Bij Tante Toos in de Poelestraat wordt met een lichtgevend bord reclame gemaakt voor lachgasballonnen. Foto: Duncan Wijting
De KEI-week markeert voor studerend Groningen het startpunt van het uitgaansseizoen. Naast alcoholische versnaperingen is de lachgasballon dé ‘keuzedrug’ van menig feestbeest. Maar wat is dat lachgas nu eigenlijk?
Het is de partydrug-die-officieel-geen-partydrug is: lachgas. De organisatie van de KEI-week, de introductieweek voor Groninger studenten waar zo’n vijfduizend eerstejaars aan meedoen, vindt het gebruik van lachgas maar niets en heeft de ballonnen daarom in de ban gedaan. Kroegen waar de lachgasballonnen worden verkocht, mogen niet meedoen aan evenementen van de introductieweek.
Remmie Palland, voorzitter van het KEI-bestuur zei eerder dat de introductieweek de ballonnen verbiedt omdat nog niet duidelijk is wat voor gevolgen het gebruik van lachgasheeft voor de gezondheid.
Ook de gemeente Groningen zoekt naar manieren om het gebruik aan banden te leggen. Zelfs de Koninklijke Horeca Nederland, afdeling Groningen ontraadt het gebruik en de verkoop ervan. Nachtburgemeester Merlijn Poolman stelde eerder al dat het gebruik van lachgas de sfeer in de stad verandert: ,,Dertigers vinden het minder leuk om op stap te gaan in de stad, omdat alle jongeren leip zijn van de ballonnen.’’
Toch zijn de lachgasballonnen nog steeds gemakkelijk te verkrijgen in het Groninger uitgaansgebied en de ballonnen vinden daar dan ook gretig aftrek. Maar wat is lachgas en is het gevaarlijk?
De Britse scheikundige Humphry Davy was de allereerste persoon die aan het einde van de achttiende eeuw een teug lachgas nam. Hij gebruikte zichzelf als proefkonijn voor zijn onderzoek naar gassen. Hij kwam na gebruik prompt in een blije roes en schijnt zelfs verslaafd te zijn geraakt aan het spul. Zo schrijft Davyin een verslag dat hij op een gegeven moment wel drie of vier keer per week lachgas inhaleerde. Dit is trouwens niet zijn enige ontdekking: hij is onder meer de uitvinder van de booglamp.
Lachgas heet eigenlijk distikstofmonoxide. Het heet in de volksmond lachgas omdat je er een lacherig en vrolijk gevoel van krijgt. Het is een kleurloos, zoetgeurend en zoetsmakend gas. Sinds het einde van de achttiende eeuw wordt het gebruikt om patiënten kort onder narcose te brengen. Het werkt namelijk kalmerend en het remt de pijnprikkel.
Inmiddels zijn er sterkere narcosemiddelen. Lachgas wordt daarom niet veel meer gebruikt in het ziekenhuis. Tandartsen zetten het nog wel in als pijnstiller en in Engeland wordt lachgas gebruikt tijdens de bevalling.
Let wel: ziekenhuizen maken gebruik van medisch lachgas. Dat is lachgas gemengd met puur zuurstof. Het lachgas in slagroompatronen is niet gemengd. Lachgas heeft meer toepassingen. In de voedingsindustrie wordt het bijvoorbeeld gebruikt voor slagroomspuiten.
Dat ligt eraan hoe je het woord drug definieert. ,,Als je drug definieert als een roesmiddel, dus iets waardoor je in een roes belandt, dan is lachgas zeker een drug. Net als alcohol’’, legt Ferry Goossens van het Trimbos-instituut uit. ,,Veel mensen kijken echter naar de illegaliteit van een middel. Dus naar de wettelijke status van een product. In dat geval is lachgas geen drug, want het is legaal.’’
Weleens een slagroompatroon op de grond zien liggen? Of jongeren met een ballon in de mond voorbij zien lopen? Juist, dat zijn tekenen van recreatief lachgasgebruik. Voorheen werd het met name gebruikt op huisfeestjes. Met een slagroomspuit wordt het lachgas in de ballon gespoten. De gebruiker ademt vervolgens langzaam in- en uit in de ballon.
Het effect is voor iedereen verschillend. In sommige gevallen klinkt geluid anders of lijkt het alsof de wereld langzamer beweegt. Het effect is te vergelijken met een kortdurende dronken roes.
Het gebruik concentreert zich vooral onder jongeren en jongvolwassenen. Lachgas is volgens het Trimbos-instituut populair omdat het gemakkelijk en legaal verkrijgbaar is. ‘Het wordt door gebruikers nauwelijks als ‘drug’ gezien, maar als een relatief onschuldig middel’, schrijft het instituut in een factsheet.
Het wordt tegenwoordig niet alleen gebruikt door jongeren die op stap gaan. Opvallend is dat eerder vooral uitgaande jongeren lachgas gebruikten. Nu wordt het ook vaker gezien bij andere groepen, zoals jongeren op straat of rond schoolpleinen. ,,In de afgelopen vijf jaar is het gebruik enorm toegenomen’’, beaamt Goossens.
Ook heeft de verkoop van lachgas op evenementen en feesten een enorme vlucht genomen sinds het middel onder de Warenwet valt, en niet meer onder de Geneesmiddelenwet. In Groningen zijn de ballonnen gewoon verkrijgbaar in de avondwinkels en in sommige clubs en bars. Zelfs Tante Toos, een kleine zaak met stadskluisjes aan het begin van de Poelestraat, verkoopt ballonnen.
De prijs van ballonnen gevuld met lachgas varieert. ,,Als je zelf slagroompatronen en ballonnen koopt kost het ongeveer €0,50 per stuk, in de horeca of op festivals wordt soms €5,- gevraagd per ballon’’, zegt Goossens.
In het uitgaansgebied in Groningen lijkt de prijs tussen de 2 euro en 3 euro te liggen. Niet echt goedkoop. Helemaal als je nagaat dat de gebruiker er maar een minuut plezier van heeft. En dan kan het ook nog gebeuren dat je zo’n ballon koopt en hem per ongeluk loslaat of tegen iemand aan botst waardoor hij knapt. Weg ballon, weg geld.
,,Nee, er zijn geen noemenswaardige patiëntenaantallen die zich op de spoedeisende hulp melden na lachgasgebruik’’, zegt woordvoerder Janneke Kruze van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Een verpleegkundige kon zich wel een patiënt herinneren die vooral zelf in paniek was omdat ze niet zo goed wist wat ze had gebruikt en of het goed kwam. ,,Maar daarbij vielen de klachten eigenlijk heel erg mee.’’
Het Martini Ziekenhuis kon vanwege de vakantieperiode niet inhoudelijk reageren op de vraag.
Een slagroomspuit met lachgaspatronen. ANP
Ongewenste effecten zijn onder meer duizeligheid, verwardheid en hoofdpijn. Hoe vaker er gebruikt wordt, hoe groter de kans op klachten. Uit gegevens van de Monitor Drugsincidenten wordt geconcludeerd dat het aantal meldingen van gezondheidsincidenten na gebruik van lachgas beperkt is. Het gaat in de meeste gevallen om mengintoxicatie: de combinatie van drugs en alcohol.
,,Af en toe een ballon gebruiken brengt niet meteen grote gezondheidsrisico’s met zich mee’’, vertelt Goossens van het Trimbos-instituut. ,,Extreem gebruik wel. Dan hebben we het over vijftig ballonnen op één avond, of meerdere keren per week.’’
Wat wel zeker is, is dat het gebruik van lachgas slecht is voor het milieu. De lachgaspatronen worden vaak achtergelaten op straat. Deze zijn erg belastend voor het milieu door het metaal dat nodig is voor de patronen, maar ook vanwege het broeikaseffect. Lachgas is een broeikasgas. Ook ballonnen zijn erg slecht voor de natuur omdat ze niet biologisch afbreekbaar zijn.
