De leden van de spoedadviescommissie hersteloperatie toeslagen tijdens de presentatie van het advies. In het midden Simon Sibma uit Groningen, naast staatssecretaris Sandra Palmen. Foto: Phil Nijhuis
De hersteloperaties toeslagen en Groningen vertonen sterke overeenkomsten. Door een onoverzichtelijke kluwen duurt het helpen van gedupeerden veel te lang. ,,Het systeem is ziek’’, klonk donderdag bij de spoedcommissie toeslagen.
In Nieuwspoort in Den Haag presenteerde de adviescommissie-Van Dam zijn rapport. Samenvattend: het lukt niet goed de schade te herstellen door de ,,controlecultuur’’ bij de overheid. Maar alles snel afkopen is ook niet verstandig omdat het tot oneerlijke situaties leidt: de een krijgt te veel, de ander te weinig.
In de zaal, naast politici en pers, weer het bekende clubje toeslagenouders dat allerlei debatten en bijeenkomsten volgt, zoals Gerda en Jurgen Deceuninck uit Pesse. Ze reageerden niet enthousiast: ,,Het was gewone yoghurt, nu wordt het vanilleyoghurt’’, zegt Gerda over het advies om andere routes in te richten om ouders te helpen, een advies dat staatssecretaris Sandra Palmen gaat bestuderen.
Waarom is het toch telkens zo lastig voor de overheid om burgers die gedupeerd zijn te helpen? Commissievoorzitter Chris van Dam toonde op een scherm een ingewikkeld schema van alle regelingen en loketten voor toeslagenouders. Een schema dat we kennen van de hersteloperatie in Groningen. Bestuurlijke spaghetti wordt het wel genoemd.
Voorzitter Chris van Dam van Spoedadviescommissie Hersteloperatie Toeslagen toont op een beeldscherm de 'kluwen' van regelingen. Foto: Phil Nijhuis
Een van de drie leden van de spoedcommissie is Simon Sibma. De 64-jarige Sibma woont in Kropswolde, is bestuursvoorzitter van de Sociale Verzekeringsbank en heeft een lange carrière achter de rug bij de Belastingdienst en het CJIB.
,,In Groningen zag je net als bij de toeslagen dat we eerst uitgingen van veel minder gedupeerden’’, zegt Sibma na afloop van de presentatie. ,,Met de beste bedoelingen kwamen er vanuit de politiek steeds nieuwe loketten bij. Er werden dingen beloofd die lastig waar te maken waren. Dat zie je ook terug op die ingewikkelde plaat.’’
Ingewikkelde schades lopen vast
Volgens de commissie lukt het juist bij de zwaarst gedupeerde toeslagenouders slecht om al het leed te compenseren. Weer vergelijkbaar met Groningen, waar de ‘kleine schades’ wel volop worden uitgekeerd maar veel ingewikkelde gevallen vastlopen.
Bij de toeslagen kreeg een grote groep gedupeerden een afkoopsom van dertigduizend euro. In Groningen zijn er ook regelingen waarbij mensen zonder veel controle forse bedragen uitgekeerd krijgen.
,,Daarbij loop je de kans dat mensen die weinig schade hebben toch hoge bedragen krijgen’’, legt Sibma uit. ,,Dat wordt maatschappelijk steeds minder geaccepteerd.’’
De kluwen van regelingen voor toeslagenouders die gedupeerd zijn. In Groningen is er ook zo'n 'bestuurlijke spaghetti'.
Foto: Phil Nijhuis
De overheid controleert ‘van nature’ streng. ,,Het zit in de genen van het ministerie van Financiën om goed te controleren of de juiste bedragen wel uitgekeerd worden.’’
Niet voor niks ook, want bij de toeslagen bleek bijvoorbeeld ook dat allerlei mensen de dertigduizend euro aanvroegen die uiteindelijk helemaal niet gedupeerd bleken te zijn met hun kinderopvangtoeslag. Mensen die bijvoorbeeld helemaal geen kinderen bleken te hebben. Of die in de schulden kwamen door de huurtoeslag of zorgtoeslag.
‘Je wilt niet dat mensen onterecht profiteren’
Daarom adviseert de spoedcommissie niet om alles maar snel af te handelen met afkoopsommen. ,,Dat zou tot onrechtvaardigheid leiden’’, vindt Sibma. ,,Je wilt niet dat mensen onterecht profiteren. Maar ook zeker niet dat mensen hun schade niet vergoed krijgen. Het is lastig die balans te vinden.’’
En dan is er ook nog een dwangsommenregeling. De overheid heeft zichzelf verplicht dwangsommen uit te keren aan mensen die niet snel genoeg geholpen worden. Dat loopt soms in de tienduizenden euro’s. De spoedcommissie stelt ook voor die dwangsommenregeling stop te zetten: ,,Het is soms een verdienmodel geworden’’, stelde staatsecretaris Palmen daar ook over.
