Gemeente Meppel faciliteerde in de Tweede Wereldoorlog roof en verkoop Joodse eigendommen. Nico Sieffers wil vervolgonderzoek naar handelen gemeente in oorlogstijd
Gemeente Meppel faciliteerde in Tweede Wereldoorlog roof en verkoop Joodse eigendommen. Foto: Wilbert Bijzitter
Het pas verschenen onderzoeksrapport ‘Joods vastgoed in de gemeente Meppel’ roept bij Meppeler Nico Sieffers, voorzitter van de Stichting Joodse Gedenkstenen, veel vragen op. Uit het rapport, uitgevoerd door het Drents Archief in Assen, blijkt dat de gemeente Meppel de roof en gedwongen verkoop van Joods eigendom heeft gefaciliteerd. „Het woord faciliteren roept bij mij veel vraagtekens op. Dat is multi-interpretabel”, vindt Sieffers.
Het rapport van het Drents Archief wordt donderdag besproken in de vergadering van de gemeenteraadscommissie.
In oktober 2020 schreef Sieffers een brief aan de gemeente Meppel waarin hij oproept onderzoek te doen naar hoe er in Meppel is omgegaan met Joodse eigendommen: ‘Ik vraag uw aandacht voor het volgende!!’, begint hij. ‘In de Tweede Wereldoorlog zijn er in Meppel veel Joodse huizen ’verkocht’. Meestal voor een vriendenprijsje’, vervolgt hij in zijn brief. ‘De woningen van Joden werden in de oorlog onteigend door de Duitsers. Veel van deze woningen werden, nadat de bewoners uit de huizen vertrokken waren, doorverkocht. Met de winst van deze handel, in onteigende woningen, werden onder andere de kampen Westerbork en Vught betaald’, legt hij uit.
Hij vervolgt in zijn brief: ‘Een behoorlijk aantal gemeenten in Nederland, waaronder de gemeente Assen en Zwolle, heeft aangegeven een onderzoek te starten naar deze praktijken in de Tweede Wereldoorlog. De gemeente Meppel behoort niet tot de plaatsen die meedoen aan dit onderzoek. Het zou de gemeente sieren een onderzoek te starten. Als het ontbreekt aan mankracht; kan ik u helpen. Ik wil u vragen u sterk te maken voor een onderzoek.’
Gefaciliteerd
Uiteindelijk heeft de D66-fractie gehoor geven aan het voorstel. Begin 2021 gaf de gemeente de opdracht aan het Drents Archief om het onderzoek te starten. „Ik ben blij dat de fractie van de D66 het toen heeft opgepakt”, zegt Sieffers.
Uit het rapport blijkt dus dat de gemeente Meppel de roof en gedwongen verkoop van Joods eigendom heeft gefaciliteerd. Zo zijn er in de oorlog in Meppel 73 van de 154 percelen die in bezit waren van Joden door de Duitse bezetter geroofd en gedwongen verkocht. De gemeente Meppel is zelf niet betrokken geweest bij deze gedwongen verkoop, maar heeft het dus wel gefaciliteerd.
Dat faciliteren bestond bijvoorbeeld uit het aanleveren van informatie aan de bezetter of het toezien op de uitvoering van verordeningen van de bezetter. Er zijn geen aanwijzingen dat de gemeente heeft geprobeerd anti-Joodse maatregelen te verhinderen. Na de oorlog zijn 69 van de 73 verkochte percelen van Joodse eigenaren teruggegeven.
Vervolgonderzoek
Volgens Sieffers gaat het hier om een ‘duidelijk’ en ‘goed’ rapport. „Maar het nodigt wel uit tot een verder onderzoek. Dat zou eigenlijk wél moeten”, benadrukt de voorzitter. „Het woord faciliteren moet geduid worden. Dit kan van alles betekenen. Te meer omdat er in de oorlogsjaren een volledig - maar dan ook meer dan volledig - naziregiem in Meppel zat. Ik weet niet of de raadsverslagen en de verslagen uit 1940-1945 van het college daar voldoende uitsluitsel over geven”, vraagt hij zich af.
Sieffers hoopt dat dit verder wordt onderzocht. „Een vervolgonderzoek zal er vermoedelijk niet komen, maar daar hoop ik toch echt op. Een vervolgstudie die door wie dan ook zal worden uitgevoerd. Misschien dat ik het zelf wel zou moeten onderzoeken”, aldus de voorzitter van Stichting Gedenkstenen. ,,Maar het is wel duidelijk dat de gemeente Meppel zich in de oorlog niet van haar beste kant heeft laten zien.”
‘Gevoelloze overheid’
Burgemeester Richard Korteland reageerde naar aanleiding van het rapport. „Het is ongepast hoe er vanuit onze gemeente met mensen is omgegaan. Ik kijk terug op een gevoelloze overheid.” Korteland wil de uitkomsten van het onderzoek „meenemen in onze herdenkingen”. De rapportage gaat ook naar scholen. „Daar begint de kennisoverdracht en kan geleerd worden van het verleden. Dit ook met het oog op de huidige situatie waar wij ons in bevinden met de oorlogen om ons heen.”
