Steven Brakman schreef samen met twee andere economen een boek over handel. Foto: Jaspar Moulijn
Importtarieven. Exportrestricties. Sancties. Van alle kanten staat de vrije wereldhandel onder druk. Dat is een slechte zaak voor onze welvaart, schrijft Steven Brakman als co-auteur in ‘Handel als wapen’.
Met het afsluiten van de Straat van Hormuz probeerde Iran de wereld zijn wil op te leggen. Het was volgens Steven Brakman, internationaal econoom aan de Rijksuniversiteit Groningen, een ultieme stap in het escalatieproces. „Met het afsluiten van de zeestraat kneep Iran de handel helemaal af. Als antwoord op de acties van de VS en Israël was het een heel agressieve stap. Het blokkeerde het transport van olie, één van de meest essentiële producten waarop onze economie nog altijd draait.”
Nu Amerika als reactie de Straat van Hormuz zelf onder controle heeft genomen is een oplossing verder weg dan ooit.
Samen met zijn vakbroeders Tristan Kohl en Charles van Marrewijk schreef Brakman (67) het boek Handel als wapen. Een geopolitiek spel. Aanleiding is de handelspolitiek van de Amerikaanse president Trump. „Als economen zijn we daarover door journalisten vaak geïnterviewd. Op een gegeven moment dachten we: laten we eens opschrijven wat de betekenis van handel is en de gevolgen als deze wordt geblokkeerd.”
Handel is eeuwenoud en drijft op arbeidsdeling en specialisatie. Het betekent dat landen zich toeleggen op datgene waarin ze goed zijn, en laten schieten waar ze minder goed in zijn. Doorgaans verhoogt dat de kwaliteit en verlaagt dat de prijs van producten. „Dan gaan we er allemaal op vooruit.”
‘De auto-industrie in Duitsland heeft het moeilijk’
Trump ziet het anders. Die beschouwt handel als een ‘zero-sum-game’; meer handel van ‘anderen’ gaat ten koste van handel van ‘ons’. „Dat klopt niet. Arbeidsverdeling is altijd gunstig, ook bij de internationale handel. De totale omvang van handel neemt dan toe. Macro-economisch gaan we erop vooruit.”
Wat niet wil zeggen dat het niet slecht kan uitpakken voor bepaalde economische sectoren, bedrijven of werknemers. „De auto-industrie in Duitsland heeft het momenteel moeilijk. Die kan niet zo goed concurreren met Chinese autobedrijven. Er dreigen ontslagen. Zij zijn de verliezers in de wereldwijde concurrentiestrijd.”
In dat opzicht heeft Trump volgens Brakman wel een punt. Veel Amerikaanse maakindustrie is weggeconcurreerd door China. De manier waarop zint hem niet. „Chinese bedrijven dumpen artikelen tegen lage prijzen. Ze kunnen goedkoop produceren doordat ze staatssteun ontvangen. Dan is er geen gelijk speelveld en wordt het proces van de arbeidsverdeling verstoord.”
‘De route van Trump is verkeerd’
Door het opleggen van importheffingen probeert Trump dat weer recht te zetten. „Hij maakt de Chinese spullen bij invoer duurder, zodat het prijsverschil met de binnenlandse producten wegvalt. Op die manier kunnen Amerikaanse autoproducenten wel concurreren.”
Maar de route die Trump heeft gekozen is volgens hem verkeerd. Beter had hij samen met Europese landen tegen de Chinese handelspraktijken kunnen protesteren bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO). „Die is er juist voor opgericht om internationale handel eerlijk te laten verlopen. Er worden rechtszaken gevoerd om dat af te dwingen. Het punt is wel dat de Wereldhandelsorganisatie momenteel slecht functioneert, omdat Trump de benoeming van rechters blokkeert.”
Het zijn niet alleen de importheffingen van Trump die de vrijhandel onder druk zetten. Die wordt ook belemmerd door exportrestricties van zeldzame grondstoffen of hoogwaardige technologie. „Die zijn een politiek dwangmiddel, maar economisch bezien is het niet slim. Wat heeft China aan pakhuizen vol zeldzame metalen? Dat kost alleen maar geld.”
‘Handel als wapen niet het goede instrument’
Verder gebruiken landen handel als wapen in de vorm van sancties, bijvoorbeeld tegen Iran en Rusland. Daarmee proberen ze de politiek van die landen te beïnvloeden. De praktijk wijst uit dat sancties amper succesvol zijn. „Ook hier is handel als wapen niet het goede instrument. Je brengt Poetin er niet mee op andere gedachten.”
Landen die sancties opgelegd krijgen zoals Rusland weten die ook op diverse manieren te omzeilen. Lang niet alle landen doen mee met de sancties. Zo leveren China en India nog steeds goederen aan Rusland, en kan Rusland nog steeds olie en gas verkopen. Verder weten gesanctioneerde producten via sluiproutes nog steeds hun bestemming te bereiken. Of het land weet zelf de spullen te maken.”
Wat er nu in de wereld gebeurt is een recept voor economische stagnatie. „Het gevolg is groeivertraging, maar tot nu toe valt het effect nog mee. De VS beslaat ook maar 15 procent van de wereldhandel. 85 procent gaat buiten Amerika om. Daar maakt Europa dankbaar gebruik van door handelsakkoorden te sluiten met Canada, Zuid-Amerika, India en Australië. Toch blijft de afsluiting van de Straat van Hormuz zeer zorgelijk. Volgens de logica van de internationale handel hebben beide partijen daar last van. Juist dat brengt een oplossing misschien ook dichterbij.”
Boek
‘Handel als wapen. Een geopolitiek spel’ door Steven Brakman, Tristan Kohl en Charles van Marrewijk is uitgegeven door Querido Facto. Prijs: 17,50 (176 blz)
