Starters op arbeidsmarkt de klos door AI, zegt UWV. Hoe bereiden we jongeren hier goed op voor?

In veel beroepen start je als jongste bediende met relatief eenvoudig werk. Daarna komen de ingewikkelde klussen wel. Dit model echter dreigt door de opkomst van kunstmatige intelligentie, AI, ondergraven te worden. Frank Verduijn, arbeidsmarktadviseur bij het UWV, waarschuwt in een recent rapport over de opkomst van AI dat werkgevers minder starters in dienst nemen, omdat ze dat werk door AI laten doen. Maar ook ouderen die digitaal niet zo vaardig zijn, dreigen door deze ontwikkelingen buiten de boot te vallen.

Vijf jaar geleden hadden nog maar weinig mensen van AI gehoord, nu zijn tools als ChatGPT en Gemini al niet meer weg te denken. Rix Groenboom (56), lector New Business en ICT aan hogeschool Hanze, waarschuwde eerder al dat nu ook ‘kennisbanen’ op de tocht staan door automatisering en dat ook in het hoger beroepsonderwijs AI diepe sporen zal trekken.

Een AI-tool kan bijvoorbeeld zelf programmeren, wat consequenties heeft voor mensen die een opleiding doen in die richting. En ook kun je met AI al juridisch onderzoek doen en bezwaarschriften en brieven op stellen. En dat soort werkzaamheden doen nu juist mensen vaak met een juridische hbo-opleiding. Volgens Groenboom is het vooral zaak dat studenten zich in AI verdiepen en ermee leren werken. „Niet AI zal jou vervangen, maar iemand die met AI werkt.”

Maar hoe pas je AI goed en verantwoord toe? Trix Mulder (48) is aan de Hanze lector juridische aspecten van ondernemerschap. Ze doet onder andere onderzoek naar de toepassing van AI in allerlei beroepen. „Om AI op een verantwoorde manier in te zetten, moet je niet alleen naar de technische en inhoudelijke kant kijken. Het gaat ook om sociale en ethische kant. Bij het sociale gaat het bijvoorbeeld erom rekening te houden met mensen die niet zo digitaal vaardig zijn. Maar denk ook aan het milieu. Als je een AI-tool als ChatGPT iets laat uitzoeken, kost dat heel veel stroom. Terwijl je er in veel gevallen ook voor kunt kiezen een gewone zoekmachine te gebruiken.”

Dat stroomverbruik merk je niet zozeer aan de elektriciteitsmeter thuis, maar de geavanceerde datacenters van ChatGPT en de andere tools gebruiken enorm veel elektriciteit. Nog veel meer dan stroomvreters als Google al gebruiken.

Om even terug te komen op de jonge juristen die met AI gaan werken: zij hoeven zelf minder spitwerk te doen, maar moeten wel controleren of de uitkomsten van AI wel kloppen. Het is dus belangrijk dat ze veel parate kennis hebben, zodat er een lampje gaat branden als er iets niet klopt. Terwijl het er een paar jaar geleden juist op leek dat parate kennis wat minder belangrijk was, want je kon toch opzoeken wat je niet wist. Moeten opleidingen weer meer aandacht besteden aan feitelijke kennis?

Mulder: „Die feitelijke kennis is echt altijd belangrijk geweest. Maar je kunt nooit alles weten. Ik ben jurist, maar ken echt niet alle wetboeken uit mijn hoofd. Het is belangrijk dat je weet wat betrouwbare bronnen zijn en je moet dus ook weten welke bronnen een AI-tool heeft gebruikt. Dat is niet altijd transparant, dus het is belangrijk dat studenten in hun opleiding leren hoe dat werkt.”

In Groningen zit al een bureau, LegalMike, dat advocatenkantoren en juridische bureaus traint in het werken met AI-tools. Die kunnen bijvoorbeeld jurisprudentie doorpluizen en uitkomsten van wetenschappelijk juridisch onderzoek en zo juristen veel sneller van informatie voorzien dan vroeger het geval was. „Ik kan niet goed beoordelen hoe goed zij inhoudelijk zijn, maar het is in elk geval fijn dat er in Groningen zo’n bureau zit en dat studenten er dus makkelijk mee in contact kunnen komen. Dat het niet iets is wat uit Silicon Valley komt.”

Niet alleen juristen, maar tal van andere beroepsgroepen krijgen te maken met AI. Hanze doet al veel om studenten hierop voor te bereiden, maar volgens Groenboom kan er nog best een tandje bij.

„We hebben bijvoorbeeld een minor (een soort keuzevak, red), waarin studenten van zeer diverse opleidingen reflecteren op AI. Dus ict-studenten, conservatorium-studenten, noem maar op. We bieden die minor twee keer per jaar aan en natuurlijk heeft ook elke individuele opleiding zijn vakken, maar gezien de toekomstige impact zou het wat meer mogen zijn.”

Groenboom waarschuwt dat bedrijven en instellingen er verstandig aan doen om jonge mensen te blijven aannemen, ook als ze denken dat AI hun werk wel kan overnemen. „Als je langere tijd geen nieuwe mensen aanneemt, krijg je een dip in het personeelsbestand. Dat kan zich wreken als je over een paar jaar bepaalde kaderfuncties met relatief jonge, maar ervaren mensen wilt vullen.”

AI biedt veel kansen, en die moeten we benutten, zegt Groenboom, maar hij waarschuwt ook voor de keerzijden. Behalve de kans op fouten en de ethische kant is er ook het risico van luiheid en vervlakking, zegt hij. „Je merkt dat bijvoorbeeld in de game-industrie. Daarin kan AI veel betekenen, maar je merkt af en toe dat het resultaat net die menselijke creatieve ingeving mist. Ook daarop moeten we bedacht zijn.”