdere versie van dit artikel stond dat Arjen Droog als procesbegeleider op Ameland was voor de coalitievorming. Dit is onjuist. Hij begon pas later aan zijn werk als procesbegeleider. De zin is uit het artikel gehaald.
