Pedagoog Martin van Rooijen (59) promoot avontuurlijke speeltuin: ‘Buiten is het saai voor kinderen; ouders zijn overbeschermend’

Stiekem steigers beklimmen, onder de afrastering doorkruipen om op een bouwplaats te komen, ‘inbreken’ in een leegstaand vervallen huis. Het zijn activiteiten die pedagoog Martin van Rooijen (59) gemakkelijk oplepelt: hij tekende ze onlangs op toen hij een zaal vol vaders en moeders vroeg naar hun mooiste jeugdherinnering.

„Ik vroeg of bij die avonturen een volwassene in de buurt was. Natuurlijk niet. En vervolgens vroeg ik de ouders of hun kinderen later zulke fantastische herinneringen aan het buitenspelen zouden hebben’’, zegt hij. Het werd stil in de zaal. Want kinderen spelen steeds minder vaak buiten en zeker niet met louter leeftijdsgenootjes op rommelige plekken.

„Kinderen mogen niet veel, want ouders zijn overbeschermend geworden. Ze zijn zuiniger op hun kroost dan vroeger, ze worden door andere ouders gezien als slechte ouders als ze hun kinderen hun gang laten gaan, waardoor kinderen er niet op uit trekken en maar beperkt risico’s en uitdagingen aangaan’’, zegt Van Rooijen.

Daarnaast, zegt hij, hebben kinderen door (sport)clubs en beeldscherm minder tijd om buiten te rotzooien. Bovendien is het buiten veranderd: het is er aangeharkt en daardoor saai voor kinderen. „Spannende plekken zijn er nauwelijks meer. Reguliere speeltuinen zijn saai en overveilig.’’

Hij timmert al tien jaar aan de weg om daarin verandering te brengen en promoveerde op risicovol spelen. Hij bedacht de avonturenspeeltuin - die hij liever rommelspeeltuin noemt - die twee jaar geleden opende in Utrecht. „Het is er verboden voor ouders, zodat kinderen er hun gang kunnen gaan. Vuurtje stoken, hutten bouwen, slootje springen. Er zijn bosjes, er staat een oude caravan en er is een hoop zooi. Oude rollators en winkelwagentjes bijvoorbeeld, waarmee ze kunnen racen. En sinds kort ligt er een oud zeilbootje, op het droge. Kinderen voelen vertrouwen en verantwoordelijkheid als ze er zelf op uit mogen.’’

Volgens Van Rooijen komen er veel kinderen op af en is het er fantastisch en geweldig. „Kinderen spelen er urenlang, ze raken niet uitgespeeld omdat er van alles te doen is en omdat ze zelf bedenken wat ze gaan doen. Ik hoor van ouders terug dat hun kinderen door hun ervaringen in onze speeltuin meer durven, meer plannen maken en meer met andere kinderen spelen.’’

Voor ouders is de rommelspeeltuin verboden; er zijn altijd twee volwassenen aanwezig. Zogeheten speelwerkers. „Hun hoofdtaak is om onzichtbaar te zijn, zich niet te bemoeien met de kinderen. En ze moeten de speelomgeving aantrekkelijk en uitdagend houden door er steeds iets nieuws of iets raars aan toe te voegen. Vernieuwing is belangrijk: kinderen willen steeds iets anders.’’

Nu in Groningen bij Tuin in de Stad op het Westpark een avonturenspeeltuin in oprichting is, houdt Van Rooijen daar een training voor ‘iedereen die met kinderen werkt’ en geïnteresseerd is in risicovol spelen. „Het is natuurlijk ook belangrijk dat volwassenen op een rommelspeelplek zorgen voor veiligheid. We laten kinderen vrij en we laten ze zelf situaties inschatten, maar als het gevaarlijk wordt, grijpen we in om letsel te voorkomen.’’

De training draagt, hoopt Van Rooijen, bij aan een verandering in buiten spelen, maar eenvoudig is het niet om een ommekeer te bewerkstelligen. „De regelgeving en de veiligheidscultuur zijn bepalend. Maar kijk hoe populair vakantiespelweken en timmerweken zijn. Waarom zijn die zo geliefd? Omdat het er een grote chaos is. Waarom kan dat niet elke dag?’’