Steek je geld in verduurzaming. ‘Dit is niet de laatste energiehobbel die we tegenkomen’, zegt deze RUG-econoom

We moeten zelf in actie komen om ons energiegebruik goedkoper te maken en niet achterover leunen en hopen op subsidie van het Rijk. Dat roept Sandra Phlippen naar wie het maar wil horen. Zij is hoofd klimaatstrategie bij ABN Amro en bijzonder hoogleraar duurzaam bankieren aan de Rijksuniversiteit Groningen. Ze heeft drie adviezen die, sinds de oorlog in Iran begonnen is, relevanter zijn dan ooit.

Eén: kijk eerst wanneer je energiecontract afloopt, dan weet je hoeveel tijd je hebt voor de rekening omhoog schiet.

Twee: ga in ieder geval isoleren. Een spouwmuur isoleren betaalt zich heel rap uit op de energierekening.

Drie: bedenk dat de kosten voor duurzame maatregelen zoals een warmtepomp of isolatie zich voor bijna iedereen vanaf dag één terugbetalen. Er zijn allerlei verduurzamingsleningen bij gemeenten of banken die je tegen gunstige tarieven kunt krijgen. Met een inkomen onder de 60.000 kun je zelfs renteloos lenen uit het Warmtefonds.

Uit een gezamenlijke berekening van ABN Amro en TNO blijkt dat verduurzaming voor 84 procent van de klanten financieel gunstig uitpakt: de hogere maandlasten door investeringen worden gecompenseerd door een lagere energierekening.

Daarbij is het wel belangrijk te beseffen dat niet elke maatregel even rendabel is. Zo is het vervangen van dubbel glas door HR++-glas op zichzelf een goede investering, maar wanneer tegelijkertijd de kozijnen moeten worden vervangen, verandert de rekensom aanzienlijk.

Haar advies aan minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven was: voer niet opnieuw brede energiecompensatie in, zoals in de vorige energiecrisis gebeurde. „Die 190 euro die iedereen kreeg, hadden de meeste mensen echt niet nodig.”

Er was veel sentiment, vindt Phlippen. „Je had verhalen in de krant van mensen die de avondmaaltijd oversloegen vanwege de gasrekening. Maar 99,9 procent van de mensen heeft geen maaltijd overgeslagen vanwege de gascrisis.”

Het breed uitdelen van tijdelijke subsidies is volgens haar financieel onverstandig. „Voor een kleine groep die het echt niet redt, moet de overheid royaal bijspringen. Het is in ieders belang dat die groep zo klein mogelijk blijft; uiteindelijk moeten we allemaal extra belasting betalen om het geld op te brengen.”

In plaats van één keer een leuke subsidie, is het beter om door verduurzaming je energierekening jarenlang omlaag te krijgen. „Want dit is niet de laatste energiehobbel die we tegenkomen”, voorspelt Phlippen. „Wie draait de hele tijd aan de knoppen van de fossiele brandstof? Onze ‘grote vriend’ Donald Trump. Wie hem betrouwbaar vindt mag zijn hand opsteken.”

Het goede nieuws is dat er precies gebeurt wat Phlippen zegt. Bedrijven die verduurzamingsmaatregelen aanbieden zagen de vraag in de afgelopen weken met tientallen procenten toenemen. Dat blijkt uit een inventarisatie van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) onder 85 bedrijven. Sommige ondernemers hebben tot wel 80 procent meer aanvragen binnen en zien ook de omzet met tientallen procenten groeien.

Door die toegenomen aanvragen ligt een nieuw gevaar op de loer: prijsverhogingen. Volgens Phlippen moet de overheid voorkomen dat bedrijven hun prijzen te veel opstuwen, zoals in 2021 gebeurde met zonnepanelen. Dat kan door voorwaarden te verbinden aan bestaande subsidies. Alleen wanneer de prijs onder een vooraf vastgesteld maximum blijft, komt een consument in aanmerking voor subsidie. In de Verenigde Staten werkte deze aanpak bij de subsidiëring van elektrische auto’s.

Sommige mensen pleiten ook voor extra subsidies om de verduurzaming verder te versnellen, maar Phlippen ziet dat niet zitten. „Er is subsidie genoeg. Bovendien moet een overheid uitkijken met zulke maatregelen. De salderingsregeling was eigenlijk voor pioniers die zonnepanelen namen, niet voor de massa. Toen het werd afgeschaft, zette dat kwaad bloed. De les is: kijk uit wat je geeft, want als je het weer moet afpakken, is het mis.”

Mensen moeten volgens Phlippen beseffen dat iets doen veel goedkoper is dan niets doen. „Nederlanders denken dat het niks kost om te blijven leven zoals we nu doen. Dat gaat niet lukken. Door klimaatverandering weten we dat het weer hartstikke instabiel wordt. Dat gaat geld kosten. En mensenlevens.”

Phlippen wil niet als ‘woke klimaatdrammer’ te boek staan. „Je huis verduurzamen heeft niks te maken met woke. Dit is gewoon economisch heel slim om te doen.”