ExxonMobil schrok zo van de aankondiging dat er een strafrechtelijk onderzoek naar de NAM en zijn leidinggevenden over de gaswinning in Groningen kwam, dat het oliebedrijf wilde stoppen met de gaswinning in Groningen.
,,Dat was een shockerende mededeling van het Gerechtshof”, zegt directeur upstream Rolf de Jong van Esso Nederland tijdens zijn verhoor bij de parlementaire enquête gaswinning Groningen.
De Jong zegt dat de NAM-medewerkers ,,daar werkten met de beste bedoelingen en intenties aan de hele problematiek”. De uitspraak op 20 april 2017 is voor de Esso-directeur aanleiding om bij de wereldwijde ExxonMobil-baas Darren Woods aan te kloppen, want ,,zo kunnen we niet verder”. De Jong vraagt aan Woods om - uiteindelijk samen met Shell-topman Ben van Beurden - bij premier Mark Rutte langs te gaan, iets wat NRC en Dagblad van het Noorden onlangs onthulden.
‘Deal-breaker’
Zeven jaar geleden deden de Groninger Bodem Beweging (GBB) en dertien inwoners uit het Groninger aardbevingsgebied aangifte tegen de NAM. Dit leidde in april 2017 tot de opdracht van het Gerechtshof aan het Openbaar Ministerie Noord-Nederland om een strafrechtelijk onderzoek te starten naar de NAM en de leidinggevenden van het gaswinningsbedrijf. Het hof stelde dat er aanwijzingen waren dat de NAM zich schuldig heeft gemaakt aan het ,,willens en wetens beschadigen van woningen, waardoor levensgevaar te duchten is”. Daar staat een gevangenisstraf van maximaal vijftien jaar op.
Bij de aandeelhouders van NAM sloeg het nieuws in als een bom. ,,We moesten praten met de regering, want zo kan het echt niet verder”, zegt De Jong. Volgens hem is dat het hele punt. ,,Waar ook ter wereld als je geconfronteerd wordt met aardbevingen rond gaswinning. Normaal gesproken zouden we zeggen: we leggen de productie stil. Als we dan weten: het kan veilig, dan gaan we verder.” Maar dat is in Groningen het grote dilemma, volgens ExxonMobil. ,,Wij willen altijd schade voorkomen of beperken. Als NAM en de leiding aansprakelijk kan worden gesteld voor het simpele feit dat ze Nederland niet in de kou laten zitten, dan moet je afspraken met de regering.”
Het leidt daadwerkelijk tot een gesprek in juli 2017 tussen Woods, Van Beurden en Rutte. De ‘olies’ willen een winningsplicht, zodat de NAM niet strafrechtelijk vervolgd kan worden. ,,Wij kunnen dat niet voor onze rekening nemen”, zegt Rolf de Jong. ,,Als de instructie komt van de minister, is niet meer de NAM strafrechtelijk aansprakelijk.”
Als de winningsplicht er niet was gekomen, dan zou het een ‘deal-breaker’ zijn, zegt De Jong. Met andere woorden: dan was de gaswinning in Groningen per direct stilgelegd met ,,alle dramatische gevolgen van dien”. ExxonMobil zou dan sowieso ook uit het gasgebouw stappen. De hoogste baas in Nederland van het Amerikaanse oliebedrijf zegt dat Rutte begrip voor die opstelling had. Donderdag vertelde Shell-baas Marjan van Loon al een soortgelijk verhaal.
Ruzie over aansprakelijkheidsverklaring
Shell en ExxonMobil zijn de aandeelhouders van de NAM, die het gas wint uit Groningen. Rolf de Jong vertelt dat er een groot conflict speelde tussen de twee oliebedrijven over het eenzijdig terugtrekken van de zogeheten 403-verklaring. ExxonMobil was tegen het intrekken van deze aansprakelijkheidsverklaring, al was het alleen al om het verkeerde signaal dat naar Groningen werd afgegeven. ,,Je wekt de indruk dat Shell en Exxon de zaak niet zouden overnemen als de NAM financieel niet meer aan de verplichting kan voldoen. Maar daar moet je geen twijfel over laten bestaan”.
Shell trok de verklaring uiteindelijk in, maar zag zich bij monde van president-directeur Marjan van Loon van Shell Nederland ook genoodzaakt om publiekelijk te verklaren tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer dat het bedrijf niet weg zou lopen van de verantwoordelijkheid. Staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) was daardoor gerustgesteld, maar bij ExxonMobil waren ze pissig. ,,Ik vind het niet gebruikelijk om de vlucht naar voren te kiezen. Dan wacht je af wat de eis van de rijksoverheid wordt. Die lopende onderhandelingen ga je niet doorkruisen door in een hoorzitting garanties af te geven”, zegt De Jong die dat ,,niet hoffelijk” vindt van president-directeur Marjan van Loon van Shell Nederland.
Gefronste wenkbrauwen
De Jong wordt tijdens zijn verhoor geconfronteerd met een interne mail uit januari 2013 waaruit naar voren komt dat ExxonMobil en de NAM opgelucht zijn dat er ,,een geslaagde beïnvloeding” is geweest richting (toenmalig) minister Henk Kamp. Die zal een dag later bekendmaken dat de gaswinning in Groningen nog niet zal worden verlaagd. De Jong is dan nog niet verantwoordelijk, maar omdat CEO Joost van Roost van ExxonMobil weigert te verschijnen, wordt De Jong hiernaar gevraagd. De topman snapt best ,,dat de wenkbrauwen omhoog gaan” als dat wordt gelezen.
Aan het einde van zijn verhoor wordt De Jong gevraagd te reageren op de uitspraken van president-directeur van Shell Marjan van Loon die had gezegd dat het bedrijf ,,alle opbrengsten van de gaswinning die overblijven wil gebruiken om te investeren in de regio Groningen”. De Jong noemt het ,,prachtig dat Shell dat voornemens is”. Hij vindt het tegelijkertijd vrij bijzonder, maar ,,het staat Shell uiteraard vrij”. Hij sluit niet uit dat ExxonMobil zoiets ook wil gaan doen, zegt hij voorzichtig, want ,,ik ga geen loze beloftes doen”. Hij noemt het voornemen van Van Loon en ,,een van mijn grootste concurrenten” ietwat cynisch ,,nobel” en ,,prachtig”.
