Toeslagenouders hopen met ‘noodkreet’ over hun kinderen op onderzoek door Groningse kinderrechter Bart Tromp

Gerda en Jurgen Deceuninck uit Pesse zijn het zat dat telkens getwijfeld wordt aan het drama dat hen is overkomen; hun kinderen afgepakt nadat ze in de schulden kwamen door de toeslagenaffaire. Samen met een groep toeslagenouders eisen ze in een ‘noodkreet’ aan de politiek dat er onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan naar uithuisplaatsingen in het toeslagenschandaal.

Zo’n onderzoek is in 2021 onder aanvoering van Pieter Omtzigt geëist door de Tweede Kamer. Maar er kwamen alleen tal van deel-onderzoeken. De commissie Van Dam, de commissie Hamer, het CBS, de Raad voor de Rechtspraak en allerlei jeugdinstanties zelf, ze kwamen allemaal met andere conclusies die voor een deel toch de indruk wekken dat de instanties hun eigen straatje schoonvegen.

Het CBS en Hamer stelden wel vast dat er kinderen uit huis zijn geplaatst van toeslagenouders en dat het samen lijkt te hangen met schulden die veroorzaakt zijn door de brute terugvordering van te veel betaalde toeslagen. Reflecties van Jeugdzorg gaven ook aan dat hulpverleners het ontbreken van speelgoed, slapen op matrassen op de vloer en ‘weinig uitstapjes door gebrek aan eigen vervoer’ mee lieten spelen bij uithuisplaatsingen

Maar de Raad voor de Rechtspraak stelde juist weer dat er geen verband is aangetoond tussen toeslagenschulden en uithuisplaatsingen. Dat is tegen het zere been van de toeslagenouders. En onlangs kwam ook nog naar buiten dat er veel onterechte schadevergoedingen zijn uitgekeerd.

,,Wij hebben aan den lijve ondervonden dat er veel onterechte uithuisplaatsingen zijn’’, zegt Jurgen Deceuninck. ,,We kunnen ook nog elke dag in de krant lezen hoe onze jeugdzorg en jeugdbescherming tekortschiet.’’ Volgens de groep toeslagenouders zijn er in heel Nederland 25.000 kinderen getroffen en in Noord-Nederland zouden dart er 3000 zijn.

Maar of dat cijfer echt klopt? Dat weet dus niemand. Bart Tromp en zijn collega’s bij de Rijksuniversiteit Groningen boden al in 2021 aan om wetenschappelijk onderzoek te doen waarbij ze alle jeugdzorgdossiers digitaal zouden doorlichten. Dat onderzoek is er alleen nooit gekomen.

De dubbelrol van Tromp vraagt om een toelichting. ,,Naast mijn functie als kinderrechter ben ik ook verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen’’, legt hij uit. ,,Ik doe onderzoek naar de rechtsbescherming van ouders en kinderen als de overheid kinderbeschermingsmaatregelen neemt’’, vervolgt hij. ,,Ik wil door mijn onderzoek de rechtsbescherming van ouders en kinderen versterken door in wetenschappelijke publicaties aanbevelingen te geven die leiden tot meer procedurele rechtvaardigheid.’’

Tromp en zijn collega’s maakten een onderzoeksopzet die het mogelijk maakt om duizenden dossiers snel te onderzoeken. ,,Dat onderzoek is er niet gekomen’’, vervolgt Tromp. ,,Daardoor zijn we nu aanbeland in de situatie dat onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek er niet is geweest, maar alle instellingen die een rol hebben gespeeld bij de uithuisplaatsingen van kinderen van toeslagenouders, zelf onderzoek hebben gedaan.’’

Tromp: ,,Die onderzoeken leiden tot de conclusie dat het verband wat wij wilden onderzoeken, niet is gevonden. Gelijktijdig komt de Commissie Hamer die voor de regering onderzoek heeft gedaan, met een rapport waarin staat dat het verband er wel is of tenminste aannemelijk is. De uitkomsten van alle onderzoeken zijn verschillend.’’

Hoe kan dat, vraagt Tromp zich af. ,,Een verklaring kan zijn dat we misschien in de jeugdzorgketen onvoldoende onderzoek doen naar de ingrijpende gevolgen van schuldenproblematiek als het niet goed gaat in een gezin. We weten uit onderzoek dat aanhoudende schuldenproblematiek doorwerkt in alle leefgebieden. De schuldenproblematiek kan zo ontwrichtend werken dat het nemen van kinderbeschermingsmaatregelen noodzakelijk wordt. Uit de nu uitgevoerde onderzoeken weten we ook dat er niet echt naar wordt gevraagd of er schulden zijn en of daar een probleem ligt, als kinderbeschermingsmaatregelen worden genomen. Daardoor bestaat de kans dat de jeugdhulp alleen symptomen bestrijdt en niet de oorzaken van de problemen wegneemt.’’

Tromp denkt dat de kans klein is dat ouders en kinderen herenigd worden door het verstrijken van de tijd ,,In 2022 had er een herbeoordeling gekoppeld kunnen worden aan het dossieronderzoek. Wetenschappelijk onderzoek is altijd anoniem, maar het was natuurlijk denkbaar dat als uit een dossier blijkt dat er een duidelijk aanwijzing is dat een kind vanwege schuldenproblematiek uiteindelijk uit huis is geplaatst, daar iets mee wordt gedaan. Het onderzoek is er niet gekomen en dus ook die snelle herbeoordelingsmogelijkheid niet. Nu zijn de ouders aangewezen op de wettelijke herbeoordelingsmogelijkheid die hen tot zover niet veel heeft gebracht. Veel kinderen zijn door het verstrijken van de jaren inmiddels meerderjarig. Dat is een pijnlijk gevolg van een weinig voortvarende afwikkeling van de hele affaire.’’

Tromp hoopt op een breder onderzoek naar uithuisplaatsingen. ,,Het is tijd om te komen tot een multidisciplinair wetenschappelijk onderzoek naar de wijze waarop we de jeugdhulp in Nederland organiseren. De vraag die daarbij centraal moet staan is of we wel voldoende kijken naar de oorzaken van problemen en niet te veel symptomen bestrijden.’’