Hoe boa’s als Erik en Abdul op station Emmen de orde proberen te handhaven (en wat daarbij allemaal in de weg zit)

De jonge Colombiaan ontploft. Zijn zwangere vrouw staat naast hem. Ze houdt een dubbele kinderwagen vast waarin een tweeling met grote ogen naar hem kijkt.

Hun vader briest. Hij zwaait wild met zijn armen, houdt zijn hoofd dreigend dicht bij het gezicht van een medewerker Service & Veiligheid (S&V) van Arriva, zijn ogen schieten vuur.

„Look!”, schreeuwt hij, en wijst naar zijn kinderen van nauwelijks 2 jaar oud. „Look my baby. Look what you do!”

Wat de boa’s op deze koude novemberdag hebben gedaan, is de Colombiaan uit de trein richting Zwolle halen omdat hij en zijn gezin geen geldig vervoersbewijs hebben.

Terwijl de boa’s een boete uitschrijven, staat de trein op het punt van vertrekken. En de Colombiaan wil per se mee. Hij weet uit ervaring dat hij met zo’n boete op zak, een ‘uitstel van betaling’, alsnog in de trein kan stappen naar zijn bestemming.

Maar het uitschrijven van de boete duurt hem te lang. De Colombiaan dreigt de trein te missen. En dan lijkt er iets in hem te knappen.

Vier medewerkers S&V staan om hem heen, in donkerblauw tenue met felgele stukken om de schouders. Ze kennen deze jongeman. Ze weten dat hij 19 jaar oud is, dat hij uit Bogóta komt en verblijft in de gezinslocatie voor uitgeprocedeerde asielzoekers in Emmen-Zuid. Ze weten dat hij al 36 boetes open heeft staan, sommige hebben ze zelf uitgeschreven.

Ze proberen de opgefokte jongen nog te kalmeren, totdat hij een van de boa’s in haar gezicht raakt. Dan is het klaar. Ze werken de Colombiaan naar de grond en slaan hem in de boeien.

Zijn kinderen, zittend in de kinderwagen, kijken toe en beginnen te huilen.

Een van de boa’s is Erik Tent (29) uit Emmen. Een lange slanke man met blond haar in een knot, teamleider service en veiligheid van Arriva op het inmiddels beruchte traject tussen Emmen en Zwolle.

Sinds 2012 werkt hij op deze lijn. Hij is het gewend. Zwartrijders, meestal jongemannen uit Noord-Afrika, die geen enkel respect tonen voor gezag. Het probleem met deze ‘veiligelanders’ die meestal in Ter Apel verblijven en via Emmen reizen, speelt al jaren. Voor Tent was de overlast reden om zich van steward (conducteur) om te scholen tot medewerker S&V.

Sindsdien mag hij, als het nodig is, ook met geweld ingrijpen om collega’s en andere reizigers te beschermen. Dat helpt. Sinds zijn team er is, voelen zijn collega’s zich veiliger. Als iemand lastig doet, is er snel versterking.

Erik Tent is veel gewend. Maar zoals het sinds september 2025 op de Vechtdallijn gaat, is het nauwelijks meer te doen. Soms schrijven collega’s twintig tot dertig boetes per rit. Hij ziet mensen met lood in hun schoenen aan het werk gaan. Diepe zuchten, ‘gaan we weer’.

„Is het er eentje uit Ter Apel?”, vraagt een van de politieagenten die door de boa’s is opgeroepen. Zij hebben hem direct al een reisverbod opgelegd voor twaalf weken. De politie is nodig voor transport en vervolg van de aanhouding voor mishandeling.

„Nee, Emmen-Zuid. Gezinslocatie.”

De agent kijkt de beelden van de bodycam van de geslagen boa terug. In zijn blik zit twijfel. De agent ziet duidelijk dat de Colombiaan schreeuwend erg dreigend dicht op een van de andere boa’s staat. Die waarschuwt hem afstand te houden, en als de Colombiaan niet luistert duwt de boa hem naar achteren. Dan slaat hij om zich heen en raakt het gezicht van de vrouwelijke collega.

Erik Tent en zijn collega’s weten wat dat betekent: dit is volgens de juridische kaders geen opzettelijke mishandeling. „Ik wil hem wel meenemen hoor”, zegt de agent met spijt in zijn stem. „Maar dat heeft weinig zin.” Met andere woorden: er is te weinig reden om hem vast te houden.

Wat ze wel kunnen doen, is de Colombiaan zo veel mogelijk boetes geven rond dit incident: uitstel van betaling vanwege zwartrijden, misbruik van een ov-kaart van iemand anders, het niet dragen van een geldig ID-bewijs, verstoring van de openbare orde en schadevergoeding voor de getroffen boa.

Daarna gaan de handboeien af. “Dikke doei”, mompelt een van de boa’s cynisch. Hij weet dat de kans klein is dat de Colombiaan de boetes zal betalen.

Dat heeft hij bij die vorige 36 keer tenslotte ook niet gedaan.

Emmen is een eenvoudig station. Er zijn twee sporen voor de trein richting Zwolle, via Coevorden en Hardenberg. Verder is het een komen en gaan van streekbussen, met als meest beruchte lijn de 73 naar Ter Apel.

Los van de andere bussen is een eenzame halte voor wat ‘de pendelbus’ wordt genoemd: speciaal vervoer voor asielzoekers. Op het gele bord staat ‘AZC Ter Apel’, daaronder een vertaling in het Arabisch.

Op het bankje voor het station zitten bijna elke dag dezelfde twee mannen, met een gespierde hond aan hun voeten, hier graag een beetje te kijken. Want het is nooit saai op station Emmen. Niet alleen vanwege die veiligelanders; in het gebied zit ook het Leger des Heils en een opvang van Oekraïners en plaatselijke jongeren hangen graag op de trappen naar de perrons.

Bij de halte van de pendelbus staan twee jonge vrouwelijke boa’s van de gemeente Emmen in donkerblauwe uniformen met felgele hesjes. Op hun linkerschouder een portofoon, rechts op het lichaam een bodycam. Aan hun riem handboeien, zaklamp, tourniquet, handschoenen.

Die speciale pendelbus is een van de vele maatregelen die de afgelopen jaren rondom station Emmen zijn genomen om overlast in het openbaar vervoer in te dammen. En ook die boa’s staan er niet zomaar; niet alleen de gemeente, ook Qbuzz en Arriva hebben hier extra boa’s ingezet vanwege overlast.

Op sommige momenten, vooral in de avonduren, lopen er zoveel geüniformeerden rond dat het net een politiestaat lijkt. De meeste uniformen zijn boa’s, maar geregeld zie je ook politieagenten of particuliere beveiligers. En overal hangen camera’s.

„Het wemelt al van de maatregelen”, zegt burgemeester Eric van Oosterhout in november geïrriteerd tegen de gemeenteraad die hem onder druk zet om het stationsgebied uit te roepen tot veiligheidsrisicogebied. „Laten we niet doen alsof er niets gebeurt.”

Toch gaat het in het najaar van 2025 steeds vaker mis. De belangrijkste reden daarvoor is de grote drukte in Ter Apel en vooral de grote groep veiligelanders die daar verblijft. In andere jaren schommelde de grootte van die groep tussen de honderd en tweehonderd mensen. Nu zijn het er wel vierhonderd tot vijfhonderd. Zij zijn niet allemaal overlastgevers, maar onder deze groep komt overlast wel vaker voor dan bij asielzoekers die een grotere kans hebben op een verblijfsvergunning. Dat hun aantal toeneemt is voelbaar in Ter Apel, in het openbaar vervoer en op station Emmen.

„Ik zal eerlijk zijn”, zegt Van Oosterhout. „Als onze jongste dochter aankomt op station Emmen staat de burgemeester daar ook om haar even op te halen.” 

Toch vindt hij het in november nog geen goed idee om van het station een veiligheidsrisicogebied te maken. Er zijn veel vervelende incidenten, zegt hij. Maar ze zijn niet heel ernstig. Zo meldt de politie dan nog dat er geen incidenten met wapens zijn geweest, terwijl dat wel een voorwaarde is om een veiligheidsrisicogebied te mogen instellen.

Van Oosterhout wil wel onderzoeken of hij meer boa’s kan aanstellen, en of het mogelijk is om ze korte wapenstokken te geven. Maar daar zitten ook keerzijdes aan, waarschuwt hij. Te veel opgetuigde beveiligers in uniform kan juist onveilig voelen, en de politie moet zich niet nog verder gaan terugtrekken als de gemeente meer boa’s de straat op stuurt.

Het échte vraagstuk ligt ergens anders, zegt Van Oosterhout. Daarmee doelt hij niet alleen op de politiecapaciteit in Noord-Nederland, maar ook op de enige plek waar het probleem echt opgelost kan worden: Den Haag. De gemeente Emmen heeft geen grip op het aantal veiligelanders in Ter Apel.

„Maar wat kunnen we dan wel?”, blijft de raad aandringen. „Wat kunnen we nog meer?”

„Nou”, zegt de burgemeester. „Dat zou ik op dit moment niet eens zozeer weten.”

De gemeente, Arriva, Qbuzz; ze zitten eind 2025 met de handen in het haar. Op de échte oplossing hebben zij geen invloed. En veel wat ze wel proberen in het stationsgebied, werkt niet goed genoeg.

Neem nou die Colombiaanse vader. Erik Tent en zijn collega’s weten dat hij al 36 boetes op zijn naam heeft staan, en toch kunnen ze niets anders dan weer zo’n uitstel van betaling uitschrijven. De zwartrijder weet dat zelf ook. Met zo’n boete op zak kan hij gewoon doorreizen, voor hem is het feitelijk een ticket.

Hij zal nooit betalen want hij heeft geen geld en, zoals ze zeggen, van een kale kip kun je niet plukken. Van alle boetes die Arriva in 2024 uitdeelde voor zwartrijden op de Vechtdallijnen is 92 procent niet betaald. Ministers van verkeer, justitie en asiel schrijven regelmatig brieven naar de Tweede Kamer waarin ze toezeggen te werken aan een oplossing, maar die is er nog altijd niet.

Ook aan een ander bekend probleem waar boa’s in het openbaar vervoer vaak tegenaanlopen zijn vele Kamerbrieven gewijd: de identiteitscontrole. Erik Tent heeft het regelmatig aangekaart, hij zat er zelfs voor bij televisieprogramma Goedemorgen Nederland. Boa’s kunnen, tot hun frustratie, de identiteit van overlastgevende of zwartrijdende asielzoekers vaak niet controleren om dat ze geen toegang hebben tot de ‘basisvoorziening vreemdelingen’.

„En dan moeten wij iemand dus vasthouden totdat de politie er is”, zegt Tent. „Dat kost ons en de politie tijd. En als we lang moeten wachten kan het ook leiden tot extra agressie.”

De boa’s nemen in Nederland steeds meer taken over van de politie, maar ze hebben niet dezelfde bevoegdheden. Terwijl de politie overal de wet kan handhaven, zijn boa’s gebonden aan specifieke regels en bevoegdheden in hun eigen ‘domein’.

Op station Emmen lopen daarom drie soorten handhavers rond: gemeente-boa’s, busboa’s en treinboa’s. Het team van de gemeente mag alleen handhaven in de openbare ruimte, oftewel op straat. In bussen en treinen hebben zij geen bevoegdheden.

Soms wringt dat. De boa’s van de gemeente, die van ‘s ochtends vroeg tot ‘s avonds laat op het station zijn, mogen geen bekeuringen uitschrijven voor zwartrijden of agressie in de bus. Dat kunnen alleen openbaar vervoer-boa’s of politieagenten. Maar die zijn er niet altijd.

„Het is Nederland op zijn smalst”, verzucht buschauffeur Henri Seubers (50) uit Noord-Sleen. Seubers is als vakbondslid al jaren actief om zijn collega-chauffeurs op de lijnen tussen Ter Apel en Emmen te beschermen. Want die staan er vaak alleen voor.

De buschauffeurs van lijn 73 waren de eersten die de overlast in het openbaar vervoer tussen Emmen en Ter Apel aankaartten. Na de komst van de speciale pendelbus waren de problemen op de gewone lijnen de afgelopen jaren wat afgenomen, maar in de zomer en het najaar van 2025 laaiden ze weer in alle hevigheid op.

Twee buschauffeurs delen hun nare ervaringen op Facebook. De eerste rijdt in september op lijn 74 als een man opeens naast hem komt staan en begint te spugen en tegen de ruit slaat met zijn tas, waarin een blik mais zit. ‘Van schrik trapte ik op de rem. Ik wilde de voordeur openen om hem eruit te zetten. Hij kon zich niet goed vasthouden, viel, maar stond daarna weer op en begon te spugen en tegen de ruit te slaan. Het waren een paar vreselijke seconden.’

In oktober slaat een tweede chauffeur alarm vanwege agressie op lijn 73. ‘Vanaf dat moment gaat hij te keer als een olifant in de porseleinkast. De incheckpaal en pinapparaat worden stuk getrapt en hij probeert via het dashboard bij mij te komen, wat niet lukt. Hij verlaat de bus en gooit het pinapparaat tegen het glas van de voordeur. Daarna zijn de beide ruitenwissers aan de beurt.’

„Je moet het meemaken om te weten hoe het is”, zegt Seubers. Zelf reed hij in 2019 voor het eerst op lijn 73. Hij deed twee keer aangifte. Kostte veel tijd, hij hoorde er nooit meer wat van. „Ja, alleen van slachtofferhulp. Dat is wél goed geregeld in Nederland.”

Seubers kan lang praten over wat er níet goed gaat. „De kern van het probleem is dat er geen consequenties zijn. Die jongens kunnen doen wat ze willen. En dat weten ze.”

Als een buschauffeur in zijn eentje op een verlaten halte afrijdt en vier intimiderende mannen voor zich ziet staan, staat ie voor een keuze. Want wat kun je in je eentje beginnen? De ene chauffeur rijdt de halte voorbij, de ander laat zwartrijders soms maar gewoon instappen – om andere passagiers dan toch maar gewoon op hun bestemming te brengen.

Seubers is iemand die de confrontatie aangaat. Daarvoor heeft-ie zijn postuur mee, zegt ie zelf. En hij is principieel: iedereen koopt een kaartje. Maar dat is niet altijd het beleid. „Dan heb ik een zwartrijder in de bus en zegt reisregie: ‘De politie komt niet, rij maar gewoon door’. Nou, dat doe ik dus niet. Desnoods zet ik de bus aan de kant en stap ik zelf uit.”

Het de-escalatie model, noemt hij zo’n advies om door te rijden. „Om agressie te voorkomen laten we het maar lopen. Daar zijn we in Nederland goed in.”

Aan het einde van 2025 staan Qbuzz, Arriva en de gemeente voor de keuze: gaan we proberen harder in te grijpen, of zijn er nog andere manieren om overlast te voorkomen?

Voor medewerkers van Arriva is het incident met de Colombiaan de druppel. Ze kiezen voor toegangscontroles op het station; bij elke treindeur staan voortaan boa’s om kaartjes te checken. Niemand komt meer binnen zonder te betalen.

Ze weten dat het geen oplossing is. Sterker nog: Arriva heeft een paar jaar geleden de toegangscontroles juist afgeschaft omdat ze teveel nadelen hadden. Toch moeten ze iets doen.

Ook de gemeente Emmen kiest voor meer maatregelen. Ondanks de aanvankelijke tegenwerpingen van de lokale driehoek (burgemeester, officier van justitie en politiechef) wordt station Emmen een veiligheidsrisicogebied. De gemeenteraad is tevreden. Het klinkt als een harde maatregel, al is het voornaamste verschil dat de politie nu preventief mag fouilleren. Voor boa’s verandert er niets.

Harder optreden is de trend. Soms tegen beter weten in. Maar dan bedenkt Qbuzz in december met het OV-bureau en de gemeenten Westerwolde en Emmen ook een plan. En dat is opeens van een totaal andere orde.

Om zwartrijden en overlast op lijn 73 in te dammen, besluiten ze te stoppen met kaartverkoop voor de pendelbus. ‘Gratis’ willen ze het niet noemen, omdat ze nog zoeken naar een andere vorm van verrekening. Maar zolang die er niet is, is de pendelbus vanaf 16 december wel degelijk gratis.

En dan is het land te klein.

Het idee wordt opgevat als een beloning voor overlastgevers. Trap je rotzooi in lijn 73? Hier heb je een gratis pendelbus. Minister Mona Keijzer van Asiel steigert: ‘Dat gaan we dus niet doen in dit land’. En ook Seubers en andere buschauffeurs zijn stomverbaasd. „Een gratis pendelbus? En andere reizigers gewoon betalen? Hoe verzinnen ze het?”

Op vrijdagavond 19 december is de chaos op station Emmen compleet. Abdul Rezai (48), ervaren boa van de gemeente, weet niet wat hij meemaakt. Nog nooit zag hij zo’n puinhoop.

De pendelbus zit elke rit overvol. Asielzoekers die gratis uit Ter Apel zijn gekomen zwerven rond in Emmen omdat ze niet verder kunnen reizen. De trein naar Zwolle is duur, en voor de ingang staan mensen in strakke uniformen die alle kaartjes checken. Sommige asielzoekers willen instappen in andere bussen, en denken dat ze nu allemaal gratis zijn.

„For Christmas?”

Voor een deel zijn het gewoon gezinnen die eindelijk op een uitje kunnen omdat ze geen 5 euro voor een enkele reis hoeven te betalen. Maar ook de groep veiligelanders profiteert van de gratis bus. Zij trekken het centrum van Emmen in, waar het aantal winkeldieven snel oploopt. Sommigen worden agressief, omdat ze voor ander vervoer wel moeten betalen.

Rezai schudt zijn hoofd. Arriva houdt toegangscontroles, de gemeente roept een veiligheidsrisicogebied uit en tegelijkertijd brengen ze iedereen hiernaartoe in een gratis bus? Hij begrijpt er niets meer van.

Zijn ogen schieten constant heen en weer. Uit de trein komt een groep aangeschoten Nederlandse mannen die schreeuwend hun woede uiten over de gratis bus. Een vriendelijke jongen met rugtas vraagt hem in het Engels waar hij een kaartje kan kopen voor de bus naar Ter Apel. Bij de trappen is commotie omdat zijn collega’s een man met een tas in de kraag vatten.

Ondertussen wordt hij uitgedaagd door twee luidruchtige mannen die willen weten uit welk land Rezai zelf komt – waarop hij geen antwoord geeft – en klagen dat Nederland zo streng is. „In Italy everything is free.”

Rezai kwam in 1996 in Nederland. Hij wil de samenleving dienen die hem heeft opgevangen. Hij koestert de Nederlandse regels omdat hij weet hoe belangrijk rechtvaardigheid is, zelfs als die regels hem soms belemmeren in zijn werk. De meeste asielzoekers, weet hij, zijn net als hij was. Die willen gewoon aan het werk.

Alleen die ene groep geeft problemen. Het zijn jongens die totaal geen respect hebben. Soms spugen ze op je. Dat is het ergst.

„Abdul! Hoe is het?”

Een politieagent loopt op de boa af. Ze kennen elkaar goed. De agent is opgeroepen vanwege die mogelijke winkeldief. De man met de tas werd gespot in de app van winkeliers in het centrum van Emmen en hier op het station aangehouden door boa’s.

De winkelier wilde geen aangifte doen, moppert de agent. Daarom kon de verdachte weer gaan. Voor niets is hij naar Emmen gereden, terwijl er vanavond in de hele regio Emmen, Borger-Odoorn en Coevorden maar drie auto’s in de baan zijn.

„Doe dan aangifte”, verzucht de agent. „En dan loopt iedereen te klagen dat politie en handhaving te weinig doen.”

Rezai glimlacht kalm. Hij weet wel beter. Ze doen veel, ze kunnen alleen niet alles.

De gratis pendelbus wordt na twee weken alweer afgeschaft. Het is weer een voorbeeld van hoe lokale maatregelen het probleem niet kunnen oplossen.

Arriva houdt voorlopig wel vast aan de toegangscontroles. Al is het geen structurele oplossing, het brengt tijdelijk wel meer rust voor medewerkers en reizigers. „Toch is het uiteindelijk niet vol te houden”, zegt Erik Tent. „Het kost een hoop en vergt veel van collega’s.”

Al kozen hij en zijn collega’s juist voor de harde lijn, Tent begrijpt de gedachte van die gratis pendelbus wel. En stiekem vond hij het niet zo heel erg dat de twee maatregelen tegelijkertijd zo tegenstrijdig uitpakten. Het vergrootte de chaos en daarmee de aandacht voor het probleem.

Uiteindelijk is dat het enige dat ze kunnen, denk hij. Laten zien wat er gebeurt aan de mensen die echt verschil kunnen maken. „Wij hebben er alles aan gedaan. Nu is het aan de politiek.”

In het coalitieakkoord van het nieuwe kabinet staan beloftes. Er komt een hardere aanpak van asielzoekers die de wet overtreden. OV-boa’s krijgen toegang tot het vreemdelingenregister en de strafrechtketendatabank. Boetes worden verhoogd en de handhaving en daadwerkelijk inning versterkt. Het kabinet wil meer politie in gemeenten met een aanmeldcentrum.

Wat het waard is zal moeten blijken. Ook eerdere kabinetten wilden overlastgevende asielzoekers harder straffen.

De belofte van minister Keijzer is in ieder geval niet vervuld. Tijdens haar bezoek aan Ter Apel op 15 december, toen ze haar veto uitsprak over de gratis pendelbus, beloofde ze de veiligelanders beter over het land te verspreiden.

Toch is de groep onverminderd groot. Sterker nog: hij is begin dit jaar zelfs nog verder gegroeid. In Ter Apel verblijven in februari rond de zeshonderd meerderjarige mannen met, zoals dat heet, een kansarme asielaanvraag.

Op station Emmen is het aan het begin van het jaar toch wat rustiger, constateert Tent, al zijn er nog steeds incidenten en veel winkeldiefstallen in het centrum. Maar de relatieve rust is niet aan de genomen maatregelen te danken, denkt hij. „Waarschijnlijk was het gewoon de kou.”

Op dinsdag 17 februari fouilleert de politie voor het eerst preventief in het veiligheidsrisicogebied. Er worden geen verboden wapens of middelen gevonden, twee mensen hebben vermoedelijk gestolen spullen bij zich. De politie kondigt aan dit voorjaar vaker te controleren.