Overstromingen? Watertekorten? Het Westerkwartier is er bijna op voorbereid. Ten noorden van de A7 tussen Leek en Marum wordt gewerkt aan waterbergingsgebieden en natuur

De provincie Groningen en waterschap Noorderzijlvest passen het landschap op verschillende plekken aan om overstromingen én watertekorten in de toekomst te voorkomen. Een van de maatregelen is de aanleg, verspreid over een lengte van ruim 11 kilometer, van drie vrijwel aaneengesloten natuur- en waterbergingsgebieden ten noorden van de autosnelweg A7 (Groningen−Drachten). Bij Lettelbert (De Drie Polders, pal langs de snelweg) en ten noorden van Boerakker (Polder De Dijken−Bakkerom) zit het grootste deel van de klus er al op. Het Dwarsdiep tussen Boerakker en Marum volgt.

Om deze waterbergingsgebieden (tevens natuurgebieden binnen het Natuurnetwerk Nederland) effectief in te zetten, laten provincie en waterschap momenteel ook twee nieuwe compartimenteringsstuwen bouwen naast de Oostwolmerdraai in het Hoendiep (bij de Kerkeweg naar Oostwold Wk) en pal ten noorden van de A7 in het Lettelberterdiep.

Ze liggen straks onzichtbaar op de bodem tot het hoogwateralarm afgaat. Dat gebeurt naar verwachting eenmaal in de 25 jaar. Het waterschap trekt de stuwen dan omhoog en blokkeert zo de aanvoer van Drents water uit het Leekstermeer. Dat water vindt z’n weg richting zee vervolgens via de Munnikesloot/het Peizerdiep ten oosten van Oostwold en het Aduarderdiep.

,,De nieuwe waterbergingsgebieden zijn nodig om het waterprobleem in het Zuidelijk Westerkwartier op te lossen’’, zegt projectleider ErnstJan Cornelius van uitvoeringsorganisatie Prolander. ,,Extra water uit het Leekstermeer verergert de situatie bij calamiteiten en kan het gebied er niet bij gebruiken. Daarom kunnen we dat straks in zulke situaties afsluiten.’’

De gebiedsontwikkeling van het Zuidelijk Westerkwartier, een klus van vele jaren, wordt op steeds meer plekken zichtbaar. De bijna 1,5 kilometer lange beek Marumerlage, bij de oprit naar Drachten, is een jaar of vijf geleden al ingericht. Ze is uitgegroeid tot een populair schaatsgebied, bleek vorige maand.

De veranderingen strekken zich in oostelijke richting uit tot aan Oostwold (Wk). Aan de noordkant van de snelweg is sinds vorig jaar al heel wat gegraven en grond verschoven in het gebied De Drie Polders. In het tussenliggende gebied ook, maar daar zijn de werkzaamheden nog niet begonnen of vallen ze voor de meeste mensen niet zo op, omdat ze verder van de snelweg af liggen.

Bij De Drie Polders rijden grondverzetmachines nog steeds af en aan om de aanleg van natuur en waterberging (1,2 miljoen kubieke meter) af te ronden. Het grondwerk zou in november klaar zijn, maar dat lukte niet. De kades waren vorig jaar wel hoog genoeg om de waterberging eventueel te kunnen gebruiken.

Om ervoor te zorgen dat de instroom in de nieuwe berging een beetje vlot gaat (1 miljoen kuub water binnen 24 uur), is een inlaatvoorziening gebouwd met een breed toegangskanaal waar de molensloot (het gewone polderwater) onderdoor loopt. Naast die inlaat staat een nieuw gemaal. Dat kan de huizen, wegen en het omliggende landbouwgebied droogmalen en de laatste 30 centimeter water uit de berging pompen als die is gebruikt.

Aan vrachtwagens is in deze hoek sowieso geen gebrek. Even verderop is een terrein van het waterschap ingericht als gronddepot. Er wordt zo’n 20.000 kubieke meter grond uit Oostindie naartoe gebracht. Die is nodig voor het verhogen en versterken van de kades rond de Lettelberterbergboezem aan de oostkant van het Lettelberterdiep. Dit gebied (100 hectare) staat in de winterperiode in een open verbinding met het Lettelberterdiep en stroomt automatisch over als het waterpeil in de boezem stijgt. Het is sinds 2003 in gebruik.

Polder De Dijken-Bakkerom is net als De Drie Polders aangepakt met een combinatie van natuur en waterberging. Bij hoogwater kan Noorderzijlvest een inlaat naar de waterberging in de Ottervallei en de Bevervallei (goed voor 1,1 miljoen kubieke meter water) openzetten. De twee gebieden kennen dankzij een stuw onder de nieuwe brug in de Dijkweg verschillende waterstanden. Even verderop is in polder Bakkerom Zuid ook nog een ‘automatische’ boezemwaterberging.

Ook hier waren de kades vorig jaar op hoogte. Overal in en rond beide gebieden wordt dit jaar gewerkt aan extra voorzieningen en afrondende maatregelen, zoals een nieuwe brug in de N388 bij Boerakker, een (fauna)duiker, een nieuwe betonverharding voor de Dijkweg die als kade fungeert, aanvoer van 15.000 kubieke meter grond naar de zuidoosthoek van de Ottervallei, de aanleg van vrije visroutes, landbouwpolders en, hier en daar, recreatievoorzieningen. Ook pal naast deze natuurgebieden is Prolander soms aan het werk als daar in het kader van het waterbeheer een opgave ligt, zegt Cornelius.

Voor hem wacht nog een grote klus: de aanpak van het gebied tussen Marumerlage en polder De Dijken-Bakkerom. Daar zal het Dwarsdiep in een natuurgebied veranderen en een rol krijgen als waterberging in noodsituaties. Het wordt de grootste in het Zuidelijk Westerkwartier (zo’n 2,7 miljoen kubieke meter). De Marumerlage is er een onderdeel van. Deze grote waterberging werkt in tegenstelling tot die in De Dijken-Bakkerom en De Drie Polders niet met een inlaat, maar met een stuw die het water in noodgevallen tegenhoudt.

Hoe natuur en waterbergingsgebied Dwarsdiep er precies uit komt te zien, is nog de vraag. ,,Het Dwarsdiep zelf is nu een brede, diepe bak water. Dat zien we liever ‘natuurlijker’: smaller, minder diep en niet zo recht. Daar willen we in goed overleg met gebruikers en bewoners uit komen’’, zegt Cornelius.

Hij is bang dat dat extra tijd gaat kosten door corona. ,,Natuurlijk kunnen we op papier, in digitale nieuwsbrieven en met filmpjes heel veel informatie verspreiden, maar ik zit graag ook rechtstreeks met mensen aan tafel. Niet alleen voor individuele gesprekken, maar ook tijdens gebiedsavonden en inloopbijeenkomsten, zoals we eerder hebben gedaan in De Postwagen. Het is belangrijk dat mensen met ons en met elkaar over de plannen kunnen praten.’’

Tijdens de lockdown verloopt het contact moeizamer. ,,Het zal per deelgebied waarschijnlijk tijd kosten. Dit jaar starten de zogenaamde conditionerende onderzoeken in het Dwarsdiep. De uitkomsten daarvan geven de kaders aan wat waar kan en mogelijk is qua natuur en waterberging. Dit willen we graag met de omgeving delen, bespreken en uitwerken. Hopelijk lukt het om daar dit jaar nog mee aan de gang te gaan.’’