Zit het smalspoor in het Holtingerveld bij Havelte op een doodlopend spoor? Grondeigenaren geven geen toestemming voor nieuwe route

„We zitten met de handen in het haar, we zien echt geen oplossing als een van de partijen niet bereid is mee te bewegen”, zegt Hendriks. „We hebben letterlijk nog één keuze: alles opbreken. Maar het doet je pijn als je bedenkt dat je mensen niet meer op deze manier het gebied in kunt laten gaan.”

Rijksvastgoedbedrijf/Defensie en Staatsbosbeheer gooien wat Hendriks betreft roet in het eten. Zo’n vijf jaar geleden legden Hendriks van Vlinderparadijs Papiliorama en Jelle Kootstra van het nog op te richten oorlogsmuseum over vliegveld Havelte, samen met de grondeigenaren, een proeftraject neer. Het bleek toen niet moeilijk de gemeente Westerveld, provincie Drenthe, Staatsbosbeheer en het ministerie van Defensie overeenstemming te krijgen over een proeftraject van 2,5 kilometer. De rails mocht drie jaar blijven liggen.

In 2019 vertrok de eerste duofiets over het spoor en er volgden er vele. Hendriks: „Vorig jaar hadden we vierduizend passagiers.” Het idee was om na de proefperiode te evalueren wat de effecten van het smalspoor waren. Ten aanzien van de natuur, het gedrag van de bezoekers, maar ook of het een rendabel project zou zijn. Er zijn meerdere natuurtoetsen gedaan en rapportages opgesteld. Het blijkt volgens Hendriks dat het smalspoor een positief effect heeft op de natuur. „Er groeien paddenstoelen en heide tussen de rails en mieren gebruiken de rails zelfs over een lengte van drie- tot vierhonderd meter voor hun transport”, vertelt de eigenaar van het Vlinderparadijs.

Het proeftraject is echter een heen-en-weer-traject en vanaf het begin was duidelijk dat het uiteindelijk een rondje zou moeten worden, langs de attracties in het Holtingerveld als grafheuvels, bomkraters en restanten van de hangars uit de Tweede Wereldoorlog. Minder arbeidsintensief, want de karretjes hoeven niet gekeerd, én meer attractiewaarde voor de fietsers. Het lukt echter niet een nieuwe route te ontwikkelen die goedkeuring krijgt van alle grondeigenaren. Gemeente Westerveld en provincie Drenthe zijn akkoord over hun deel, maar dat geldt niet voor Staatsbosbeheer en het Rijksvastgoedbedrijf dat de gronden van Defensie beheert.

„We blijven al weg van de hunebedden, we zitten zo dicht mogelijk bij de toegangspoort en de startbaan. Een deel van de route loopt langs de grens van defensiegebied en dat wil Defensie niet. Vervolgens hebben we een ander gebied gekozen, maar dat mag van Staatsbosbeheer niet omdat het door te kwetsbaar natuurgebied gaat.” Staatsbosbeheer heeft vervolgens een alternatief aangedragen, maar daarmee kan Hendriks niet leven. „De route die dan nog overblijft, loopt langs een paar hangars en gaat dan door de velden naar de startbaan. De extra waarde vervalt hiermee. Het smalspoor biedt juist mensen die minder goed ter been zijn een mogelijkheid de natuur in te gaan”, redeneert Hendriks. Hij haalt het voorbeeld aan van de meneer met Parkinson die een dag eerder volop genoot van een tochtje over het smalspoor.

Boswachter Albert Henckel is er duidelijk over. „Hendriks moet het doen met wat er wél mogelijk is. Wij willen niet overal in het gebied rails hebben liggen. Het is Natura 2000-gebied, daar krijgen we vanuit de provincie subsidie voor en daar mag niet alles. Hendriks had van tevoren kunnen weten dat niet alles kon.” Henckel haalt aan dat Staatsbosbeheer in dat deel van het Holtingerveld te maken heeft met ruiterpaden, losloopgebieden en atb-routes. „Er zijn allerlei belangen, óók natuurbelangen. We hebben al meegewerkt aan de pilot en het is nu aan de ondernemer om te kijken wat er haalbaar is.”

Het ministerie van Defensie en het Rijksvastgoedbedrijf hebben bij wijze van uitzondering kunnen meewerken aan het proeftraject van het smalspoor’, laat een woordvoerder van het Rijksvastgoedbedrijf in een reactie weten. „Hoewel wij het met de beoogde doelgroep een sympathiek initiatief vinden, moeten wij ook constateren dat de voorgestelde definitieve route niet past met het militaire gebruik van het gebied. Het terrein wordt gebruikt voor oefeningen waarbij ook zwaar materieel wordt ingezet. Dit kan leiden tot onveilige situaties en schade aan het smalspoor.” Volgens de woordvoerder is in een evaluatie van het proeftraject in 2020 al aan de ondernemer medegedeeld dat het niet mogelijk zou zijn om na het proeftraject de voorgestelde definitieve route te faciliteren.

Hendriks ziet op dit moment geen oplossing en heeft raadsleden en ondernemers geïnformeerd over de impasse in het overleg in de hoop dat er vanuit de samenleving enige druk kan worden uitgeoefend. „De brasserie, de schaapskooi, Havelte... het smalspoor heeft een grote spin-off. Tachtig procent van de gebruikers van het smalspoor komt speciaal voor deze attractie naar het Holtingerveld. Twintig procent was er om een andere reden en doet ook het smalspoor. De gebruikers drinken dan ook wat bij de brasserie of gaan even Havelte in. Natuur, historie, sportief, educatie. Alles zit er in, het is zo jammer dat het zou moeten verdwijnen.”