Iliyas Hoshyar hoopt dat de protesten in Iran zullen slagen. Foto: Marcel Jurian de Jong
In een kapsalon in Assen wordt met ingehouden adem naar Iran gekeken. Terwijl de protesten zich uitbreiden, gelooft de Iraanse kapper Iliyas Hoshyar (45) voor het eerst dat het regime kan wankelen. „De roep om vooruitgang kan je niet eeuwig onderdrukken.”
Wanneer Iliyas Hoshyar ’s ochtends wakker wordt, grijpt hij meteen naar zijn telefoon. Wat is er vannacht gebeurd in Iran? De ontwikkelingen in zijn geboorteland laten hem geen moment los.
Hoshyar verliet Iran in 2000 en kwam bij toeval in Drenthe terecht. „Ik ben niet gevlucht”, benadrukt hij. „Ik was op doorreis naar Amerika, ontmoette hier een vrouw en ben gebleven.” Een groot deel van zijn familie woont nog in Iran; zelf gaat hij regelmatig terug.
In zijn kleurrijke kapperszaak in Assen praat hij bevlogen over de protesten, die begonnen op de Grote Bazaar in Teheran. Handelaren legden daar het werk neer uit woede over de sterke waardedaling van de munt en de torenhoge inflatie.
Wat begon als economisch protest, groeide uit tot bredere demonstraties tegen het regime. Die houden inmiddels al bijna twee weken aan en hebben zich verspreid over alle 31 provincies van Iran.
Iliyas Hoshyar in zijn kapperszaak Studio Cosi in Assen. Foto: Marcel Jurian de Jong
Kloof tussen machthebbers en bevolking
Hoshyar scrollt door zijn Instagram-account, een eindeloze stroom berichten uit Iran. „Kijk hoe groot dit is”, zegt hij. „Protesten tegen het regime hebben we vaker gezien, maar zó verenigd als nu, dat is echt uniek.”
Sinds de islamitische revolutie van 1979 is Iran een theocratie waarin de hoogste leider, ayatollah Ali Khamenei, de doorslaggevende macht heeft. De onvrede onder de bevolking wordt al jaren aangewakkerd door economische malaise en sociale repressie. Hoge inflatie, armoede en werkloosheid gaan hand in hand met strenge wetten die vooral vrouwen en jongeren treffen.
„De bevolking en de overheid leven in twee totaal verschillende werelden”, zegt Hoshyar. „Een kleine groep regeert met ideeën van eeuwen geleden, terwijl een groot deel van het land vooruit wil. Dat kun je onderdrukken, maar niet voor altijd.”
Slapeloze nachten
Ook de Iraanse Lydia* uit Groningen volgt de ontwikkelingen op de voet. Haar man moest om politieke redenen Iran ontvluchten. Ze woont al bijna veertig jaar in Nederland, maar wil haar verhaal alleen anoniem delen. „Ik ben bang dat het gevolgen heeft voor mijn familie in Iran.” In Groningen, vertelt ze, wonen ook mensen met banden met de machthebbers.
Toch laat ze zich horen. Op sociale media reageert ze onder een pseudoniem op berichten van het regime en mengt ze zich in discussies. „Zelfs goede vriendinnen weten niet welk profiel van mij is.”
Dat Iraniërs ondanks het gevaar massaal de straat op gaan, begrijpt ze goed. „Ik heb er slapeloze nachten van als ik denk aan wat er met de demonstranten kan gebeuren, maar zij nemen dit risico omdat ze geen toekomst meer zien. Mensen denken: wat heb ik te verliezen?”
Het regime slaat de protesten hard neer, maar probeert de onrust tegelijk te temperen met toezeggingen. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn minstens 38 doden gevallen en meer dan 2.000 mensen gearresteerd.
Online circuleren beelden van de betogingen, grotendeels vastgelegd door Iraanse burgers. In tijden van onrust legt de overheid het internet geregeld plat.
‘De vijand van mijn vijand is mijn vriend’
Iran kende eerder landelijke protestgolven. De laatste grote golf was in 2022, na de dood van Mahsa Amini. De 22-jarige vrouw overleed nadat zij was opgepakt door de zedenpolitie vanwege het niet correct dragen van haar hoofddoek. Haar dood leidde tot massale demonstraties tegen het regime.
Toch geloven Hoshyar en Lydia dat deze protesten meer kans maken. Volgens Hoshyar speelt de houding van de Verenigde Staten een rol. „In Iran zeggen we: de vijand van mijn vijand is mijn vriend”, vertelt hij. „Veel Iraniërs zijn misschien geen fan van Trump, maar hij is wel degene die dit regime onder druk zet. Dat voelen mensen op straat.”
Ook Lydia ziet dat effect. „Door de steun van buitenaf hebben demonstranten meer lef. Ze denken: als er iets met mij gebeurt, dan heeft dat gevolgen.”
Trump is ‘locked and loaded’
Trump zegt dat de Verenigde Staten ‘locked and loaded and ready to go’ zijn en zullen ingrijpen als Iran vreedzame demonstranten doodt. Hoe zo’n ingrijpen eruit zal zien, laat hij in het midden. Ook Israël schaart zich openlijk achter de protesten.
Volgens analisten vergroot die buitenlandse druk zowel de kans op escalatie als op hardere repressie. Iran wijst de VS en Israël vaak aan als aanstichters van de onrust, wat het regime ruimte kan geven om protesten met geweld neer te slaan. Tegelijkertijd kan een interventie uitmonden in een breder conflict, met onvoorspelbare gevolgen.
Die zorgen leven minder bij Hoshyar en Lydia. Zij hopen vooral op een einde aan het huidige bewind. „Het is al 46 jaar ellende in Iran”, zegt Lydia. „Sommige Iraniërs zeggen tegen mij: we zijn dood gegaan en in de hel beland zonder het te beseffen. Nu hebben mensen eindelijk weer hoop.”
Een betoger toont een foto van Reza Pahlavi tijdens een demonstratie in Parijs, waar honderden mensen hun steun betuigden aan de protesten in Iran. Foto: Blanca Cruz (AFP)
De naam die rondzingt op straat
In de kapsalon is het druk en levendig. Hoshyar groet de klanten die binnenwandelen met een glimlach, maar zijn blik glijdt steeds weer naar zijn telefoon. „Deze man speelt ook een rol”, zegt hij, terwijl hij een video laat zien van Reza Pahlavi. „Zijn naam hoor je nu vaker.” Tijdens de protesten klinkt die naam als mogelijk alternatief voor het regime.
Pahlavi is de zoon van de laatste sjah, wiens monarchie in 1979 eindigde met de islamitische revolutie. De geestelijken kwamen daarna aan de macht. De sjah oriënteerde Iran sterk op het Westen, maar regeerde autoritair en sloeg oppositie hard neer.
Vanuit ballingschap in de Verenigde Staten roept Pahlavi op tot verzet tegen het huidige bewind, al is onduidelijk hoe groot zijn aanhang in Iran is.
Volgens Hoshyar draait de roep om Pahlavi niet om heimwee naar de monarchie, maar om het gebrek aan alternatieven. „Hij gaat echt niet morgen Iran leiden, dat wil hij ook niet”, zegt hij. „Pahlavi pleit voor een overgangsregering, als de protesten slagen.”
Iliyas Hoshyar volgt de ontwikkelingen in zijn thuisland op de voet. Foto: Marcel Jurian de Jong
„Ik heb de tijd van de sjah nog meegemaakt”, zegt Lydia. „We waren vrij in onze mening, in onze kleding en in hoe we met elkaar omgingen. Het was niet perfect, maar mensen hadden perspectief. Die vrijheid moet terugkomen.”
Hoe ziet de kapper in Assen de toekomst van Iran? Na die vraag wordt hij stil. Hij veegt een traan weg en zegt: „Dat mensen een normaal leven kunnen hebben. Niet hoeven te smeken om eten. Niet meer in angst leven.”
