Hoogleraar Tom Postmes van Rijksuniversiteit Groningen over coronarellen: 'Dit zijn geen incidenten meer, dit is een Nederlands ding aan het worden'

Het is over met de rust in het land. We hebben zo’n dertig jaar in relatief kalm vaarwater gezeten, aldus Tom Postmes, hoogleraar sociale psychologie aan de Rijksuniversiteit Groningen, maar sinds een paar jaar woelt het. Hij noemt de rellen in december vorig jaar na afkondiging van het vuurwerkverbod, de avondklokrellen van afgelopen januari. En dan het nieuwe fenomeen: rellen in de binnenstad na afloop van demonstraties tegen coronabeperkingen.

,,Dit gedrag komt in golven. En we zitten nu met zijn allen op de golf, niet wetend waar die zal eindigen”, zegt Postmes. ,,Na weer een avond rellen wordt er standaard verontwaardigd op gereageerd. Maar dit zijn geen incidenten meer, er is een patroon aan het ontstaan. Dit is een Nederlands ding aan het worden.”

Er moet een aanleiding zijn – in dit geval onvrede over het coronabeleid. Maar of de vonk uit Rotterdam daadwerkelijk overslaat naar andere plaatsen komt vooral door verwachtingen, zegt Postmes. Dat het in Rotterdam zo uit de hand liep, met een brandende politiewagen, schietende agenten en tientallen arrestaties, heeft die verwachtingen in andere plaatsen volgens hem zeker aangewakkerd.

Communicatie op sociale media stookte het vuurtje verder op, zo blijkt uit de gesprekken in de chatgroep Rellen Groningen (175 leden) waarop nieuwsblog Sikkom de hand wist te leggen. Rotterdam kon hier wel eens overtroffen worden, gelooft een van de mensen in de chat, in de aanloop naar de demonstratie in het centrum van de stad. Er wordt opgeroepen vuurwerk, steekwapens of een schroevendraaier mee te nemen, om stenen uit de straat te wrikken.

Rotterdam, Den Haag, Urk, Leeuwarden en Groningen. Postmes wijst erop dat de plekken waar het de afgelopen week tot rellen kwam een traditie hebben met het uitdagen van de macht, bijvoorbeeld tijdens oud en nieuw. Dat maakt bij jongeren die zin hebben in een kat-en-muisspel de verwachting dat het ook nu weer losgaat nog wat groter, volgens Postmes. Te meer omdat we al enige tijd op de genoemde ‘relgolf’ zitten. De drempel om te beginnen wordt verlaagd.

,,Of er geweld wordt gebruikt hangt af van heel veel dingen”, zegt de onderzoeker. ,,Er zit sensatie bij, er zit verveling bij. Informeel noemen wij dit ook wel vervelingsrellen.” Het is te simpel om te stellen dat het allemaal criminelen zijn of dat ze dit puur voor de lol doen, gelooft hij. ,,Dat dit op tal van plekken in het land gebeurt, geeft aan dat er best een gemeenschappelijk motief bij kan zitten”, zegt de hoogleraar. ,,Er zijn vanwege corona enorm veel restricties opgelegd aan de jeugd. Daar hebben jongeren echt wel last van. Voor een deel van de jeugd is het een goede aanleiding om de macht uit te dagen. Om te laten zien: ‘de straat is van ons, wij zijn de baas’.”

Soms is een eind maken aan ‘traditierellen’ simpel, zegt Postmes. Hij noemt het voorbeeld van de rellen in Assen, die er in de jaren zestig zo’n beetje bij hoorden, aan de vooravond van de TT. ,,Men heeft toen bedacht dat er feesten voor de bezoekers moesten worden georganiseerd. Het was in een klap klaar met de rellen”, zegt Postmes. Dezelfde oplossing voor de huidige coronarellen ligt dan weer niet zo voor de hand.