Na benzine worden straks ook groente, frites en sauna’s duurder. Foto: ANP
Net als vier jaar geleden worden olie en gas ineens stukken duurder. „Hoge energiekosten verspreiden zich als een olievlek over de economie.” Waar moeten consumenten rekening mee houden? Na benzine worden straks ook groente, frites en sauna’s duurder.
Aan de pomp is al twee weken te merken dat de oorlog in het Midden-Oosten ook gevolgen heeft voor ons.
Voordat de VS en Israël begonnen met Iran te bestoken en Iran in de regio terugsloeg, was de adviesprijs voor benzine nog geen 2,23 euro en voor diesel iets minder dan 2,21 euro. Inmiddels is de benzineprijs naar 2,46 euro geschoten en de dieselprijs zelfs naar bijna 2,47 euro.
Dat olie op de wereldmarkt in een paar weken tijd ruim 65 procent duurder werd en ook de prijs van gas met een vergelijkbaar percentage steeg, laat zich veel breder voelen, zeker als deze prijsexplosie langer aanhoudt. „Hoge energieprijzen breiden zich als een olievlek over de economie uit”, zegt Hugo Erken, hoofd Nederlandse economie van Rabobank.
Energiecrisis
Zo ging het bij de energiecrisis in 2022 ook. Toen Rusland Oekraïne binnenviel, schoten de prijzen van olie en gas omhoog. Gaandeweg vertaalde dure energie zich in tal van producten en goederen, waardoor de inflatie in rap tempo omhoogging. Op de piek was de gemiddelde prijsstijging in Nederland ruim boven de 10 procent.
„Benzine reageert als eerste. De energierekening volgt ook snel, zeker omdat energieleveranciers sneller dan in het verleden hun voorwaarden aanpassen”, zegt Marcel Klok, econoom bij ING.
„Daarna volgen de ticketprijzen van luchtvaartmaatschappijen Zij berekenen al snel de gestegen kerosineprijzen door naar de consument. Daarna volgen al snel versproducten zoals groente en vlees.”
Inflatie
Het Centraal Planbureau (CPB) maakte donderdag bekend dat het voorlopig vasthoudt aan een raming van de inflatie van 2,3 procent. Maar het CPB heeft al wel twee oorlogsscenario’s doorgerekend. Bij de huidige marktprijzen van olie en gas zou de inflatie eerder op 2,9 procent uitkomen en als Iran langdurig buurlanden blijft bestoken, dan kan de gemiddelde prijsstijging dit jaar zomaar 3,8 procent worden.
„Ik verwacht geen inflatie van dubbele cijfers”, zegt Thomas van Galen, hoofdstrateeg van Achmea Investment Management. Net als veel andere economen denkt hij niet dat het net zo erg wordt als in 2022 en 2023. „Maar als deze oorlog lang aan blijft houden, dan gaat dit zeker pijn doen. Hoe langer energie duur is, hoe groter de impact. Industriële bedrijven gaan dan op den duur productie afschalen, dan krijg je tekorten in de economie.”
Deze sectoren hebben last van dure energie
Albert Jan Swart van ABN Amro heeft op een rij gezet welke sectoren het meest last hebben van dure energie. Zo’n overzicht maakt het voor de consument inzichtelijk welke producten als eerste duurder zullen gaan worden. De kassen zijn het meest energie-intensief, dan volgen waterleidingbedrijven, sauna’s en zonnebanken, productie van bouwmaterialen en wasserijen.
Dat betekent niet dat al die ondernemers ogenblikkelijk hun prijzen gaan verhogen, zegt Swart. „Niet alle bedrijven zullen in staat zijn om alle kostenstijgingen door te berekenen. Bijvoorbeeld in de vrijetijdsbranche en horeca is dat moeilijker.”
Zo hebben hotels ook al te maken met een hogere btw. „Luxere hotels hebben vaak ook een zwembad en een sauna die flink duurder worden”, zegt de ABN-econoom. Het wordt voor hotels passen en meten wat ze met goed fatsoen op het bordje van de consument kunnen schuiven.
Brood, frites en bier duurder
Prijsstijgingen kunnen zich op onverwachte plekken voordoen. Swart verwacht dat brood, frites en bier duurder zullen worden. „De verpakkingen daarvan worden ook duurder door de stijgende prijzen van kunststoffen, papier en aluminium. De voedingsmiddelenindustrie zal die kosten doorberekenen.”
Frites kan ook duurder worden, omdat de verwerking van aardappels in kosten gaat stijgen. „Aardappelen zijn energie-intensief om te verwerken in de fabriek. Het uiteindelijk bakken van de friet kost ook veel energie.”
Groente en fruit
Tijdens de energiecrisis na de inval in Oekraïne steeg ook brood flink in prijs. Maar datzelfde scenario hoeft zich niet op die manier te herhalen. Toen speelde ook een rol dat de export van graan uit Oekraïne door de oorlog ernstig verstoord was. Het land is de graanschuur van de wereld.
„Toen was er schaarste aan energie én schaarste aan graan”, zegt Klok. „Daardoor gaf 2022 een vertekend beeld, die twee dingen speelden tegelijkertijd. Maar we weten wel dat het energiecomponent bij voeding belangrijk genoeg is om merkbare effecten in de prijzen te gaan zien.”
Groente- en fruittelers hopen dat de problemen deze keer minder groot zijn dan tijdens de energiecrisis. „Het gasverbruik is in deze zonnige periode aanzienlijk lager en veel telers hebben hun gasinkoop contractueel vastgelegd”, zegt een woordvoerder van Glastuinbouw Nederland.
Zuinige kassen
Daarnaast draaien steeds meer kassen op duurzame energie, zodat de gasprijs er minder inhakt. „Sinds de energiecrisis is het energiegebruik selectiever geworden en is er extra geïnvesteerd in energiebesparing en duurzame warmte”, aldus de woordvoerder.
Ook zijn veel kassen overgestapt op led-lampen, waardoor hun energieverbruik omlaag is gegaan. Desondanks ziet ABN Amro dat energie in de glastuinbouw nog altijd 15 tot 25 procent van de totale kosten beslaat.
De vraag is hoe snel de prijsstijgingen merkbaar zijn voor de consument. Rabo-econoom Sebastiaan Schreijen wijst erop dat hogere prijzen pas worden doorgevoerd als er onderhandelingen met de supermarkten zijn geweest. „In 2022 schoot de gasprijs naar de 350 euro per megawattuur, dan heb je als bakker een reden om te onderhandelen. Nu is die gasprijs nog veel lager (rond de 50 euro, red.) en dan wacht men tot de normale onderhandelingsmomenten. Dat zal soms pas rond het einde van het jaar zijn.”
Schoenen en kleding
Rabo rekende tijdens de vorige energiecrisis door hoe snel stijgende energiekosten zich doorvertalen in consumentenprijzen. Voor voedingsmiddelen duurde dat drie tot negen maanden. Voor meubels, schoenen en kleding duurde dat wel 15 tot 21 maanden. Ook bij elektronica ging de doorberekening van dure energie zo traag.
„Ik denk dat veel kleinere bedrijven een energiecontract hebben waarvan de tarieven twee keer per jaar worden vastgesteld”, zegt Swart. „Ik denk dat veel mkb’ers vanaf 1 juli een nieuw tarief krijgen tot het eind van het jaar. Dus ik vermoed dat veel bedrijven vanaf de zomer hogere energiekosten gaan doorberekenen.”
Looneisen
Aan het einde van dit treintje aan prijsstijgingen staat de dienstverlening. „Pas aan het einde van de rit worden bijvoorbeeld de kapper en de pedicure duurder”, aldus Rabo-econoom Erken. „Dat hangt meer samen met de looncyclus.”
Als stap voor stap alle producten duurder worden, gaan vakbonden die hogere inflatie doorvertalen in hun looneisen. „In Nederland is dat effect extra groot doordat onze arbeidsmarkt zo krap is.”
Alles hangt af van de duur van de oorlog. „Het is potentieel ernstig”, zegt Van Galen. „Vooral als we in een doormodderscenario terechtkomen. Iraniërs kunnen met guerrillatactieken olie- en gasproductie blijven bestoken. Zo raken ze Amerika het hardst. Iran heeft er belang bij de energieprijzen flink op te jagen.”
