Wat betekent faillissement Jansma Drachten voor Combinatie Herepoort, de bouwer van de nieuwe Zuidelijke Ringweg in Groningen?

De aannemer is dinsdag door de rechtbank failliet verklaard. Volgens directeur Piet Heslinga van het bedrijf, dat 102 jaar actief was in grond-, water- en wegenbouw (oa onderhoud Friese veerhavens, verbetering waddenzeedijk, stuwen gebiedsontwikkeling Zuidelijk Westerkwartier), heeft de deelname aan de Combinatie Herepoort in Groningen het bedrijf de das om gedaan. Jansma Drachten (60 medewerkers) was het kleinste van de vier regionale bedrijven die met de Duitse bouwreuzen Max Bögl en Züblin (samen ruim 20.000 medewerkers) de gelegenheidscombinatie vormden.

De Duitse bedrijven zitten samen voor 75 procent in het project (elk 37,5 procent), de noorderlingen voor het resterende kwart. Jansma Drachten had net als Koninklijke Sjouke Dijkstra (Leek) 5 procent van de aandelen, Koninklijke Oosterhof Holman (Grijpskerk) en Roelofs Wegenbouw (Den Ham Overijssel) elk 7,50 procent. De curator probeert lopende projecten af te maken. Bij Herepoort nemen collega-bouwers het werk over. Jansma was maar met een paar man (en onderaannemers) aan het werk bij de ringweg. Er zaten ook medewerkers bij Herepoort op kantoor. Zij komen mogelijk in dienst van een van de andere bedrijven. Of Jansma bij een mogelijk doorstart terugkeert in de combinatie is zeer de vraag.

Combinatie Herepoort verkeek zich lelijk op het plan om de Zuidelijke Ringweg in Groningen over een afstand van ruim 10 kilometer te vernieuwen en kruispunten als het Julianaplein en het Vrijheidsplein ongelijkvloers te maken. Het bedrijf deed in 2014 mee aan de aanbesteding en won die in 2016 glorieus met een aanbod om de weg voor 320 miljoen euro te bouwen. Ook de overheid was blij: van het hele project zou 70 procent van alle geld in de regio blijven. Het enthousiasme was er nog steeds bij een ‘herijking’ in 2017: het was de laatste financiële en technische controle voordat de bouw zou starten. Kort na de start van de bouw kwam de combinatie erachter dat zij zich grandioos had verkeken op het grootste infraproject in het Noorden tot dan toe. De bouwtijd werd drie jaar langer (de weg zou volgens de oorspronkelijke planning al klaar zijn) en de kosten namen toe van 320 tot 552 miljoen euro. Dat werd in juli 2020 in een nieuwe vaststellingsovereenkomst vastgelegd als absoluut maximum. Het zou alleen verhoogd kunnen worden door uitzonderlijke en benoemde calamiteiten. Prijsindexacties horen daar niet bij. Combinatie Herepoort moet het hoofdwegennet op 23 september 2024 opleveren. De provincie stak onder meer 78 miljoen euro voor de Wunderline en de verdubbeling van de N33 Noord (Zuidbroek-Appingedam) in het gat van de ringweg. Tot deze week is nooit bekend gemaakt of en hoeveel geld Herepoort op die 552 miljoen moest toeleggen. In een Whatsapp verklaring aan zakenrelaties legde directeur Heslinga van Jansma Drachten maandag uit dat het verlies is opgelopen tot 200 miljoen euro. Als dat waar is, leggen de Max Bögl en Züblin 150 miljoen op het project toe en moeten de regionale bouwers elk 10 tot 15 miljoen bijpassen. Heslinga: ,,We krijgen geen geld meer voor onze werkzaamheden omdat de verliezen oplopen. Daardoor kunnen wij onze facturen en werknemers niet meer betalen.’’

De combiraad van Herepoort (het bestuursorgaan waarin regionale en Duitse bouwers even veel stemrecht hebben) moet nu beslissen wat er gebeurt en hoe het aandeel van Jansma Drachten (de 10 miljoen euro die het moet bijpassen) wordt verdeeld. In dit geval betekent dat dus uitvechten wie het extra verlies oppakt en of daar misschien, voor wat het waard is, extra zeggenschap tegenover staat. Waarschijnlijk kan de opdrachtgever van het project Aanpak Ring Zuid, waar Rijkswaterstaat, provincie en gemeente aan de touwtjes trekken, nu snel een serieuze claim verwachten om tenminste een deel van het verlies te betalen. Herepoort roept al sinds 2020 dat het niet eerlijk is dat alleen de combinatie opdraait voor een reeks onverwachte meerkosten door bijvoorbeeld corona, de oorlog in Oekraïne en de daaraan gelieerde energiekosten. In maart wilde de Groninger gedeputeerde Fleur Gräper (D66) nog niets van een vergoeding weten. Ze hield vast aan de nieuwe vaststellingsovereenkomst met Herepoort en sprak zelfs van een goede deal voor de provincie.

Het lijkt duidelijk dat het voor Combinatie Herepoort met de dag belangrijker wordt om met grote snelheid door te bouwen, als was maar om claims wegens te late oplevering te voorkomen. Met dat harde werken is Herepoort volop aan de slag: overal langs de route wordt volop gewerkt. Voor de grote Duitse bedrijven, die de grote constructiewerkzaamheden voor hun rekening nemen en hun verlies waarschijnlijk al lang hebben afgeschreven, moet het met ruim 6 miljard omzet niet moeilijk zijn om 10 miljoen extra bij te passen en het project af te maken. De zorgen of het de andere drie regionale aannemers lukt om overeind te blijven, zijn door het faillissement van Jansma Drachten toegenomen. Zij zijn groter en hebben financieel meer vet op de botten, maar nietig vergeleken bij de Duitse aannemers. Die zullen geen geld steken in het overeind houden van de regionale bedrijven. De vakbonden noemen het terecht zuur dat de regionale aannemers failliet gaan aan een project dat de regionale economie juist een grote boost had moeten geven.