Kermisexploitant Martin Speelman voor zijn botsauto's' attractie. Foto: Corn� Sparidaens
Martin Speelman overleefde op jonge leeftijd drie hartinfarcten. De kermisexploitant beseft als geen ander dat het leven op een wankel koord balanceert. Hij doet nu noodgedwongen een stap terug. Zijn botsauto’s heeft hij verkocht. ,,In geval van nood denk ik weleens aan het geloof.”
Martin Speelman (58) is misschien wel de bekendste kermisexploitant van Noord-Nederland. Hij organiseert kermissen, is vaak de spreekbuis voor media en is de contactpersoon tussen zijn branchegenoten en gemeenten. Maar na ruim drie decennia wil hij het rustiger aan doen. Of dat lukt?
Opgegroeid tussen de draaimolens
Speelman is een kermisjongen. Hij groeide op tussen draaimolens, touwtje-trek en botsauto’s. Hij weet niet anders dat hij van plek naar plek moet reizen. Opbouwen, afbouwen in de microfoon praten, goede muziek uitzoeken voor de mensen in het ‘bakkie’, zoals hij de botsauto’s noemt. ,,Een indrukwekkende tijd”, vat hij zijn werkzame leven tot dusver bondig samen.
Logisch dat hij het bedrijf van zijn vader overnam. Nu ruim dertig jaar geleden. Vol passie praat hij over het vak. Het vuur is geenszins gedoofd, maar het lijf wil niet altijd meer. ,,Ik heb iedere dag een medicijn-ontbijt”, lacht hij.
Kermisexploitant Martin Speelman. Foto: Corn� Sparidaens
Vorige week kwam ineens een bericht van Speelman. ‘Interesse in een verhaal? Ik stop er mee. Wil het rustiger aandoen. Ik lig nu op een strand ergens in Spanje, maar ben volgende week terug’. We spreken elkaar als Speelman zijn autoscooterattractie aan het opbouwen is. De kermis in Surhuisterveen staat voor de deur.
Mooie prijs voor de botsauto’s
Zijn autoscooterattractie heeft hij verkocht. ,,Ik kon er een mooie prijs voor krijgen. Het is natuurlijk ook een topattractie. Dan ga je nadenken. Mijn vrouw - Ingrid - wilde nog graag verder, maar uiteindelijk hebben we de knoop doorgehakt en er voor gekozen de 24 botsauto’s te verkopen.”
,,Mijn dochter, ook werkzaam op de kermis, wilde het bedrijf niet overnemen. Zij verkoopt suikerspinnen en vindt dat prachtig om te doen. Onze andere dochter zit in de organisatie van Miss-verkiezingen. Zelfs mijn 81-jarige vader vindt het een goed besluit. Ik zag er als een berg tegenop om het hem te vertellen. Ik had zijn bedrijf overgenomen. Ik had veel emotie verwacht, maar hij begrijpt mijn besluit. Goed gedaan jongen, zei hij.”
Kermisfamilie
Hermannus Matheus Speelman, roepnaam Martin, werd op 14 januari 1965 geboren in Groningen. ,,Mijn tweelingbroer, Fonds, was iets eerder. Wij zijn in de kraamkliniek van het Diaconessenhuis Huize Tavernier ter wereld gekomen. Is dat tehuis er eigenlijk nog? Enfin, drie maanden later was ik al op de kermis met mijn ouders. Want, de familie Speelman is een echte kermisfamilie.”
,,Ja, we zijn katholiek. Ik ben zelfs gedoopt, maar ik geloof op mijn eigen manier. Ik heb respect voor alle religies, laat iedereen in zijn waarde, maar hoef er niet wekelijks voor in de kerk te zitten. Soms, in geval van nood, moet ik wel aan het geloof denken”, erkent hij.
En moeilijke momenten heeft hij gekend. ,,Ja, ik heb veel aan het ziekenfonds gehad”, klinkt het nuchter. Hij overleefde drie hartinfarcten. ,,De eerste merkte ik niet eens. Ik was toen 35 jaar. Een paar jaar later had ik er twee in een weekend. Blijkbaar willen ze mij daar boven nog niet hebben.” Hij heeft inmiddels zeven bypasses gekregen. ,,Het hadden er negen moeten zijn, maar de beademingsapparatuur ging toen nog maar tot 5,5 uur. De artsen hadden iets langer nodig.”
Martin Speelman (rechts) met tweelingbroer Fonds in een kermisattractie. Eigen foto
Die hartproblemen en een pijnlijke heup zijn mede de reden om te stoppen met de botsauto’s. ,,Op- en afbouwen gaat niet zo goed meer. Gelukkig heb ik goede medicijnen. Ik kan weer volop ademen, ben niet zo benauwd meer, maar moet me fysiek inhouden. Die boodschap heb ik mee gekregen van de cardioloog. Wat ook helpt is dat ik twaalf, dertien kilo ben afgevallen. Suikerziekte lag op de loer.”
Spuit in de heup
Die pijnlijke heup is sinds enkele maanden ook verleden tijd. Die speelde hem al geruime tijd parten. Vooral in de oliebollenkraam was er sprake van een fysieke aanslag. ,,Ik sta de laatste maanden van het jaar in onze oliebollenkraam in Sappemeer. De laatste jaren kreeg ik een spuit in de kom van mijn heup om de pijn te bestrijden. Maar uiteindelijk was een operatie onvermijdelijk. In ben deze zomer naar een privékliniek in Amsterdam geweest. Drie weken later zat ik al weer op de vrachtauto. Maar of dat verstandig was?”
Hij is blij dat de stressvolle periode in zijn leven voorbij is. ,,Stress is slecht voor de gezondheid. Dus, dat moet ik vermijden. Vergeet niet, je maakt veel mee op een kermis. Mooie dingen, maar ook minder leuke. En altijd moet je aan de bak en een oplossing bedenken. Dat hakt er in. Daarnaast moeten we veel reizen. Acht maanden lang van kermis naar kermis. En de concurrentie is niet misselijk. Nederland telt alleen al tussen de 80/90 kermisjongens met autoscooters. Dus er is volop strijd om een plek te krijgen op een kermis. Daar ben ik nu van af.”
Waterstof vrachtauto
,En wat dacht je van die stikstofregels?”, werpt hij een nieuw vraagstuk op. ,,Vanaf 2025 mogen vrachtwagens op diesel niet de binnensteden meer in. Hoe krijg ik dan botsauto’s op de kermis? Vertel het mij. Investeren in een waterstof vrachtauto? Onbetaalbaar. Op mijn leeftijd ga ik dat ook niet meer doen.”
Hij is blij dat hij voor de koper van zijn attractie nog contracten voor het nieuwe kermisseizoen heeft binnengehaald. ,,Dan heeft die jongen een mooie basis om te beginnen. Maar hij moet het volgend jaar wel allemaal zelf doen.”
Lego
Nu het afscheid van de botsauto’s nadert, denkt hij vaak terug aan vroeger. Oude foto’s komen op tafel en daarmee ook de verhalen van weleer. Hij vertelt. In Kielwindeweer groeide Martin op. Als 13-jarige was hij al aan het lassen. En als zeventien jarige jongens bouwden ze al botsauto’s. Later verhuisde het gezin naar Sappemeer. Tegenwoordig woont Martin Speelman in Hoogezand.
,,We hielpen vader in onze jeugdjaren mee met de attracties. Natuurlijk speelden we ook met vriendjes. Nee, aan sport deden we niet. We maakten van Lego kermisattracties. Toen al. Onze vriendjes maakten huisjes van die dingen.”
Hoewel hij de LTS doorliep en een toekomst als lasser, timmerman of ander technisch beroep in het verschiet lag, was het een uitgemaakte zaak dat hij kermisexploitant zou worden. ,,Er was geen enkele discussie. Je rolt er automatisch in. Van vader op zoon.”
Kermisexploitant Martin Speelman in de kassa van de botsauto attractie. Foto: Corn� Sparidaens
Het leven meer waarderen
,,Het kermisleven heeft ons veel gebracht. Maar ik besef na al dat medisch gedoe dat het menselijk lichaam broos is. Aan de andere kant, dan ga je het leven ook meer waarderen. Ik ben dus een optimist. Ik zal nooit zeuren of klagen over mijn problemen. Genieten van het leven, luidt mijn credo. Echt, we tellen onze zegeningen. Nu denk ik: als mijn tijd is gekomen is het klaar. Het leven is nu. Het klinkt nuchter, maar zo moet je er in staan. Vind ik.”
Strandvakantie
Hij is net terug van een strandvakantie in Spanje. Eerder al was hij op de Kaapverdische eilanden. Zo’n leven van vliegtuig in vliegtuig uit of van restaurant naar restaurant of rijden in een mooie auto ziet hij na de verkoop van de botsauto’s zeker niet zitten. ,,We moeten nog wel centjes verdienen. Dus helemaal afscheid nemen van de kermiswereld zit er niet in.”
Hoe de toekomst er uit ziet? Dat moet nog invulling krijgen. ,,In ieder geval nemen we flink gas terug. Ik heb inmiddels een Photo Booth gekocht. Dat is een attractie waarin stelletjes een foto kunnen laten maken op de kermis. Als aandenken voor later. Dat lijkt me leuk om te gaan doen. In ieder geval willen we geen attractie waar je beertjes of zo kunt winnen. En mijn vrouw wil absoluut geen touwtje-trektent. Maar misschien nemen we ook wel een sabbatical.”
Afscheidstournee
Martin en Ingrid zijn inmiddels aan hun ‘afscheidstournee’ begonnen. Deze week staan ze in Surhuisterveen, eind volgende week in Zuidlaren en dan begin november op de Adrillen in Winschoten. ,,Het laatste rondje zal toch speciaal voelen. Dat wordt een dingetje. En dan is het afgelopen. Op naar de oliebollen.”
